Δικαστική απόφαση-σταθμός για τον θόρυβο από τις πτήσεις στο «Ελ. Βενιζέλος»

Ως «ιστορική δικαστική δικαίωση» χαρακτήρισε ο Δήμος Μαρκοπούλου Μεσογαίας την απόφαση 3966/2026 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε έπειτα από αίτηση ασφαλιστικών μέτρων που κατατέθηκε από κοινού με τον Δήμο Σπάτων – Αρτέμιδος, το σωματείο «Περιβαλλοντική Αρμονία» και κατοίκους της περιοχής.

Η αίτηση στρεφόταν κατά της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας, της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας και των υπουργείων Περιβάλλοντος και Μεταφορών, με βασικό αντικείμενο την αεροπορική ηχορύπανση που προκαλείται από τις πτήσεις του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Το δικαστήριο έκρινε ότι σχεδόν μία στις τρεις πτήσεις που αναχωρούν από το αεροδρόμιο καταγράφει στιγμιαίες εκπομπές θορύβου άνω των 70 ντεσιμπέλ, γεγονός που επιβαρύνει σοβαρά την καθημερινότητα και την υγεία των κατοίκων στις γύρω περιοχές.

Με την απόφαση, η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας υποχρεώνεται να λάβει συγκεκριμένα μέτρα μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, προκειμένου να περιοριστούν οι υψηλές στάθμες θορύβου και να ενισχυθεί ο έλεγχος της τήρησης των διαδικασιών που έχουν θεσπιστεί για τις απογειώσεις και τις προσγειώσεις των αεροσκαφών.

Χιλιάδες υπερπτήσεις με στιγμιαίο θόρυβο άνω των 70 dB

Στο σκεπτικό της απόφασης αναγνωρίζεται ότι τα ισχύοντα θεσμοθετημένα όρια αεροπορικού θορύβου τηρούνται από τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. Τα όρια αυτά, όμως, αφορούν τους ανώτατους επιτρεπόμενους μεσοσταθμικούς δείκτες θορύβου κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας.

Το δικαστήριο επισημαίνει ότι η ισχύουσα νομοθεσία δεν προβλέπει συγκεκριμένο ανώτατο όριο για τη στιγμιαία στάθμη θορύβου, γνωστή ως Lmax. Το κενό αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς έχουν καταγραφεί πολυάριθμες περιπτώσεις κατά τις οποίες μεμονωμένες πτήσεις προκάλεσαν επίπεδα θορύβου υψηλότερα από 70 dB.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξετάστηκαν, τα περιστατικά εμφανίζουν αυξητική τάση, λόγω της σημαντικής αύξησης των πτήσεων και της συνολικής εναέριας κυκλοφορίας στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών κατά τα τελευταία χρόνια.

Ενδεικτικά, τον Νοέμβριο του 2025 καταγράφηκαν μέσω ειδικά εξοπλισμένου κέντρου παρακολούθησης 2.959 υπερπτήσεις. Από αυτές, τουλάχιστον 1.070 εμφάνισαν στιγμιαία στάθμη ηχητικής πίεσης που κυμάνθηκε μεταξύ 70 και 94 dB.

Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι πάνω από μία στις τρεις πτήσεις του «Ελευθέριος Βενιζέλος» καταγράφεται με στιγμιαίο θόρυβο άνω των 70 dB, στοιχείο που το δικαστήριο αξιολόγησε ως ιδιαίτερα σοβαρό για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.

Παρότι οι συγκεκριμένες εκπομπές δεν συνιστούν τυπικά παραβίαση της νομοθεσίας, καθώς δεν έχει θεσπιστεί ανώτατο όριο στιγμιαίου θορύβου, το δικαστήριο έκρινε ότι αποτελούν μορφή σοβαρής περιβαλλοντικής ρύπανσης.

Στην απόφαση σημειώνεται ότι οι επαναλαμβανόμενοι υψηλοί θόρυβοι διαταράσσουν τον ζωτικό χώρο των κατοίκων, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής και στερούν τη δυνατότητα απόλαυσης ενός ήρεμου περιβάλλοντος, απαλλαγμένου από έντονες και επαναλαμβανόμενες οχλήσεις.

Παράλληλα, γίνεται σαφής αναφορά στον κίνδυνο για το δικαίωμα στην υγεία, καθώς η παρατεταμένη έκθεση σε αεροπορικό θόρυβο μπορεί να συνδέεται με καρδιαγγειακά προβλήματα, διαταραχές ύπνου, επιβάρυνση της ψυχικής υγείας, προβλήματα ακοής και γνωστικές διαταραχές στα παιδιά.

Το μεγαλύτερο μέρος των υψηλών μετρήσεων καταγράφηκε κατά τη διαδικασία απογείωσης, όταν οι κινητήρες των αεροσκαφών λειτουργούν σε υψηλή ισχύ. Το γεγονός αυτό επιβαρύνει κυρίως τις κατοικημένες περιοχές που βρίσκονται κάτω από τις διαδρομές αναχώρησης.

Παραβιάσεις κανονισμών και ανεπαρκής μηχανισμός ελέγχου

Στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» εφαρμόζονται ήδη διαδικασίες για τον περιορισμό του αεροπορικού θορύβου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ο κανονισμός ταχείας ανόδου και κατακόρυφης απομάκρυνσης των αεροσκαφών αμέσως μετά την απογείωση.

Στόχος της διαδικασίας είναι τα αεροσκάφη να αποκτούν γρήγορα ασφαλές ύψος, περιορίζοντας τον θόρυβο στο έδαφος και αποφεύγοντας την παρατεταμένη πτήση με αυξημένη ισχύ πάνω από τις κατοικημένες περιοχές κοντά στο αεροδρόμιο.

Παράλληλα, προβλέπεται απαγόρευση χρήσης της μέγιστης αναστροφής ώσεως κατά την προσγείωση, ενώ έχουν σχεδιαστεί συγκεκριμένες διαδρομές αναχώρησης, ώστε να περιορίζονται οι χαμηλές διελεύσεις και οι ελιγμοί πάνω από οικισμούς.

Το δικαστήριο διαπίστωσε, ωστόσο, ότι καταγράφονται επανειλημμένα πρακτικές χειριστών αεροσκαφών που παραβιάζουν τόσο τη διαδικασία ταχείας ανόδου όσο και την απαγόρευση της μέγιστης αναστροφής ώσεως.

Στο σκεπτικό γίνεται ακόμη αναφορά σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας επέτρεψαν σε αεριωθούμενα αεροσκάφη, που ακολουθούσαν τη διαδικασία SID 4 Tango, να πραγματοποιήσουν στροφές πριν φτάσουν στο προβλεπόμενο ύψος των 4.300 ποδών.

Οι πρακτικές αυτές μπορεί να περιορίζουν τη διάρκεια και το λειτουργικό κόστος ορισμένων πτήσεων, προκαλούν όμως μεγαλύτερη ηχητική επιβάρυνση στις περιοχές που βρίσκονται γύρω από τον αερολιμένα.

Το δικαστήριο έκρινε επίσης ότι δεν προκύπτει η ύπαρξη επαρκούς και αποτελεσματικού μηχανισμού για τη συστηματική παρακολούθηση, την καταγραφή και τον έλεγχο των παραβάσεων.

Απουσιάζουν, σύμφωνα με την απόφαση, συγκεκριμένες παράμετροι που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη μείωση των μέγιστων επιπέδων θορύβου από τις υπερπτήσεις, στον περιορισμό της συνολικής ηχητικής επιβάρυνσης κατά τις νυχτερινές και μεσημβρινές ώρες και στην καλύτερη ενσωμάτωση του αεροπορικού θορύβου στον θόρυβο βάθους της περιοχής.

Η ευθύνη για την εφαρμογή, την παρακολούθηση, την καταγραφή και την επιβολή κυρώσεων στις αεροπορικές εταιρείες, στους ιδιοκτήτες ιδιωτικών αεροσκαφών ή σε άλλους φορείς εκμετάλλευσης ανήκει, σύμφωνα με το δικαστήριο, στην Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας.

Η απόφαση σημειώνει ότι τα απαιτούμενα μέτρα είναι τεχνικά εφικτά, δεν παρουσιάζουν αυξημένες δυσκολίες και μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς να επηρεαστεί ουσιαστικά η λειτουργία του αεροδρομίου.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών έκανε δεκτή ως ουσιαστικά βάσιμη την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και υποχρέωσε την ΑΠΑ να θέσει σε εφαρμογή, μέσα σε τέσσερις μήνες, μηχανισμό παρακολούθησης της διαδικασίας NADP-A για τη μείωση του θορύβου κατά την αναχώρηση.

Ο μηχανισμός θα πρέπει να προβλέπει την καταγραφή και τον έλεγχο των παραβάσεων, καθώς και την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων. Αντίστοιχος έλεγχος απαιτείται και για την τήρηση της απαγόρευσης χρήσης της μέγιστης αναστροφής ώσεως.

Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις δικαστικές εντολές, η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας απειλείται με πρόστιμο 10.000 ευρώ.

Η απόφαση δημιουργεί νέα δεδομένα για τις περιοχές των Μεσογείων που επηρεάζονται από τις υπερπτήσεις του «Ελευθέριος Βενιζέλος», αναγνωρίζοντας ότι η τυπική τήρηση των μεσοσταθμικών ορίων δεν αρκεί όταν οι κάτοικοι εκτίθενται επανειλημμένα σε υψηλές στιγμιαίες εκπομπές θορύβου.