Chevron – Νέα Υπουργική Απόφαση ανοίγει τον δρόμο για έρευνες Νότια της Κρήτης

Η υπογραφή της Υπουργικής Απόφασης από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, για τον καθορισμό των συντεταγμένων στις θαλάσσιες περιοχές «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2» αποτελεί κομβικό βήμα στην προώθηση της ελληνικής ενεργειακής στρατηγικής, ιδίως στον τομέα της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Η απόφαση εντάσσεται σε μια ευρύτερη κυβερνητική κατεύθυνση που επιδιώκει να τοποθετήσει την Ελλάδα στο ενεργειακό σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου, με στόχο τη διασφάλιση της ενεργειακής αυτονομίας της χώρας και την αναβάθμιση του γεωπολιτικού της ρόλου.

Η επιλογή της «Σύμβασης Μίσθωσης» ως νομικού πλαισίου διαχείρισης των προς παραχώρηση περιοχών δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια αλλά μια πολιτική επιλογή που προσδίδει έμφαση στον έλεγχο του Δημοσίου επί της εκμετάλλευσης. Με το συγκεκριμένο μοντέλο, η ελληνική Πολιτεία παραχωρεί το δικαίωμα ερευνών και ενδεχόμενης εξόρυξης, διατηρώντας ωστόσο ισχυρό ρυθμιστικό και εποπτικό ρόλο. Πρόκειται για ένα σχήμα που έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, και θεωρείται συμβατό τόσο με το ευρωπαϊκό δίκαιο όσο και με τις διεθνείς πρακτικές της ενεργειακής βιομηχανίας.

Η ενεργοποίηση της διαδικασίας για διεθνή διαγωνισμό, με χρονοδιάγραμμα που φτάνει ως το τέλος του 2025 για την κύρωση της σύμβασης από τη Βουλή, σηματοδοτεί την πρόθεση της κυβέρνησης να επιταχύνει την αξιοποίηση των εθνικών κοιτασμάτων. Η εμπλοκή της Chevron, μέσω της θυγατρικής της Chevron Balkans Exploration B.V., αποτελεί ένα ακόμα στοιχείο που δίνει βαρύτητα στο εγχείρημα. Η Chevron είναι μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας παγκοσμίως, με εμπειρία και κεφάλαια ικανά να υποστηρίξουν τεχνικά απαιτητικές και γεωλογικά περίπλοκες αποστολές, όπως είναι αυτές στα βαθιά νερά νοτίως της Κρήτης.

Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαιτέρως ευνοϊκή για την Ελλάδα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητεί εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου και πετρελαίου, με στόχο την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος προβάλλει ως μια πολλά υποσχόμενη ενεργειακή δεξαμενή. Εφόσον οι προκαταρκτικές έρευνες επιβεβαιώσουν την ύπαρξη αξιοποιήσιμων κοιτασμάτων, οι θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης θα μπορούσαν να ενισχύσουν αποφασιστικά την ενεργειακή θέση της χώρας, καθιστώντας την εν δυνάμει κόμβο μεταφοράς ή και παραγωγής ενέργειας για τη Νότια Ευρώπη.

Η κυβέρνηση προβάλλει το αφήγημα ότι η Ελλάδα δεν περιορίζεται πλέον στο να είναι μια χώρα-καταναλωτής ή μεταφορέας ενεργειακών πόρων αλλά προχωρά στην ενεργή συμμετοχή στην παραγωγή. Μέσα από την επένδυση στον τομέα των υδρογονανθράκων φιλοδοξεί να ενισχύσει την οικονομία, να προσελκύσει νέες θέσεις εργασίας, αλλά και να εξασφαλίσει αυξημένα δημόσια έσοδα μέσω ρητρών, μισθωμάτων και φορολογίας. Την ίδια στιγμή, όμως, μια τέτοια στρατηγική απαιτεί και ξεκάθαρες απαντήσεις για τις περιβαλλοντικές συνέπειες, τη διαφάνεια των διαδικασιών και την ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και μερίδα της επιστημονικής κοινότητας έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις, ιδίως σε σχέση με τις επιπτώσεις της υποθαλάσσιας έρευνας και ενδεχόμενης εξόρυξης στο ευαίσθητο θαλάσσιο οικοσύστημα της Μεσογείου, αλλά και σε σχέση με τις δεσμεύσεις της χώρας για μετάβαση σε καθαρή ενέργεια έως το 2050. Το επιχείρημα ότι η αξιοποίηση των κοιτασμάτων μπορεί να λειτουργήσει ως «ενδιάμεσος σταθμός» στην ενεργειακή μετάβαση — αντικαθιστώντας πιο ρυπογόνες πηγές — δεν πείθει όλους. Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να συμβαδίζει με τις αρχές της βιωσιμότητας και της προστασίας του περιβάλλοντος και να βασίζεται σε στρατηγικές που προβλέπουν πώς οι επενδύσεις σε ορυκτούς πόρους μπορούν να χρηματοδοτήσουν την πράσινη στροφή.

Πέραν των τεχνικών και περιβαλλοντικών θεμάτων, το έργο έχει και σημαντικές γεωπολιτικές διαστάσεις. Οι θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης βρίσκονται κοντά σε ζώνες που διεκδικούνται ή αμφισβητούνται από άλλες χώρες της περιοχής, κυρίως την Τουρκία. Η έναρξη ερευνών ή γεωτρήσεων στην περιοχή ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις ή και ένταση, εφόσον δεν προηγηθεί η κατάλληλη διπλωματική προετοιμασία. Γι’ αυτό και κάθε βήμα που γίνεται σε αυτό το μέτωπο παρακολουθείται στενά από τα κέντρα αποφάσεων της Άγκυρας, αλλά και των υπόλοιπων συμμάχων και εταίρων της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ.

Στην ανακοίνωσή του, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τονίζει ότι η κυβέρνηση «υλοποιεί με συνέπεια τις δεσμεύσεις της για μία Ελλάδα ενεργειακά ασφαλή, επενδυτικά ελκυστική και γεωστρατηγικά ισχυρή». Η δήλωση αυτή αποτυπώνει τη φιλοδοξία του κυβερνητικού επιτελείου να ενισχύσει την εικόνα της χώρας όχι μόνο ως πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ως ελκυστικό προορισμό για επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας και στρατηγικού χαρακτήρα.

Η πορεία από την υπογραφή μιας Υπουργικής Απόφασης έως την πραγματική άντληση υδρογονανθράκων είναι μακρά, γεμάτη τεχνικές, θεσμικές και γεωπολιτικές προκλήσεις. Ωστόσο, η δρομολόγηση του διαγωνισμού και η εμπλοκή ενός διεθνούς κολοσσού όπως η Chevron δείχνουν ότι το ελληνικό κράτος επιδιώκει να περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Το στοίχημα, όμως, παραμένει διπλό: πώς η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων μπορεί να αποδώσει χειροπιαστά οφέλη για την εθνική οικονομία και πώς μπορεί ταυτόχρονα να συμβαδίζει με την επιτακτική ανάγκη για πράσινη ανάπτυξη, κοινωνική συναίνεση και σεβασμό στο περιβάλλον.