Ιράν – ΗΠΑ: Διαπραγματεύσεις σε τέλμα
Οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης για την κατάπαυση του πυρός παραμένουν σε αδιέξοδο. Το σχέδιο 15 σημείων που πρότεινε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συναντά την ιρανική αντίδραση, ενώ η Τεχεράνη διατυπώνει τους δικούς της πέντε όρους για να σταματήσει η σύγκρουση.
Ο Τραμπ δηλώνει πεπεισμένος ότι το Ιράν επιθυμεί μια συμφωνία αλλά αποφεύγει να το παραδεχτεί δημόσια. Παράλληλα, η Τεχεράνη ενισχύει τις στρατιωτικές δυνάμεις της στο νησί Χαργκ εν όψει πιθανής χερσαίας επέμβασης των αμερικανικών δυνάμεων.
Το κρατικό ιρανικό κανάλι Press TV μετέδωσε ότι η χώρα απέρριψε επίσημα την αμερικανική πρόταση. Ανώνυμος αξιωματούχος του τομέα ασφαλείας επιβεβαίωσε την απόρριψη και ανέλυσε τους όρους που θέτει η ιρανική πλευρά. Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, αρνείται να μιλήσει για διπλωματικό αδιέξοδο, προειδοποιώντας ωστόσο για σοβαρές συνέπειες αν το Ιράν δεν αποδεχτεί τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Τι ζητά η Ουάσινγκτον
Σύμφωνα με πληροφορίες του ισραηλινού Channel 12, το αμερικανικό σχέδιο επικεντρώνεται κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη θα πρέπει να δεσμευτεί επισήμως ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, να αποσυναρμολογήσει τις σχετικές υποδομές και να παραδώσει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, ο οποίος θα αναλάβει τον μελλοντικό έλεγχο.
Ζητείται επίσης η περικοπή του πυραυλικού προγράμματος τόσο σε εύρος όσο και σε αριθμό συστημάτων, η διακοπή κάθε οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και τους Χούθι, και η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ ως διεθνής ελεύθερη θαλάσσια οδός. Το κλείσιμό του έχει επιφέρει έντονες διακυμάνσεις στις τιμές ενέργειας και ανησυχίες για παγκόσμια οικονομική ύφεση, καθώς από εκεί διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σε αντάλλαγμα, το σχέδιο προβλέπει άρση όλων των διεθνών κυρώσεων σε βάρος του Ιράν — κυρώσεων που επανεπιβλήθηκαν τον περασμένο Νοέμβριο μετά την αναστολή των πυρηνικών επιθεωρήσεων.
Τι απαντά η Τεχεράνη
Το Ιράν θέτει ως πρώτη προϋπόθεση την πλήρη παύση των εχθροπραξιών και τον τερματισμό των στοχευμένων επιχειρήσεων εναντίον ιρανών αξιωματούχων. Από την πρώτη ημέρα της σύγκρουσης, μαζική ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη στοίχισε τη ζωή στον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενώ έκτοτε πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έχουν σκοτωθεί. Το Ισραήλ έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι στόχος του είναι να εκμηδενίσει την ηγεσία του ιρανικού καθεστώτος.
Επιπλέον, η Τεχεράνη ζητά εγγυήσεις που θα αποτρέπουν μελλοντική ανανέωση της σύγκρουσης, αποζημιώσεις για τις πολεμικές καταστροφές, αποκλειστικό έλεγχο του Στενού του Ορμούζ και παύση των ισραηλινών επιθέσεων εναντίον των συμμάχων της στην περιοχή. Οι απαιτήσεις αυτές προστίθενται σε όσες είχε καταθέσει η ιρανική πλευρά κατά τις διαπραγματεύσεις της Γενεύης τον Φεβρουάριο.
Στο μέτωπο του Λιβάνου, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι διατηρεί στρατιωτική παρουσία σε διευρυμένη ζώνη ασφαλείας εντός της χώρας μέχρι να σταματήσουν οι επιθέσεις στο βόρειο έδαφός του.
Ανθεκτικό καθεστώς παρά τις απώλειες
Αμερικανοί αξιωματούχοι επαναλαμβάνουν ότι έχουν εξουδετερώσει ολόκληρη σχεδόν την ιρανική ηγεσία. Πράγματι, ο Χαμενεΐ, ο γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας Αλί Σαμχανί, ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης Μοχαμάντ Πακπούρ και άλλα ανώτατα στελέχη έχουν σκοτωθεί στα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Το ιρανικό σύστημα, ωστόσο, δεν κατέρρευσε. Διατηρεί τη λειτουργία του και την ικανότητα στρατηγικής ηγεσίας.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η Ισλαμική Δημοκρατία, που γεννήθηκε από την επανάσταση του 1979, έχει οικοδομήσει ένα σύστημα εξουσίας βασισμένο σε πολλαπλούς, αλληλοεπικαλυπτόμενους θεσμούς και όχι σε λίγα άτομα. Κοινός συνεκτικός παράγοντας είναι η διατήρηση του θεοκρατικού καθεστώτος.
Ο γιος του εκλιπόντος Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, ανέλαβε την ηγεσία με την υποστήριξη των Φρουρών της Επανάστασης, χωρίς όμως να φέρει την ίδια φυσική αυθεντία με τον πατέρα του. Τραυματισμένος στα πλήγματα, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τον διορισμό του πριν από περισσότερες από τρεις εβδομάδες, πράγμα που τροφοδοτεί ερωτηματικά για την κατάσταση της υγείας του.
Οι Φρουροί της Επανάστασης αναδεικνύονται στον κυρίαρχο παράγοντα αυτή την περίοδο. Οργανωμένοι με κατανεμημένη δομή διοίκησης που επιτρέπει αυτόνομη δράση, έχουν αντικαταστήσει τους νεκρούς διοικητές τους με έμπειρα στελέχη που αποδεικνύουν ότι μπορούν να διαχειριστούν συνθήκες εκτεταμένης πολεμικής σύγκρουσης. Η εμπειρία του σώματος χρονολογείται από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-88) και τις δεκαετίες εμπλοκής σε συγκρούσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Στην πολιτική σφαίρα, ο θάνατος του Αλί Λαριτζανί αποτελεί σοβαρή απώλεια λόγω της διπλωματικής εμπειρίας και της ικανότητάς του να αρθρώνει γέφυρες μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας. Ανησυχία υπάρχει για το ενδεχόμενο οι διάδοχοί του να εκπροσωπούν πιο ακραίες θέσεις.
Στα κορυφαία πρόσωπα που ασκούν σήμερα εξουσία στο Ιράν συγκαταλέγονται ο Αχμάντ Βαχιντί, νέος επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης με παρελθόν στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και ως διοικητής της Δύναμης Qods· ο Εσμαΐλ Καανί, που ηγείται αυτής της δύναμης από το 2020 και διαχειρίζεται τις σχέσεις με τις φιλοϊρανικές οργανώσεις· ο Αλιρεζά Τανγκσίρι στο ναυτικό των Φρουρών, με κεντρικό ρόλο στο κλείσιμο του Ορμούζ·
O Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου, πρώην διοικητής των Φρουρών, που ορισμένα μέσα τον συνδέουν με επαφές με την Ουάσινγκτον, τις οποίες ο ίδιος αρνείται· ο Αγιατολάχ Μοχσενί-Ετζεΐ επικεφαλής της Δικαιοσύνης με ισχυρό υπόβαθρο στις υπηρεσίες πληροφοριών· ο εκλεγμένος πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, του οποίου οι αρμοδιότητες παραμένουν περιορισμένες· ο Σαΐντ Τζαλίλι, βετεράνος και σκληρός σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας· ο Αγιατολάχ Αραφί στο Συμβούλιο Φρουρών· και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, έμπειρος διαπραγματευτής σε διεθνές επίπεδο.
