Διπλό πλήγμα για καταναλωτές στην ευρωζώνη

Η οικονομική ψυχολογία των καταναλωτών στη ζώνη του ευρώ δέχεται ισχυρές πιέσεις, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια διαδέχεται η μία την άλλη. Σύμφωνα με νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η οποία δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, οι πολίτες της ευρωζώνης, ήδη επιβαρυμένοι από τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, φαίνεται να αντιδρούν ταχύτερα και εντονότερα στην πρόσφατη κρίση που προκλήθηκε από τις στρα военές επιχειρήσεις στο Ιράν. Αυτή η μεταβολή στη συμπεριφορά υποδηλώνει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις ενδέχεται να είναι βαθύτερες και να εκδηλωθούν με ταχύτερους ρυθμούς από ό,τι θα περίμενε κανείς.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 πυροδότησε μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση και ένα κύμα πληθωρισμού, από το οποίο η ευρωπαϊκή οικονομία είχε σε μεγάλο βαθμό ανακάμψει. Ωστόσο, οι αεροπορικές επιδρομές των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου 2026 σηματοδότησαν την έναρξη μιας νέας σύγκρουσης με το Ιράν, προκαλώντας άνευ προηγουμένου διαταραχές στην ενεργειακή τροφοδοσία της περιοχής. Η νέα αυτή κρίση έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη εύθραυστο οικονομικό περιβάλλον.

Οι ερευνητές της ΕΚΤ εξέτασαν κατά πόσο οι καταναλωτές της ευρωζώνης έχουν καταστεί πιο ευάλωτοι και ευαίσθητοι στις οικονομικές επιπτώσεις τέτοιων γεωπολιτικών γεγονότων. Τα συμπεράσματα της μελέτης είναι αποκαλυπτικά, καθώς επιβεβαιώνουν ότι η αυξημένη ευαισθησία είναι πλέον εμφανής. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από την έρευνα "Consumer Expectations Survey" της ίδιας της Τράπεζας, οικονομολόγοι όπως ο Ολιβιέ Κοϊμπιόν διαπίστωσαν ότι οι καταναλωτές αύξησαν άμεσα την προσοχή τους στις μεταβολές των τιμών μόλις ξεκίνησε η σύγκρουση στο Ιράν. Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός βρισκόταν εκείνη την περίοδο γύρω στο 2%, δηλαδή εντός του στόχου της ΕΚΤ.

Σχεδόν οι μισοί από τους συμμετέχοντες στην έρευνα ανέφεραν ότι παρακολουθούσαν στενά τις αλλαγές τιμών τον Μάρτιο του 2026. Το ποσοστό αυτό είναι συγκρίσιμο με εκείνο του Ιανουαρίου του 2023, όταν ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη είχε εκτοξευθεί στο 8,6% και η ανησυχία των πολιτών θεωρητικά θα έπρεπε να ήταν πολύ μεγαλύτερη. Αυτή η διαπίστωση υποδηλώνει ότι η μνήμη των προηγούμενων οικονομικών κρίσεων παραμένει ζωντανή και επηρεάζει την τρέχουσα συμπεριφορά.

Η "διπλή πληγή" και η αλληλοενίσχυση των κρίσεων

"Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι οι καταναλωτές βιώνουν τον πόλεμο στο Ιράν με μια πιθανή 'διπλή πληγή'", ανέφεραν οι ερευνητές της ΕΚΤ σε σχετική ανάρτηση σε ιστολόγιο, διευκρινίζοντας ότι οι απόψεις που εκφράζονται δεν αποτελούν κατ' ανάγκην την επίσημη θέση της Τράπεζας. "Αυτές οι δύο πληγές μπορεί να αλληλοενισχύονται και είναι πιθανό να διαμορφώσουν τις προσδοκίες και τη συμπεριφορά των καταναλωτών τους επόμενους μήνες, καθώς οι συγκρούσεις και η αυξημένη μακροοικονομική αβεβαιότητα συνεχίζονται", πρόσθεσαν.

Οι οικονομολόγοι της Τράπεζας υπογραμμίζουν ότι τέτοιες "πληγές" ή, αλλιώς, οι μνήμες από περιόδους οικονομικής πίεσης, μπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία των καταναλωτών σε νέους κραδασμούς. Αυτό το φαινόμενο έχει σημαντικές μακροοικονομικές προεκτάσεις. "Αυτό καθιστά πιο έντονα και πιο επίμονα τα σενάρια στασιμοπληθωρισμού – δηλαδή την ταυτόχρονη άνοδο των τιμών και πτώση της ανάπτυξης – στις αντιλήψεις τους. Και μπορεί να ενισχύσει τη μακροοικονομική αβεβαιότητα και τελικά να επηρεάσει τις καταναλωτικές δαπάνες", ανέφεραν χαρακτηριστικά.

Στο μέτωπο των τιμών, η πορεία του πετρελαίου αποτελεί κομβικό παράγοντα. Οι τιμές του, που έχουν άμεση και σημαντική επίδραση στον πληθωρισμό, είχαν υποχωρήσει πρόσφατα λόγω προσδοκιών για μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, είχαν εκτιναχθεί πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι τον Απρίλιο, εξαιτίας της έκρηξης του πολέμου στο Ιράν. Καθώς η ΕΚΤ επιχειρεί να διαχειριστεί αυτές τις πολύπλοκες οικονομικές επιπτώσεις, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα προχωρήσει σε μια νέα αύξηση των επιτοκίων κατά την επόμενη προγραμματισμένη συνεδρίασή της.