Με μια απόφαση που αναδιατάσσει τα όρια εξουσίας στην Ουάσιγκτον, το Supreme Court of the United States πυροδότησε ισχυρούς κραδασμούς στην αμερικανική οικονομία και στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και εύθραυστων αγορών, η ακύρωση βασικού πυλώνα της δασμολογικής πολιτικής της κυβέρνησης συνιστά γεγονός με άμεσο πολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Η ετυμηγορία υπερβαίνει τα όρια μιας στενής νομικής κρίσης. Θέτει υπό αμφισβήτηση τον τρόπο άσκησης της εμπορικής πολιτικής από την εκτελεστική εξουσία και μεταφέρει το κέντρο βάρους της αντιπαράθεσης σε Ουάσιγκτον, Πεκίνο και Βρυξέλλες. Οι δασμοί που αξιοποιήθηκαν από τον Donald Trump ως βασικό διαπραγματευτικό εργαλείο παύουν να ισχύουν στο σκέλος που θεμελιώθηκε σε συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη, δημιουργώντας στρατηγικό κενό και αβεβαιότητα δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αγορές και πολυεθνικοί όμιλοι επανεκτιμούν ρίσκα και εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ προετοιμάζονται για αναθεώρηση ισορροπιών.
Την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε με πλειοψηφία 6-3 ότι ο πρόεδρος υπερέβη τα όρια της εξουσίας του επιβάλλοντας εκτεταμένους δασμούς μέσω του νόμου περί διεθνών οικονομικών εξουσιών έκτακτης ανάγκης του 1977, γνωστού ως International Emergency Economic Powers Act. Η απόφαση συντάχθηκε από τον πρόεδρο του Δικαστηρίου John Roberts, με τη σύμπραξη τριών φιλελεύθερων δικαστών και των συντηρητικών Neil Gorsuch και Amy Coney Barrett. Στο σκεπτικό επισημαίνεται ότι ο πρόεδρος επικαλέστηκε έκτακτη εξουσία για την επιβολή δασμών απεριόριστου ύψους, διάρκειας και εύρους, χωρίς ρητή νομοθετική πρόβλεψη που να καλύπτει τέτοια χρήση. Το Δικαστήριο κατέληξε ότι ο IEEPA δεν παρέχει εξουσιοδότηση για την επιβολή δασμών.
Διαφωνία κατέθεσαν οι δικαστές Clarence Thomas, Brett Kavanaugh και Samuel Alito. Η απόφαση συνιστά σοβαρή θεσμική ήττα για την κυβέρνηση σε ένα Δικαστήριο με συντηρητική πλειοψηφία 6-3 από την έναρξη της δεύτερης θητείας Trump τον Ιανουάριο.
Η κρίση δεν αγγίζει το σύνολο των δασμών που επιβλήθηκαν. Παραμένουν σε ισχύ μέτρα όπως οι δασμοί σε χάλυβα και αλουμίνιο που στηρίζονται σε διαφορετικό νομικό πλαίσιο. Ακυρώνονται όμως δύο βασικές κατηγορίες: οι «ανταποδοτικοί» δασμοί ανά χώρα, με συντελεστές που έφθαναν το 34% για την Κίνα και βασικό ποσοστό 10% για άλλες χώρες, καθώς και ο δασμός 25% σε συγκεκριμένα αγαθά από Καναδά, Κίνα και Μεξικό, ο οποίος είχε αιτιολογηθεί με αναφορές στη διακίνηση φαιντανύλης. Η κυβέρνηση διατηρεί τη δυνατότητα αναζήτησης εναλλακτικών νομικών βάσεων.
Το διακύβευμα υπερβαίνει τα 175 δισ. δολάρια που έχουν ήδη εισπραχθεί βάσει του IEEPA. Αγγίζει προβλεπόμενα έσοδα τρισεκατομμυρίων για την επόμενη δεκαετία και την ίδια τη δομή της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής. Ο Trump είχε αναγάγει τους δασμούς σε κεντρικό άξονα οικονομικής και εξωτερικής στρατηγικής, εντάσσοντάς τους σε μια λογική «οικονομικής κυριαρχίας». Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Penn-Wharton Budget Model, τα έσοδα από δασμούς που επιβλήθηκαν με επίκληση του IEEPA ξεπέρασαν ήδη τα 175 δισ. δολάρια. Εφόσον η χρήση του νόμου κριθεί αντισυνταγματική, ανακύπτει ζήτημα επιστροφής ποσών, με δημοσιονομικές και δικονομικές προεκτάσεις.
Το Σύνταγμα απονέμει στο Κογκρέσο την αρμοδιότητα επιβολής φόρων και δασμών. Ο Trump προσέφυγε στον IEEPA, ο οποίος επιτρέπει ρύθμιση εμπορίου σε συνθήκες εθνικής έκτακτης ανάγκης, επεκτείνοντας την εφαρμογή του σε ευρύ φάσμα εμπορικών εταίρων χωρίς προηγούμενη έγκριση του νομοθετικού σώματος. Η συγκεκριμένη ερμηνευτική διεύρυνση αποτέλεσε τον πυρήνα της δικαστικής διαμάχης.
Η απόφαση δεν αποσαφηνίζει το καθεστώς των ήδη εισπραχθέντων δασμών. Εκατοντάδες υποθέσεις εκκρεμούν στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου των ΗΠΑ με αιτήματα επιστροφών. Η πλειοψηφούσα γνώμη ακυρώνει τη νομική βάση των μέτρων χωρίς να καθορίζει μηχανισμό αποκατάστασης. Το επόμενο στάδιο αναμένεται να εκτυλιχθεί σε επίπεδο διοικητικών ενστάσεων και αγωγών, με ζητήματα κρατικής ασυλίας, εξάντλησης ένδικων μέσων και εφαρμογής της τελωνειακής νομοθεσίας να τίθενται στο προσκήνιο. Ο Kavanaugh προειδοποίησε για σοβαρές πρακτικές συνέπειες, επισημαίνοντας ότι οι επιστροφές συνιστούν κρίσιμο ζήτημα.
Κατά τις αγορεύσεις της 5ης Νοεμβρίου, το Δικαστήριο είχε δείξει επιφυλακτικότητα ως προς την ερμηνεία της προεδρικής εξουσίας βάσει του IEEPA, ένδειξη που οδήγησε πολλούς παρατηρητές στην εκτίμηση περί πιθανής ακύρωσης των δασμών. Η κυβέρνηση έχει ήδη ασκήσει έφεση κατά αποφάσεων κατώτερων δικαστηρίων, ενώ ο Trump χαρακτήρισε ενδεχόμενη αρνητική ετυμηγορία «σοβαρό πλήγμα» για τη χώρα.
Παρά την απόφαση, η εκτελεστική εξουσία διαθέτει εναλλακτικά εργαλεία. Το Άρθρο 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974 επιτρέπει την επιβολή προσωρινών δασμών έως 15% για διάστημα 150 ημερών, ενώ τομεακά μέτρα εκτός IEEPA παραμένουν διαθέσιμα. Αναλύσεις τραπεζικών οίκων συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι το πλαίσιο δασμών θα αναδιαμορφωθεί, με ενδεχόμενη μείωση της έντασης και διατήρηση υψηλής εμπορικής αβεβαιότητας. Ο Trump χαρακτήρισε την απόφαση «ντροπή» και δήλωσε ότι υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο, χωρίς να παρουσιάσει λεπτομέρειες.
