Εφάπαξ 2027: Ποιοι επηρεάζονται από το νέο σχέδιο της κυβέρνησης

Νέα αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού του εφάπαξ επεξεργάζεται η κυβέρνηση, με στόχο να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις που άφησε πίσω του ο νόμος Κατρούγκαλου και οι οποίες, σύμφωνα με στελέχη του ασφαλιστικού συστήματος, έχουν οδηγήσει σε μεγάλες απώλειες για χιλιάδες ασφαλισμένους που αποχωρούν από την εργασία τους τα τελευταία χρόνια.

Οι παρεμβάσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της τεχνικής επεξεργασίας και εκτιμάται ότι θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από το 2027. Κεντρικός στόχος είναι να καταργηθεί το σημερινό διπλό μοντέλο υπολογισμού και να διαμορφωθεί ένα ενιαίο σύστημα, το οποίο θα περιορίζει τις ανισότητες ανάμεσα σε παλαιούς και νέους συνταξιούχους.

Σήμερα το εφάπαξ υπολογίζεται με δύο διαφορετικές μεθόδους. Για τον χρόνο ασφάλισης έως το τέλος του 2013, το ποσό βασίζεται στο 60% του μέσου όρου των αποδοχών της καλύτερης πενταετίας της περιόδου 2009-2013.

Για τα έτη ασφάλισης από το 2014 και μετά εφαρμόζεται άλλος μηχανισμός, ο οποίος συνδέει την παροχή κυρίως με τις εισφορές που έχει καταβάλει ο ασφαλισμένος. Στην πράξη, όμως, ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης επισημαίνουν ότι το δεύτερο αυτό σκέλος δεν αποδίδει πλήρως ανταποδοτικά και σε αρκετές περιπτώσεις μοιάζει περισσότερο με άτοκη επιστροφή εισφορών παρά με ουσιαστική ασφαλιστική παροχή.

Οι απώλειες και το διπλό σύστημα

Η εφαρμογή του σημερινού μοντέλου έχει προκαλέσει αισθητή συρρίκνωση στα ποσά που λαμβάνουν οι δικαιούχοι. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι μειώσεις φθάνουν ακόμη και το 23% σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς.

Οι μεγαλύτερες απώλειες αφορούν όσους συνταξιοδοτούνται πολλά χρόνια μετά το 2013, καθώς όσο περνά ο χρόνος μικραίνει το τμήμα του εφάπαξ που υπολογίζεται με το παλαιότερο και ευνοϊκότερο σύστημα. Έτσι, ασφαλισμένοι με αντίστοιχα χρόνια εργασίας μπορεί να λαμβάνουν αισθητά διαφορετικά ποσά, μόνο και μόνο επειδή αποχώρησαν σε διαφορετική χρονική περίοδο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι οριστικές αποφάσεις αναμένονται έως το φθινόπωρο. Ένα από τα βασικά σενάρια προβλέπει αναθεώρηση της περιόδου αναφοράς που χρησιμοποιείται σήμερα για το πρώτο τμήμα του εφάπαξ.

Στο τραπέζι βρίσκεται είτε η επέκταση της πενταετίας 2009-2013 είτε η αντικατάστασή της με νέο τρόπο υπολογισμού, ώστε να μην ευνοούνται αποκλειστικά όσοι είχαν υψηλότερες αποδοχές πριν από περισσότερο από μία δεκαετία.

Παράλληλα, εξετάζεται νέο πλαίσιο για όσους αποχωρήσουν από την εργασία τους μετά το 2026. Η επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί πιο σταθερός και δικαιότερος μηχανισμός, που θα λαμβάνει υπόψη τον συνολικό ασφαλιστικό βίο και θα μειώνει τις σημερινές μεγάλες αποκλίσεις.

Τα ποσά που καταβάλλονται σήμερα

Τα στοιχεία του ΕΦΚΑ δείχνουν ότι τα ποσά του εφάπαξ διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το Ταμείο προέλευσης του ασφαλισμένου.

Στο Δημόσιο, το μέσο εφάπαξ για τους πολιτικούς υπαλλήλους διαμορφώνεται περίπου στα 24.600 ευρώ, ενώ για τους εργαζόμενους στους δήμους φθάνει τα 21.200 ευρώ. Στα Σώματα Ασφαλείας το μέσο ποσό κινείται κοντά στα 24.500 ευρώ, επίπεδο αντίστοιχο με εκείνο των εκπαιδευτικών.

Υψηλότερες παροχές εξακολουθούν να καταγράφονται στα ειδικά ταμεία. Οι ασφαλισμένοι των ειδικών μισθολογίων λαμβάνουν κατά μέσο όρο περίπου 40.100 ευρώ, οι συνταξιούχοι της ΔΕΗ περίπου 44.000 ευρώ, ενώ στον ΟΤΕ το μέσο εφάπαξ φθάνει τα 52.300 ευρώ.

Ιδιαίτερα υψηλή εμφανίζεται η περίπτωση του ΟΣΕ, όπου το μέσο καταβαλλόμενο εφάπαξ αγγίζει περίπου τις 103.000 ευρώ, καταγράφοντας σημαντική αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Στον αντίποδα, μειώσεις εμφανίζονται σε αρκετές κατηγορίες συνταξιούχων, όπως στους εργαζόμενους των δημόσιων νοσοκομείων και στην ΕΡΤ, όπου τα ποσά είναι αισθητά χαμηλότερα σε σύγκριση με το 2025.

Η νέα παρέμβαση επιχειρεί να περιορίσει αυτό το μωσαϊκό ανισοτήτων, το οποίο έχει διαμορφωθεί μέσα από διαδοχικές αλλαγές στο ασφαλιστικό και διαφορετικές ταχύτητες υπολογισμού της παροχής.

Η κυβέρνηση εμφανίζει τη μεταρρύθμιση ως προσπάθεια εξορθολογισμού. Ωστόσο, το πραγματικό κριτήριο θα είναι αν το νέο σύστημα θα αποκαταστήσει απώλειες ή απλώς θα οργανώσει πιο ομαλά τη μείωση των μελλοντικών παροχών. Για τους ασφαλισμένους που πληρώνουν εισφορές επί δεκαετίες, το εφάπαξ παραμένει κρίσιμη παροχή και όχι λογιστική λεπτομέρεια.

Εφόσον οι αλλαγές οριστικοποιηθούν, το νέο πλαίσιο θα αφορά κυρίως όσους αποχωρήσουν από την εργασία τους από το 2027 και μετά. Ο στόχος, όπως παρουσιάζεται, είναι το εφάπαξ να αντανακλά σε μεγαλύτερο βαθμό την πραγματική ασφαλιστική διαδρομή κάθε εργαζομένου και όχι μόνο τις αποδοχές μιας συγκεκριμένης περιόδου ή τις εισφορές που καταβλήθηκαν μετά το 2014.