Economist: Ο Φοίνικας, το 2018 και το «παγκόσμιο χρήμα» – Τι ισχύει και τι όχι

Ένα εξώφυλλο του Economist από το 1988 επανέρχεται κατά καιρούς στο διαδίκτυο ως υποτιθέμενη απόδειξη ότι το περιοδικό είχε «προβλέψει» δεκαετίες νωρίτερα το Bitcoin, τα ψηφιακά νομίσματα και την κατάργηση των εθνικών νομισμάτων.

Το συγκεκριμένο τεύχος είναι πραγματικό. Στο εξώφυλλο εμφανίζεται ένας Φοίνικας να αναδύεται πάνω από φλεγόμενα χαρτονομίσματα και νομίσματα διαφορετικών χωρών, ενώ στον λαιμό του υπάρχει ένα νόμισμα με την ένδειξη «2018». Το συνοδευτικό άρθρο είχε τίτλο «Get Ready for the Phoenix» και περιέγραφε ένα υποθετικό παγκόσμιο νόμισμα που ονόμαζε «Phoenix».

Το κείμενο ξεκινούσε με μια εντυπωσιακή εκτίμηση: τριάντα χρόνια αργότερα, δηλαδή περίπου το 2018, Αμερικανοί, Ιάπωνες, Ευρωπαίοι και πολίτες άλλων χωρών θα μπορούσαν να πραγματοποιούν συναλλαγές με το ίδιο νόμισμα, αντί για δολάρια, γιεν ή γερμανικά μάρκα.

Η πρόβλεψη αυτή είναι ο βασικός λόγος που το ιστορικό εξώφυλλο συνδέθηκε αργότερα με το Bitcoin. Η σύνδεση, ωστόσο, δεν προκύπτει από το ίδιο το άρθρο.

Ο «Phoenix» δεν ήταν πρόβλεψη για το Bitcoin

Το Bitcoin εμφανίστηκε περισσότερο από δύο δεκαετίες μετά τη δημοσίευση του Economist, ενώ το άρθρο του 1988 δεν περιέγραφε αποκεντρωμένο κρυπτονόμισμα, blockchain ή ένα νομισματικό σύστημα χωρίς κεντρικό έλεγχο.

Αντίθετα, το υποθετικό μοντέλο του «Phoenix» ήταν σχεδόν το αντίθετο. Ο Economist περιέγραφε ένα κοινό διεθνές νόμισμα, του οποίου η προσφορά θα μπορούσε να ελέγχεται από μια νέα παγκόσμια κεντρική τράπεζα, η οποία, όπως έγραφε χαρακτηριστικά, ίσως αποτελούσε εξέλιξη ενός θεσμού όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Το άρθρο προέβλεπε ότι ένα τέτοιο νόμισμα θα περιόριζε δραστικά την αυτονομία των εθνικών κυβερνήσεων στη νομισματική πολιτική. Τα κράτη δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν τα δημοσιονομικά τους προβλήματα εκδίδοντας ανεξάρτητα νέο χρήμα, ενώ η νομισματική πολιτική θα μεταφερόταν σε υπερεθνικό επίπεδο.

Ο Economist συνέδεε αυτή την πιθανή εξέλιξη με την αυξανόμενη διεθνοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, την τεχνολογική πρόοδο, την ταχύτερη κίνηση κεφαλαίων και την ένταση των διεθνών εμπορικών συναλλαγών.

Το άρθρο εκτιμούσε ακόμη ότι ένα διεθνές νόμισμα θα μπορούσε αρχικά να λειτουργήσει ως «καλάθι» εθνικών νομισμάτων, παραπέμποντας στα Ειδικά Τραβηκτικά Δικαιώματα – SDR του ΔΝΤ.

Τι πραγματικά έκανε το ΔΝΤ το 2018

Εδώ βρίσκεται και ένα κρίσιμο σημείο που συχνά παραποιείται στις αναρτήσεις που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Το ΔΝΤ δεν δημιούργησε παγκόσμιο ψηφιακό νόμισμα το 2018.

Τα SDR, με τα οποία συχνά συγχέεται ο «Phoenix», είχαν δημιουργηθεί ήδη από το 1969. Πρόκειται για διεθνές αποθεματικό περιουσιακό στοιχείο που βασίζεται σε καλάθι μεγάλων νομισμάτων και χρησιμοποιείται μεταξύ κρατών και διεθνών οργανισμών. Το ίδιο το ΔΝΤ διευκρινίζει ότι το SDR δεν αποτελεί νόμισμα και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από ιδιώτες για καθημερινές αγορές.

Το 2018 το ΔΝΤ άνοιξε πράγματι ευρύτερη δημόσια συζήτηση γύρω από τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών. Η τότε επικεφαλής του Ταμείου Κριστίν Λαγκάρντ είχε υποστηρίξει ότι οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να εξετάσουν την έκδοση ψηφιακού χρήματος. Επρόκειτο για πολιτική και τεχνολογική συζήτηση γύρω από τα CBDCs και όχι για παρουσίαση ενός νέου παγκόσμιου νομίσματος από το ΔΝΤ.

Η σύμπτωση του έτους 2018 στο εξώφυλλο με την εκρηκτική ανάπτυξη των κρυπτονομισμάτων είναι εντυπωσιακή και εξηγεί γιατί το συγκεκριμένο τεύχος απέκτησε σχεδόν μυθική διάσταση στο διαδίκτυο.

Το πραγματικό ιστορικό ενδιαφέρον του εξωφύλλου βρίσκεται αλλού. Το 1988 ο Economist είχε ήδη περιγράψει με αξιοσημείωτη διορατικότητα μια εποχή βαθιάς παγκοσμιοποίησης των αγορών, ηλεκτρονικών συναλλαγών και συζήτησης για υπερεθνικές μορφές χρήματος. Δεν είχε προβλέψει το Bitcoin και δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι αποκάλυπτε κάποιο μυστικό σχέδιο 30 ετών. Το κείμενο ήταν μια οικονομική πρόβλεψη για το πώς η παγκοσμιοποίηση θα μπορούσε να οδηγήσει κάποτε σε κοινό διεθνές νόμισμα.