Δεξαμενόπλοια εκτός ραντάρ για μια εβδομάδα στο Ορμούζ

Η ναυτιλιακή κοινότητα παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία την εξέλιξη μιας ανησυχητικής τάσης στα στενά του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται διεθνές πρακτορείο, τα υπερδεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου παραμένουν σκόπιμα εκτός συστημάτων εντοπισμού για χρονικά διαστήματα που πλέον εκτείνονται έως και μία εβδομάδα ή και περισσότερο. Η πρακτική αυτή, η οποία είχε τελειοποιηθεί κατά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, επανέρχεται δυναμικά, μεταβάλλοντας τους κανόνες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Η επιστροφή στα «τυφλά» δρομολόγια

Κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη Φεβρουαρίου, τα πλοία που μετέφεραν πετρέλαιο μη ιρανικής προέλευσης είχαν αρχίσει να απενεργοποιούν τους πομποδέκτες τους, περιορίζοντας όμως το διάστημα της «αορατότητας» σε λίγες μόνο ώρες, όσο δηλαδή διήρκεσε η διέλευση από το στενό. Σήμερα, η εικόνα είναι ριζικά διαφορετική. Τα μυστικά ταξίδια διαρκούν ολόκληρες ημέρες, με τα δεξαμενόπλοια να επανεμφανίζονται στα ραντάρ χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο εξαφάνισής τους, καθιστώντας εξαιρετικά δυσχερές το έργο των αναλυτών που παρακολουθούν την κίνηση των πλοίων.

Το πρόβλημα εντείνεται από τη διάδοση της πρακτικής του λεγόμενου «shuttle trade». Σε αυτό το μοντέλο μεταφοράς, το πετρέλαιο μεταφορτώνεται από ένα πλοίο σε άλλο ακριβώς έξω από τα στενά του Ορμούζ, επιτρέποντας στα μεγάλα δεξαμενόπλοια να επιστρέφουν άμεσα για νέο φορτίο, ενώ το αρχικό φορτίο συνεχίζει το ταξίδι του με άλλο σκάφος, διαγράφοντας ουσιαστικά την προέλευσή του.

Χαρακτηριστικά περιστατικά εξαφάνισης

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτής της τακτικής αποτελεί το υπερδεξαμενόπλοιο Romania Prosperity. Το σκάφος εξαφανίστηκε από τα ύδατα ανοιχτά της Φουτζέιρα, στον Κόλπο του Ομάν, στα τέλη Ιουλίου. Δέκα ημέρες αργότερα, επανεμφανίστηκε στην ίδια θαλάσσια περιοχή, χωρίς ωστόσο οι παρατηρητές να μπορούν να εξακριβώσουν εάν το φορτίο αργού πετρελαίου που μετέφερε ήταν το ίδιο ή εάν είχε εν τω μεταξύ μεταφορτωθεί σε άλλο πλοίο, με το Romania Prosperity να επιστρέφει στον Περσικό Κόλπο για να παραλάβει νέο φορτίο.

Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει και το πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο αργού πετρελαίου (VLCC) με την ονομασία «Alexandros». Το πλοίο, ενώ ήταν άδειο, εξαφανίστηκε από τα συστήματα εντοπισμού στο βόρειο τμήμα της Ερυθράς Θάλασσας στα μέσα του προηγούμενου μήνα. Η επανεμφάνισή του σημειώθηκε την περασμένη εβδομάδα κοντά στην Ινδία, μεταφέροντας μερικό φορτίο, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για τη διαδρομή που ακολούθησε και τον τρόπο φόρτωσής του.

Επιπλέον, το υπερδεξαμενόπλοιο «Kuwait Prosperity», το οποίο ήταν φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, χάθηκε από τα ραντάρ στον Περσικό Κόλπο στις αρχές Ιουλίου. Το σκάφος εντοπίστηκε εκ νέου δέκα ημέρες αργότερα, κοντά στην Ινδονησία, επιβεβαιώνοντας το εύρος και την κλίμακα αυτών των διαδρομών που εκτελούνται χωρίς σήμα.

Κίνητρα και οικονομικά δεδομένα

Ο βασικός λόγος για τον οποίο οι πλοιοκτήτες επιλέγουν να απενεργοποιήσουν τους πομποδέκτες είναι η ανάγκη απόκρυψης της θέσης τους, προκειμένου να αποφύγουν πιθανές επιθέσεις από το Ιράν. Παρά τον κίνδυνο, η ανάληψη του ρίσκου θεωρείται συμφέρουσα, καθώς τα κέρδη από τη μεταφορά φορτίων μέσα από τα επικίνδυνα στενά παραμένουν εξαιρετικά υψηλά. Ενδεικτικό του ενδιαφέροντος για τη συγκεκριμένη διαδρομή είναι ότι η κρατική εταιρεία πετρελαίου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ξεκίνησε τις τελευταίες εβδομάδες να διακινεί ιρακινό πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει αναταράξεις και στην αγορά ναύλωσης πλοίων. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η Μαρία Μπερτζελέτου, ανώτερη αναλύτρια αγοράς στη Signal Ocean, τα δρομολόγια «στο σκοτάδι» υποδηλώνουν ότι η αγορά των VLCC έχει προσαρμοστεί σε ένα διαφορετικό περιβάλλον λειτουργίας, όπου οι επιβεβαιωμένες διελεύσεις έχουν μετατοπιστεί προς την απόκρυψη.

Διακυμάνσεις και γεωπολιτικές επιπτώσεις

Η συχνότητα με την οποία τα δεξαμενόπλοια απενεργοποιούν τους πομποδέκτες τους παρουσιάζει άμεση συνάρτηση με την ένταση στις σχέδες ΗΠΑ-Ιράν. Κατά τη διάρκεια μιας προσωρινής συμφωνίας αποκλιμάκωσης τον Ιούνιο, παρατηρήθηκε αύξηση των πλοίων που εξέπεμπαν κανονικά σήμα. Ωστόσο, η επανάληψη των επιθέσεων από την Τεχεράνη οδήγησε σε νέα αύξηση των «τυφλών» δρομολογίων. Η τάση ενισχύθηκε περαιτέρω μετά την ανακοίνωση των Χούθι, στα μέσα Ιουλίου, για αποκλεισμό της μεταφοράς σαουδαραβικού πετρελαίου στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τα στοιχεία της Signal Ocean αποκαλύπτουν την έκταση του φαινομένου: περίπου το 62% των δεξαμενόπλοιων αργού και προϊόντων πετρελαίου διέσχισε το Στενό του Ορμούζ χωρίς σήμα εντοπισμού στο διάστημα μεταξύ 14 Ιουλίου και των αρχών Αυγούστου. Το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά χαμηλότερο, περίπου 50%, στην προηγούμενη περίοδο. Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν προσδιορίζουν την ακριβή διάρκεια παραμονής των πομποδεκτών εκτός λειτουργίας, αφήνοντας περιθώρια για περαιτέρω ανάλυση των στρατηγικών που ακολουθούν οι διαχειριστές των πλοίων.