Διεθνής έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει εισέλθει δυναμικά στην καθημερινότητα των πολιτών σε πολλές χώρες, ωστόσο η πραγματική της χρήση παραμένει περιορισμένη, ενώ οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις της είναι έντονες. Αυτό προκύπτει από τη διεθνή έρευνα του οργανισμού "World Internet Project" (WIP), η οποία διεξήχθη σε οκτώ χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, και τα αποτελέσματά της παρουσιάστηκαν στην ετήσια συνάντηση του οργανισμού στην Αθήνα.

Στην έρευνα συμμετείχαν πολίτες από την Ελλάδα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ελβετία, την Τσεχία, τη Νέα Ζηλανδία, την Ινδονησία, την Κολομβία και το Μακάο, με δείγματα που κυμαίνονταν από 1.200 έως 2.000 συμμετέχοντες ανά χώρα. Στην ελληνική εκδοχή της έρευνας συμμετείχαν 1.440 άτομα από ολόκληρη την επικράτεια, με φορέα υλοποίησης το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος "JustReDI". Την επιστημονική ομάδα αποτέλεσαν οι Νίκος Δεμερτζής, Νικόλας Κληρονόμος, Απόστολος Λιναρδής, Κατερίνα Μανδενάκη και Χαράλαμπος Τσέκερης.

Ο καθηγητής Τζέφρι Κολ, ιδρυτής και διευθυντής του WIP, σχολίασε ότι είναι εντυπωσιακό πως σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια από την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στο ευρύ κοινό μέσω του ChatGPT, η AI έχει ήδη ενσωματωθεί στην καθημερινή ζωή. Τα δεδομένα, όπως ανέφερε, καταδεικνύουν εκτεταμένη χρήση, εξοικείωση, αλλά και σημαντικές ανησυχίες για τον αντίκτυπο της τεχνολογίας. Σε αντίθεση με το διαδίκτυο, το οποίο έκανε την εμφάνισή του με αισιοδοξία, η τεχνητή νοημοσύνη συνοδεύεται από φόβο και ανησυχία, με τον ίδιο να εκφράζει την ελπίδα ότι οι θετικές πτυχές θα αναδειχθούν.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Διεθνούς Έρευνας για την Τεχνητή Νοημοσύνη 2026, τα οποία παρουσίασε ο Τζέφρι Κολ στην εναρκτήρια εκδήλωση της συνάντησης του WIP στο αμφιθέατρο "Άλκης Αργυριάδης" του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, αλλά η πραγματική χρήση της παραμένει σχετικά περιορισμένη. Το ποσοστό συνολικής χρήσης AI (ανεξαρτήτως συχνότητας) ήταν 60% στη Νέα Ζηλανδία, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ και την Ελβετία με 54%, την Κολομβία με 51%, την Ελλάδα με 47%, το Μακάο με 42% και την Τσεχία με 39%.

Ο καθηγητής Νίκος Δεμερτζής, επικεφαλής του συνεδρίου και εκπρόσωπος του WIP στην Ελλάδα, επεσήμανε ότι ζούμε σε κοινωνίες επιτάχυνσης, όπου η εξέλιξη της χρήσης AI και τα ερευνητικά αποτελέσματα μεταβάλλονται συχνά. Την άποψη αυτή ενισχύει μια πιο πρόσφατη έρευνα του ΕΚΚΕ σε συνεργασία με το WIP, η οποία ολοκληρώθηκε λίγες ημέρες πριν. Χρησιμοποιώντας ένα μη πιθανολογικό δείγμα από το διαδικτυακό πάνελ του ΕΚΚΕ, διαπιστώθηκε ότι η Γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον εξειδικευμένη τεχνολογία. Σχεδόν οκτώ στους δέκα ερωτηθέντες ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν εφαρμογές όπως το ChatGPT, το Copilot ή το Gemini, ενώ οι μισοί από αυτούς αλληλεπιδρούν με την AI σε καθημερινή βάση και σχεδόν όλοι οι χρήστες του διαδικτύου το κάνουν τουλάχιστον εβδομαδιαίως.

Κίνητρα χρήσης και αντιλήψεις

Η απόκτηση νέων γνώσεων αναδεικνύεται ως ένα από τα βασικότερα κίνητρα για τη χρήση εργαλείων AI, σύμφωνα με τη Διεθνή Έρευνα του WIP. Σε τέσσερις από τις πέντε χώρες που κατέγραψαν σχετικά στοιχεία, περισσότερο από το 55% των χρηστών αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να μάθουν κάτι νέο. Τα υψηλότερα ποσοστά παρατηρούνται στην Τσεχία (86%), την Ινδονησία (70%) και την Ελλάδα (68%).

Η περιέργεια λειτουργεί ως σημαντικό κίνητρο για πάνω από το 45% των χρηστών σε όλες τις χώρες. Στην Ελλάδα, το 60% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θέλει να διαπιστώσει πώς λειτουργεί η τεχνολογία και πόσο χρήσιμη μπορεί να αποδειχθεί. Η επίλυση σχολικών ή εργασιακών προβλημάτων αποτελεί επίσης σημαντικό λόγο χρήσης, με την Ελλάδα να καταγράφει ποσοστό 74%, πίσω από την Ινδονησία (85%) και την Τσεχία (78%).

Η πλειονότητα των χρηστών θεωρεί ότι τα εργαλεία AI προσφέρουν ουσιαστικά οφέλη. Το ποσοστό που δηλώνει ότι η AI είναι χρήσιμη είναι συντριπτικά υψηλό στην Κολομβία (97%), το Μακάο (91%) και την Τσεχία (90%). Αντίθετα, στη Νέα Ζηλανδία και την Ελβετία, το 35% και 25% των χρηστών, αντίστοιχα, δηλώνουν ότι δεν βρήκαν τις εφαρμογές χρήσιμες.

Ο σημαντικότερος λόγος αποφυγής της AI είναι ότι δεν θεωρείται σχετική με την καθημερινότητα. Στην Κολομβία το ποσοστό αυτό φτάνει το 55%, στη Νέα Ζηλανδία το 53% και στην Ελλάδα το 45%. Δεύτερος λόγος είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος, με πάνω από το 40% των χρηστών σε τρεις χώρες να δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν AI γιατί δεν ενδιαφέρονται: στην Κολομβία (45%), την Ελλάδα (44%) και τις ΗΠΑ (42%). Επιπλέον, εκφράζονται ανησυχίες για τη χρήση προσωπικών πληροφοριών.

Ανησυχίες για ιδιωτικότητα και εργασία

Παρά την αναγνώριση των οφελών της AI στην αποδοτικότητα και την ποιότητα ζωής, η πλειονότητα των ερωτηθέντων σε όλες τις χώρες εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τις αρνητικές συνέπειες. Σε όλες τις χώρες, περισσότερο από το 50% των χρηστών θεωρεί ότι η AI μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παρακολούθηση της προσωπικής ζωής, με το υψηλότερο ποσοστό να καταγράφεται στην Ελλάδα (79%). Η Ελλάδα καταγράφει και το υψηλότερο ποσοστό ανησυχίας για απώλεια θέσεων εργασίας λόγω AI (62%).

Ένα σημαντικό ποσοστό πιστεύει ότι η AI θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της ανθρωπότητας: 27% στη Νέα Ζηλανδία, 24% στις ΗΠΑ, 21% στην Τσεχία, 17% στην Ελλάδα και 16% στην Κολομβία. Σχετικά με τη χρήση AI από παιδιά, θετική άποψη έχει μεγάλο ποσοστό στο Μακάο (64%) και στην Τσεχία (51%), ενώ το ποσοστό είναι χαμηλό στη Νέα Ζηλανδία (20%), την Ελλάδα (19%) και την Κολομβία (12%). Οι ανησυχίες εστιάζονται στην εξάρτηση των παιδιών από τις νέες τεχνολογίες και τις επιπτώσεις στην κριτική σκέψη.

Το World Internet Project

Το World Internet Project ιδρύθηκε το 1998 και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς συνεργατικές ερευνητικές πρωτοβουλίες για τη μελέτη του διαδικτύου και των αναδυόμενων ψηφιακών τεχνολογιών. Συντονίζεται από το Center for the Digital Future της Annenberg School for Communication and Journalism του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας και αριθμεί συνεργάτες σε σχεδόν 30 χώρες. Η Ελλάδα συμμετέχει μέσω του ΕΚΚΕ από το 2015. Η ετήσια συνάντηση του WIP φιλοξενείται φέτος στην Αθήνα, από σήμερα έως την Κυριακή, με διοργανωτές το ΕΚΚΕ και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με την υποστήριξη του Athens Riviera Forum και της Accenture Greece.