Έντονο διπλωματικό και στρατιωτικό παρασκήνιο συνοδεύει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με το Ιράν στο επίκεντρο και την ανατροπή του καθεστώτος του να παραμένει σταθερός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, υπαναχώρησε από τις προηγούμενες απειλές για επίθεση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι οποίες είχαν διατυπωθεί με αφορμή τη βία εναντίον διαδηλωτών. Η μεταστροφή σημειώθηκε μετά τη διαβεβαίωση της Τεχεράνης ότι δεν θα προχωρήσει σε εκτελέσεις.
Από τις αρχές του μήνα, ο Trump είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η Ουάσινγκτον θα θεωρήσει υπεύθυνη την ιρανική κυβέρνηση σε περίπτωση θανάτων διαδηλωτών. Σύμφωνα με αναφορές ιρανικών οργανώσεων παρακολούθησης και δηλώσεις αξιωματούχων, ο αριθμός των νεκρών, διαδηλωτών και μελών των δυνάμεων ασφαλείας, υπερβαίνει τους 2.000.
Η αλλαγή στάσης καταγράφηκε σε περίοδο αυξημένης έντασης, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να εκκενώνουν βασικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή και το Ιράν να κλείνει τον εναέριο χώρο του, εν μέσω πληροφοριών περί επικείμενης επίθεσης.
Αργά στις 14 Ιανουαρίου, ο Trump δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον έχει ενημερωθεί πως οι δολοφονίες διαδηλωτών στο Ιράν έχουν σταματήσει και ότι δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν εκτελέσεις. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο, ανέφερε ότι η αμερικανική πλευρά έλαβε «πολύ έντονα» μηνύματα, χωρίς να διευκρινίσει την προέλευσή τους.
Το πρωί της 15ης Ιανουαρίου, ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει καμία «απαγχόνιση σήμερα ή αύριο» στην Ισλαμική Δημοκρατία. Σε συνέντευξή του στο Fox News, υποστήριξε ότι μετά από δέκα ημέρες ειρηνικών διαδηλώσεων για τα οικονομικά προβλήματα ακολούθησαν τρεις ημέρες βίας, τις οποίες απέδωσε στο Ισραήλ, προσθέτοντας ότι η κατάσταση έχει πλέον εξομαλυνθεί. Δήλωσε επίσης ότι δεν υπάρχει σχέδιο για εκτελέσεις.
Λίγο αργότερα, η ιρανική δικαιοσύνη επιβεβαίωσε ότι ο 26χρονος Erfan Soltani, ένας από τους περισσότερους από 18.000 συλληφθέντες, δεν έχει καταδικαστεί σε θάνατο. Σύμφωνα με τις αρχές, αντιμετωπίζει κατηγορίες για συνωμοσία κατά της εσωτερικής ασφάλειας και προπαγανδιστική δράση, αδικήματα για τα οποία δεν προβλέπεται η θανατική ποινή.
Ακολούθησε δημοσίευμα της πακιστανικής εφημερίδας Dawn, σύμφωνα με το οποίο ο Trump ενημέρωσε την Τεχεράνη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν σκοπεύουν να προχωρήσουν σε επίθεση. Ο Ιρανός πρεσβευτής στο Πακιστάν, Reza Amiri Moghadam, δήλωσε ότι έλαβε μήνυμα πως ο Αμερικανός πρόεδρος δεν επιθυμεί πόλεμο και ζήτησε από το Ιράν να αποφύγει ενέργειες κατά αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή.
Σχεδόν ταυτόχρονα, ανώτερος αξιωματούχος της Σαουδικής Αραβίας ανέφερε στο AFP ότι η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Ομάν ανέλαβαν πρωτοβουλίες για να αποτραπεί ενδεχόμενη επίθεση των ΗΠΑ κατά του Ιράν, σημειώνοντας ότι οι επικοινωνίες συνεχίζονται με στόχο τη διατήρηση θετικού κλίματος.
Το ίδιο πρωί, το Ιράν άνοιξε εκ νέου τον εναέριο χώρο του. Το Reuters μετέδωσε ότι μειώθηκε το επίπεδο συναγερμού στη βάση Al Udeid στο Κατάρ, ενώ αμερικανικά αεροσκάφη και προσωπικό που είχαν απομακρυνθεί επέστρεψαν σταδιακά.
Παρά τις κινήσεις αυτές, δεν υπάρχουν ενδείξεις επανέναρξης συνομιλιών μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Πληροφορίες από αμερικανικά μέσα αναφέρουν ότι ο Trump έχει δηλώσει στους συμβούλους εθνικής ασφάλειας πως οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια θα πρέπει να είναι ταχεία και αποφασιστική. Σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, εκφράζονται επιφυλάξεις ως προς το ενδεχόμενο άμεσης κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος και την επάρκεια των διαθέσιμων στρατιωτικών μέσων.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρεται ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο περιορισμένων πληγμάτων, με διατήρηση της δυνατότητας περαιτέρω κλιμάκωσης. Πηγές σημειώνουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος παραμένει προσηλωμένος στη δέσμευσή του για στήριξη των αντικυβερνητικών διαδηλωτών.
Παράλληλα, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι αναφορές περί επιφυλακτικότητας της αμερικανικής διοίκησης έχουν εμφανιστεί και στο παρελθόν, πριν από προηγούμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αντίστοιχα δημοσιεύματα είχαν προηγηθεί τόσο πριν από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου όσο και πριν από την επιχείρηση στη Βενεζουέλα.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Lindsey Graham σχολίασε δημόσια τις εκτιμήσεις περί λήξης της κρίσης, υπογραμμίζοντας ότι οι συνθήκες για αποφασιστική δράση κατά του ιρανικού καθεστώτος παραμένουν αμετάβλητες.
Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδιασμοί για πλήγματα κατά του Ιράν είχαν εξεταστεί ήδη πριν από το ξέσπασμα των διαδηλώσεων. Από τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, αναφορές έκαναν λόγο για κοινά σχέδια Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ με αφορμή το πυραυλικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Την ίδια ώρα, ο αμερικανικός στρατός ενισχύει την παρουσία του στην περιοχή. Το Πολεμικό Ναυτικό διέταξε την αποστολή ακόμη ενός αντιτορπιλικού κατευθυνόμενων βλημάτων, του USS Roosevelt, στη Μέση Ανατολή, όπου βρίσκονται ήδη δύο αντίστοιχα πλοία, τουλάχιστον ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο επίθεσης και το αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές ότι το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln και η ομάδα κρούσης του κατευθύνονται από τη Νότια Σινική Θάλασσα προς την περιοχή.
Οι εξελίξεις αυτές καταγράφονται ενώ δημόσια διατυπώνονται δηλώσεις αποκλιμάκωσης από την αμερικανική πλευρά.
