ΔΝΤ: Ζοφερή πρόβλεψη για το χρέος στην ΕΕ

Ζοφερή εικόνα για τη δημοσιονομική πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιγράφει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με τη γενική διευθύντρια του οργανισμού, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, να προειδοποιεί ότι χωρίς παρεμβάσεις πολιτικής το δημόσιο χρέος των κρατών-μελών μπορεί να εκτοξευθεί τις επόμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με την επικεφαλής του ΔΝΤ, εάν δεν ληφθούν μέτρα, ο απλός μέσος όρος του δημόσιου χρέους των χωρών της ΕΕ θα μπορούσε να υπερδιπλασιαστεί και να ξεπεράσει το 130% του ΑΕΠ έως το 2040. Η εκτίμηση αυτή αποτυπώνει το βάθος των πιέσεων που αναμένεται να δεχθούν οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί.

Η Γκεοργκίεβα εστίασε σε τρεις βασικές πηγές δημοσιονομικής επιβάρυνσης: τη γήρανση του πληθυσμού, την ενεργειακή μετάβαση και την αύξηση των αμυντικών δαπανών. Πρόκειται για τρεις παράγοντες που αναμένεται να δεσμεύσουν σημαντικούς πόρους και να περιορίσουν τα περιθώρια άσκησης οικονομικής πολιτικής.

Το συνολικό πρόσθετο κόστος από τις συντάξεις, την Υγεία, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει έως και το 5% του ΑΕΠ το 2040. Για χώρες με ήδη περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο, μια τέτοια πίεση θα απαιτήσει δύσκολες αποφάσεις και αυστηρή ιεράρχηση δαπανών.

Το δημοσιονομικό βάρος της γήρανσης, της άμυνας και της ενέργειας

Η επικεφαλής του ΔΝΤ υπογράμμισε ότι οι χώρες που δεν διαθέτουν επαρκή δημοσιονομικά περιθώρια θα πρέπει να χρηματοδοτήσουν την αύξηση των αμυντικών δαπανών με ουδέτερο τρόπο. Αυτό σημαίνει είτε αύξηση φόρων είτε περικοπές σε άλλες κατηγορίες δαπανών, ώστε να μη διογκωθούν περαιτέρω τα ελλείμματα και το χρέος.

Παράλληλα, η Γκεοργκίεβα έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στις μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη και στην ανάγκη ολοκλήρωσης της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Όπως σημείωσε, ακόμη και μεταρρυθμίσεις μέτριας έντασης μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής.

Για τη μέση ευρωπαϊκή οικονομία, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ήπιες αλλά ουσιαστικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν περίπου κατά το ένα πέμπτο την προσπάθεια που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του χρέους. Όσο πιο φιλόδοξες είναι οι μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη, τόσο μικρότερη θα είναι η ανάγκη για σκληρή δημοσιονομική προσαρμογή.

Στο Fiscal Monitor του ΔΝΤ, το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης προβλέπεται να αυξηθεί από 87,1% του ΑΕΠ το 2025 σε 89,7% το 2031. Η τάση αυτή δείχνει ότι, παρά τη σταδιακή επιστροφή σε κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας, οι πιέσεις παραμένουν ισχυρές και διαρκείς.

Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, το Ταμείο προβλέπει ανοδική πορεία του χρέους. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ισπανία και η Πορτογαλία.

Για την Ελλάδα, οι προβλέψεις του ΔΝΤ δείχνουν σημαντική αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Το Ταμείο εκτιμά ότι το ελληνικό χρέος θα υποχωρήσει στο 110,9% του ΑΕΠ το 2031, από 145,7%. Η εξέλιξη αυτή τοποθετεί την Ελλάδα σε διαφορετική τροχιά από αρκετές μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Την ίδια περίοδο, η Γαλλία προβλέπεται να κινηθεί στο 120,7% από 116%, το Βέλγιο στο 122,3% από 106,3%, η Φινλανδία στο 100,8% από 89,3%, ενώ η Ιταλία αναμένεται να υποχωρήσει οριακά στο 136,1% από 137,1%.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, το ελληνικό χρέος όχι μόνο παραμένει σε πορεία μείωσης, αλλά αναμένεται να βρεθεί χαμηλότερα από χώρες όπως η Γαλλία και το Βέλγιο, ενώ θα πλησιάσει το επίπεδο της Φινλανδίας.

Γιατί η Ελλάδα εμφανίζεται ως εξαίρεση

Το ΔΝΤ αποδίδει τη θετική πορεία του ελληνικού χρέους σε έναν συνδυασμό παραγόντων: ισχυρότερη ανάπτυξη, πρωτογενή πλεονάσματα, χαμηλό μέσο επιτόκιο δανεισμού και μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής του χρέους.

Καθοριστικό ρόλο έχει διαδραματίσει και η ενεργητική διαχείριση του δημόσιου χρέους. Σε αυτήν εντάσσονται οι πρόωρες αποπληρωμές δανείων προς το ΔΝΤ, καθώς και η επιτάχυνση της αποπληρωμής διακρατικών δανείων του πρώτου μνημονίου.

Ένα επιπλέον στοιχείο που διαφοροποιεί την Ελλάδα από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες είναι ότι δεν αντιμετωπίζει, σύμφωνα με το Ταμείο, την ίδια πίεση για απότομη αύξηση αμυντικών και συνταξιοδοτικών δαπανών.

Οι ελληνικές αμυντικές δαπάνες βρίσκονται ήδη σε υψηλό επίπεδο, στο 2,9% του ΑΕΠ το 2025 με βάση τον ορισμό του ΝΑΤΟ, και αναμένεται να παραμείνουν σε γενικές γραμμές σταθερές την επόμενη δεκαετία. Αυτό συνδέεται και με το 12ετές πρόγραμμα αμυντικού εκσυγχρονισμού, ύψους περίπου 25 δισ. ευρώ.

Στο πεδίο των συντάξεων, η Ελλάδα εμφανίζεται επίσης σε διαφορετική τροχιά από πολλές χώρες της ΕΕ. Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν για τη γήρανση του πληθυσμού, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες, αν και σήμερα παραμένουν υψηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως ποσοστό του ΑΕΠ, αναμένεται μακροπρόθεσμα να μειωθούν λόγω των αλλαγών που εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια.

Οι δαπάνες για την Υγεία προβλέπεται ότι θα αυξηθούν, όμως με ρυθμό που δεν εκτιμάται ότι θα ανατρέψει την πορεία αποκλιμάκωσης του ελληνικού χρέους. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εικόνα δημοσιονομικής σταθεροποίησης που παρουσιάζουν οι προβλέψεις του ΔΝΤ για την Ελλάδα.

Το ευρωπαϊκό μήνυμα, ωστόσο, παραμένει αυστηρό. Η Ελλάδα εμφανίζεται σήμερα ως χώρα-εξαίρεση στη δυναμική του χρέους, όμως η συνολική εικόνα της ΕΕ δείχνει ότι η γήρανση, η άμυνα, η ενεργειακή μετάβαση και η χαμηλή αναπτυξιακή δυναμική μπορούν να μετατραπούν σε βαριά δημοσιονομική παγίδα.

Η προειδοποίηση του ΔΝΤ είναι σαφής: χωρίς μεταρρυθμίσεις, ανάπτυξη και συγκράτηση των νέων δαπανών, η Ευρώπη κινδυνεύει να εισέλθει σε μια περίοδο υψηλού χρέους, περιορισμένων δημοσιονομικών επιλογών και δύσκολων κοινωνικών αποφάσεων.