Χρόνος: Η σύγχρονη φυσική, και ιδιαίτερα η θεωρία της σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν και οι νεότερες ανακαλύψεις στον τομέα της κβαντικής φυσικής, έχουν ανατρέψει την παραδοσιακή αντίληψη για τον χρόνο. Η θεωρία του χρόνου ως μια γραμμική, αδιάκοπη ροή που κινείται ασταμάτητα από το παρελθόν στο μέλλον είναι, πλέον, μια ψευδαίσθηση. Σύμφωνα με τις τελευταίες επιστημονικές θεωρίες, ο χρόνος δεν είναι απλώς μια αδιάκοπη πορεία προς το μέλλον, αλλά μια διάσταση που μπορεί να είναι εύκαμπτη και μερικές φορές να “παγώνει”, να αναστρέφεται ή ακόμη και να μην υπάρχει καθόλου στην πιο θεμελιώδη του μορφή.
Η θεωρία της σχετικότητας και η σχέση χρόνου και χώρου
Η επανάσταση ξεκίνησε το 1905 με την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν, η οποία έδειξε ότι ο χρόνος δεν είναι καθολικός και σταθερός για όλους τους παρατηρητές, όπως πίστευαν οι Νευτώνιοι φυσικοί. Αντίθετα, ο χρόνος μπορεί να επιβραδύνεται ή να επιταχύνεται, ανάλογα με την ταχύτητα του παρατηρητή σε σχέση με την ταχύτητα του φωτός. Αυτή η θεωρία κατέρριψε την έννοια ενός “καθολικού” χρόνου που προχωρά με την ίδια ταχύτητα για όλους.
Έτσι, η έννοια του χρόνου σχετίζεται με τον παρατηρητή. Στην Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, ο Αϊνστάιν επεκτείνει αυτήν την έννοια και δείχνει ότι η βαρύτητα μπορεί να προκαλέσει την παραμόρφωση του χρόνου και του χώρου. Στην παρουσία ισχυρών βαρυτικών πεδίων, όπως γύρω από έναν αστέρα ή μια μαύρη τρύπα, ο χρόνος «παγώνει» ή «επιβραδύνεται» σε σχέση με τον χρόνο σε περιοχές χαμηλότερης βαρυτικής έντασης. Επομένως, σε ένα ακραίο σημείο, όπως το κέντρο μιας μαύρης τρύπας, ο χρόνος μπορεί να σταματήσει εντελώς.
Η κβαντική θεωρία και η μη-ύπαρξη του χρόνου;
Η κβαντική φυσική, με την πιο σύγχρονη μορφή της, προσφέρει ακόμη πιο εκρηκτικές ιδέες για τον χρόνο. Στη κβαντική μηχανική, όπου τα πάντα μπορεί να συμβαδίζουν με την απροσδιοριστία και την πιθανότητα, η έννοια του χρόνου αποκτά έναν ακόμη πιο αβέβαιο και ρευστό χαρακτήρα. Στη μικρή κλίμακα των υποατομικών σωματιδίων, δεν υπάρχει καθολική ροή του χρόνου. Η υποθετική έννοια του “χρόνου” φαίνεται να χάνει την πρακτική της αξία, αφού η διαδικασία μέτρησης και παρατήρησης μπορεί να καταστήσει ασαφή την έννοια του «συνεχούς» χρόνου.
Η κβαντική βαρύτητα, μια από τις πιο υποσχόμενες θεωρίες για τη συγχώνευση της γενικής σχετικότητας και της κβαντικής μηχανικής, προτείνει ότι στον πυρήνα του σύμπαντος, στον μικροσκοπικό κόσμο των κβαντικών σωματιδίων, ο χρόνος μπορεί να είναι “κομμένος” σε ελάχιστα βήματα, παράγοντας μια κβαντική ροή του χρόνου που δεν είναι συνεχής. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο χρόνος χάνει τη σημασία του ως γραμμική ροή και αντίθετα εμφανίζεται ως ένα είδος αφηρημένης κατασκευής που εξαρτάται από το είδος της παρατήρησης και την κλίμακα της χρονικής κλίμακας που μελετάμε.
Η ψευδαίσθηση του παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος
Ο χρόνος, όπως τον βιώνουμε στην καθημερινότητά μας, είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τα γεγονότα. Αυτή η γραμμική αντίληψη του χρόνου ως κάτι που «ρέει» από το παρελθόν στο μέλλον είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη συνείδηση, αλλά σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες της φυσικής, αυτή η αντίληψη μπορεί να είναι απλώς μια ψευδαίσθηση. Στην πραγματικότητα, το «τώρα» μπορεί να είναι ένα μικρό, στιγμιαίο φαινόμενο χωρίς πραγματική διάρκεια.
Σύμφωνα με την **αντίληψη του χρόνου ως “σταθερού”», οι παρατηρητές στον κόσμο μας αντιλαμβάνονται τα γεγονότα ως διαχωρισμένα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον. Ωστόσο, η θεωρία της σχετικότητας υποδεικνύει ότι ο χρόνος και ο χώρος αποτελούν μία ενιαία διάσταση (την «χωροχρονική»), όπου το «τώρα» μπορεί να έχει διαφορετική σημασία για διαφορετικούς παρατηρητές που κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες. Οι αντιφάσεις αυτές εγείρουν το ερώτημα: Μήπως όλα τα γεγονότα του σύμπαντος συμβαίνουν ταυτόχρονα, και εμείς απλώς τα αντιλαμβανόμαστε σε διάφορες χρονικές στιγμές λόγω των περιορισμένων ικανοτήτων μας;
Το Παρόν και η διαφορετική αντίληψη του χρόνου
Αν ο χρόνος είναι μια ψευδαίσθηση, τότε τι συμβαίνει με το παρόν; Η έννοια του “παρόντος” είναι ουσιαστικά σχετική και εξαρτάται από την ταχύτητα και την κλίμακα της παρατήρησης. Επομένως, αυτό που θεωρούμε ως «παρόν» είναι απλώς το σημείο όπου οι παρατηρητές και τα γεγονότα συνδέονται, αλλά σε μία πιο θεμελιώδη κλίμακα, αυτό το «παρόν» μπορεί να μην υφίσταται όπως το αντιλαμβανόμαστε.
