ΕΕΝ: 7 άξονες για ελληνική ναυπηγική βιομηχανία

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Ελληνικών Ναυπηγείων (ΕΕΝ) ενέκρινε παμψηφεί την εισήγηση του Προέδρου της, Πάνου Ξενοκώστα, αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Αμυντική Ναυπηγική Βιομηχανία, εν όψει της ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Η εν λόγω πρωτοβουλία φέρει τον τίτλο «Η Ελλάδα ως Νότιος Πυλώνας της Ευρωπαϊκής Άμυνας – Πρόταση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ναυπηγικής Βιομηχανίας ενόψει Ελληνικής Προεδρίας ΕΕ β΄ εξάμηνο 2027» και παρουσιάστηκε στο πλαίσιο συνάντησης με ειδική αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στη Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΛΑΕΔ), υπό τον συντονισμό της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ).

Η πρόταση της ΕΕΝ διαρθρώνεται σε επτά κεντρικούς άξονες, οι οποίοι αποσκοπούν στη θεμελίωση μιας βιώσιμης και ανταγωνιστικής ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας, με ισχυρό αποτύπωμα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Αναλυτικότερα:

Άξονας 1: Εθνική Στρατηγική – Απαιτείται 15ετές Εγκεκριμένο Πρόγραμμα

Η ΕΕΝ επισημαίνει ότι καμία χώρα δεν κατάφερε να διατηρήσει βιώσιμα ναυπηγεία βασιζόμενη σε ετήσιες αποφάσεις. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Τουρκία, η Κορέα, η Ιταλία και η Γαλλία, οι οποίες λειτουργούν με προγραμματισμό ορίζοντα 15 έως 20 ετών. Ως εκ τούτου, ζητείται η θεσμοθέτηση ενός 15ετούς Εθνικού Προγράμματος Ναυπηγήσεων, το οποίο θα αναγνωριστεί ως βέλτιστη πρακτική σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, προτείνεται ο διορισμός Εθνικού Συντονιστή, επιπέδου Υπουργού, κατ’ αντιστοιχία με το μοντέλο του U.S. Maritime Administrator. Σήμερα, οι αρμοδιότητες για τη ναυπηγική δραστηριότητα είναι κατακερματισμένες σε οκτώ διαφορετικά υπουργεία, γεγονός που δυσχεραίνει τον στρατηγικό σχεδιασμό.

Άξονας 2: Εγγύηση Ανάπτυξης του Οικοσυστήματος ΜμΕ – 12.000 Θέσεις Εργασίας

Βασικό αίτημα της ΕΕΝ αποτελεί η ρητή πρόβλεψη στον νέο Κανονισμό που θα αντικαταστήσει την Οδηγία 2009/81/ΕΚ, ώστε για λόγους εθνικής ασφάλειας τα κράτη-μέλη να έχουν τη δυνατότητα ορισμού ελάχιστης εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Ειδικότερα για τις ναυπηγήσεις, η Ελλάδα προτείνεται να ορίσει ποσοστό 70%. Η πρόταση συνοδεύεται από συγκεκριμένα οφέλη:

• Δημιουργία 12.000 θέσεων εργασίας σε ολόκληρη την επικράτεια.
• Χαρτογράφηση άνω των 200 ΜμΕ από την ΕΕΝ.
• Πιστοποίηση από Ειδική Επιτροπή του ΥΠΕΘΑ, με δίκαιο σύστημα αξιολόγησης που θα συνυπολογίζει και το εμπορικό έργο, αποτρέποντας τη δημιουργία κρατικοδίαιτων ναυπηγείων.

Άξονας 3: Αναγκαίες Αλλαγές στην Ευρώπη – Αυστηρά KPIs και Prime Ελληνικά Ναυπηγεία

Για να καταστεί εφικτή η υλοποίηση των ανωτέρω, η Ευρώπη καλείται να προσαρμοστεί. Η ΕΕΝ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών εργαλείων EDF και SAFE, τη θέσπιση αυστηρών δεικτών απόδοσης (KPIs) που θα αφορούν τη βιομηχανική επιστροφή, την παραγωγή και τη δημιουργία υποδομών. Ο ρόλος του υπεργολάβου κρίνεται ανεπαρκής. Τα προγράμματα οφείλουν να σχεδιαστούν κατά τρόπο ώστε και τα ελληνικά ναυπηγεία να μπορούν να αναλάβουν ρόλο prime contractor. Αυτό συνεπάγεται χρηματοδότηση όχι μόνο της αγοράς του πλοίου – η οποία ενδέχεται να καταλήξει σε παραγωγή σε τρίτες χώρες – αλλά και της υποδομής του dry-dock, του Syncrolift, του εξοπλισμού, καθώς και την πλήρη ενεργοποίηση του δανεισμού από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για τη ναυπήγηση. Παράλληλα, απαιτούνται κριτήρια που θα επιβραβεύουν την πραγματική παραγωγή εντός Ευρώπης.

Κεντρικός στόχος της ΕΕΝ είναι, στις ευρωπαϊκές ναυπηγήσεις, τα ελληνικά ναυπηγεία να συμμετέχουν ισάξια με τα γαλλικά, ιταλικά και ισπανικά, αναλαμβάνοντας μερίδα των ναυπηγήσεων με συμμετοχή από το αρχικό σχέδιο έως τα sea trials, όχι ως υπεργολάβοι λαμαρίνας, αλλά ως prime ολοκληρωμένων μονάδων (σχεδίαση, κατασκευή, υποστήριξη). Η ΕΕΝ στηρίζει τον συντελεστή ενίσχυσης για εγχώριους προμηθευτές και ΜμΕ, το ποσοστό απόκλισης από τον ανταγωνισμό αντιστρόφως ανάλογο προς το ΑΕΠ, καθώς και τη διαλειτουργικότητα ως αυτόνομο λόγο διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση.

Άξονας 4: Πέρα από το Κύτος – Πυραυλικά, Συστήματα Μάχης και Πλωτά Κοσμοδρόμια

Το ποσοστό του 70% δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά από την κατασκευή λαμαρίνας. Αντιθέτως, προκύπτει από τον κύκλο ζωής των πλοίων. Ειδικότερα:

α) Πυραυλικά και Συστήματα Μάχης Πλοίων: Προτείνεται η συμπαραγωγή και η συντήρηση, επισκευή και αναβάθμιση (MRO) πυραύλων, αντιπλοϊκών, αντιαεροπορικών, συστημάτων διαχείρισης μάχης (CMS), ραντάρ 3D, ηλεκτρονικού πολέμου (EW), καθώς και μηχανών/πρόωσης στην Ελλάδα.

β) Πλωτά Κοσμοδρόμια (Sea-Launch Platforms): Πρόκειται για μοναδική ικανότητα των ελληνικών ναυπηγείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η χρήση τους μπορεί να είναι διττή (dual use) για τον ευρωπαϊκό στόλο δορυφόρων IRIS², για responsive launch στρατιωτικών δορυφόρων και για LNG FPUs. Ζητείται η αναγνώρισή τους ως κρίσιμης υποδομής dual-use στο πλαίσιο των προγραμμάτων SAFE/EDIP.

Άξονας 5: Η Ελλάδα ως ο Νότιος Πυλώνας της Ευρωπαϊκής Άμυνας

• Ισότιμη Καθιέρωση στην Ευρώπη: Απαιτείται η επίσημη αναγνώριση της Ελλάδας ως του Νότιου Πυλώνα της ναυπηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Εθνικός στόχος είναι η καθιέρωση της χώρας ως κορυφαίας και ισότιμης δύναμης με τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, διεκδικώντας σταθερό μερίδιο των ευρωπαϊκών αμυντικών ναυπηγήσεων μέσω ολοκληρωμένων μονάδων (σχεδίαση, κατασκευή, υποστήριξη) – από το αρχικό σχέδιο μέχρι τα sea trials.
• Ειδικό Ταμείο Ανάκαμψης 2027-2035: Προτείνεται η δημιουργία αυτόνομου, εξειδικευμένου ευρωπαϊκού ταμείου για το Ναυπηγείο του Μέλλοντος 2027-2035, με στόχο το άμεσο κλείσιμο του επενδυτικού χάσματος των προηγούμενων δεκαετιών. Η χρηματοδότηση θα κατευθυνθεί σε υποδομές, ψηφιοποίηση, πράσινη μετάβαση και δεξιότητες. Επισημαίνεται ότι το σημερινό SAFE αποτυγχάνει, καθώς το 60-70% των πόρων κατευθύνεται στο Space, ενώ 15-17 δισ. ευρώ παραμένουν αδιάθετα εκτός ναυπηγικής. Ζητείται δεσμευμένο 25% του SAFE για ναυπήγηση/MRO/dual-use λιμένες και ειδικό καθεστώς για χώρες που φυλάσσουν τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, αντίστοιχο με αυτό της Ουκρανίας (ReArm/SAFE).

Άξονας 6: Διατλαντικό Ναυπηγικό Σύμφωνο και Παγκόσμιο Μερίδιο (Δύση έναντι Ασίας)

• Κοινές Γραμμές Παραγωγής με ΗΠΑ: Προτείνεται η υπογραφή διακρατικής συμφωνίας ναυπηγικής συνεργασίας (Transatlantic Shipbuilding Pact) με τις ΗΠΑ για κοινές γραμμές παραγωγής σε μεγάλα αμυντικά, εμπορικά και ενεργειακά projects. Ως μοντέλο προβάλλεται η συμφωνία ONEX – Hanwha Ocean, η οποία θα τεθεί στη διάθεση ολόκληρου του οικοσυστήματος της ΕΕΝ. Πρόκειται για το Project TRIDENT.
• Ανάκτηση του 33% της Παγκόσμιας Ναυπήγησης: Μέσω της γεωστρατηγικής σύμπραξης Ελλάδας-Ευρώπης-ΗΠΑ, τίθεται ως κεντρικός στόχος η ανάκτηση του 33% του παγκόσμιου μεριδίου ναυπήγησης, προκειμένου να καμφθεί το σημερινό ασιατικό μονοπώλιο και να θωρακιστούν οι δυτικές εφοδιαστικές αλυσίδες. Ένα πλοίο κατασκευασμένο στην Ελλάδα θεωρείται ευρωπαϊκό προϊόν και μπορεί να εξαχθεί με ευρωπαϊκούς πόρους.

Άξονας 7: Χρηματοδότηση και Δίκαιος Ανταγωνισμός

α) Ρήτρα Διαφυγής: Προτείνεται η αύξηση από 0,5% + 1,5% dual-use (500 εκατ. ευρώ έως το 2030) σε 1,5% + 2,5%, λαμβάνοντας υπόψη τον στόχο του ΝΑΤΟ για δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ. Οι ναυπηγικές υποδομές θα πρέπει να προσμετρώνται ρητά ως dual-use.

β) ΕΤΕπ: Απαιτείται η πλήρης ενεργοποίηση της ιστορικής απόφασης για χρηματοδότηση της άμυνας, χωρίς επιβάρυνση του φορολογουμένου. Αυτό προϋποθέτει δεσμευτικό business plan με εξαγωγικό προσανατολισμό.

γ) Ανταγωνισμός: Προτείνονται μέτρα αντιστάθμισης της πρακτικής που ακολουθούν η Γαλλία και η Γερμανία (100% εγχώρια παραγωγή, ακόμη και υποσυστημάτων), η οποία ακυρώνει τις κοινές προμήθειες (Common Procurements). Ζητείται η επιβολή ποσοστού προμήθειας άλλων ολοκληρωμένων πλατφορμών ή συστημάτων από άλλες χώρες, η θέσπιση Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων (ΑΩ) νέου τύπου για προμήθειες εκτός ΕΕ, καθώς και ισότιμοι κανόνες για την Ουκρανία.

Η ΕΕΝ καταλήγει ότι δεν ζητά χάρη, αλλά διαθέτει έτοιμο και κοστολογημένο πλάνο. Η Ελλάδα μπορεί να καταστεί ο Νότιος Ναυπηγικός Πυλώνας της Ευρώπης, ισότιμος με τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, από το σχέδιο μέχρι τα sea trials.