Η ψυχική υγεία των εφήβων και οι πολυεπίπεδες πιέσεις που δέχεται η σύγχρονη νέα γενιά αποτέλεσαν το κεντρικό θέμα μιας εμπεριστατωμένης συζήτησης, η οποία πραγματοποιήθηκε με αφορμή πρόσφατα περιστατικά που έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην κοινή γνώμη, όπως η υπόθεση δύο 17χρονων κοριτσιών στην Ηλιούπολη. Η συζήτηση ανέδειξε τις βαθύτερες αιτίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι στη σύγχρονη εποχή.
Η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Μαργαρίτα Ζωγράφου, αναλύοντας το φαινόμενο, υπογράμμισε ότι η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά στους εφήβους σπάνια αποτελεί μια παρορμητική ή μεμονωμένη αντίδραση. Αντιθέτως, όπως τόνισε, συνδέεται άρρηκτα με υπάρχοντα και παρατεταμένα ψυχολογικά ή ψυχιατρικά προβλήματα, με κυριότερο την κατάθλιψη. «Κανένας δεν φτάνει στην αυτοχειρία χωρίς να υπάρχει από πίσω ένα βαθύ και μακροχρόνιο πρόβλημα, συνήθως κατάθλιψη ή άλλη ψυχική διαταραχή», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η ίδια η εφηβεία αποτελεί μια περίοδο έντονων συναισθηματικών διακυμάνσεων, αυξημένης ευαλωτότητας και αστάθειας στη διάθεση.
Η ειδικός περιέγραψε με σαφήνεια τα βασικά σημάδια της εφηβικής κατάθλιψης, τα οποία περιλαμβάνουν την παρατεταμένη κακή διάθεση, την απώλεια ενδιαφέροντος και χαράς (ανηδονία), διαταραχές στον ύπνο και τη διατροφή, κοινωνική απόσυρση και απαισιόδοξες σκέψεις για το μέλλον. Ένα κρίσιμο διαγνωστικό στοιχείο, όπως σημείωσε, είναι η διάρκεια των συμπτωμάτων: όταν αυτά επιμένουν για εβδομάδες ή μήνες, τότε απαιτείται άμεση και σοβαρή αξιολόγηση από ειδικό. «Δεν μιλάμε για τις φυσιολογικές κυκλοθυμικές μεταβολές της εφηβείας, αλλά για ένα σταθερό και μακροχρόνιο αρνητικό συναίσθημα», διευκρίνισε.
Αναφερόμενη στον κρίσιμο ρόλο της οικογένειας, η κα Ζωγράφου επισήμανε ότι οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια, καθώς οι έφηβοι τείνουν να απομακρύνονται και να κλείνονται στον εαυτό τους. Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε τη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης συμβουλευτικής υποστήριξης από ειδικούς ψυχικής υγείας, τόσο για τους γονείς όσο και για τα ίδια τα παιδιά, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δίχτυ ασφαλείας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο ευρύτερο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνει η σημερινή γενιά. Η γενιά αυτή έχει βιώσει διαδοχικές και αλλεπάλληλες κρίσεις: οικονομική αστάθεια, μνημόνια, πανδημία και γεωπολιτικές εντάσεις. Σύμφωνα με την ψυχολόγο, αυτή η συσσώρευση αρνητικών εμπειριών έχει συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση μιας γενιάς με έντονα προσωπικά αδιέξοδα, αυξημένο άγχος και μια διάχυτη αίσθηση ανασφάλειας για το μέλλον.
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας των εφήβων διαδραματίζει, όπως τονίστηκε, και η επίδραση των κοινωνικών δικτύων. Η κα Ζωγράφου σημείωσε ότι πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram λειτουργούν ως δίκοπο μαχαίρι: αποτελούν ταυτόχρονα ένα μέσο έκφρασης και κοινωνικοποίησης, αλλά και μια πηγή σοβαρών κινδύνων, καθώς εκθέτουν τους εφήβους σε μη ελεγχόμενη πληροφορία, συμβουλές από μη ειδικούς και περιεχόμενο που δεν είναι πάντα αξιόπιστο. «Τα social media είναι ταυτόχρονα απόλαυση και κίνδυνος. Ένα παιδί που δεν έχει κριτήρια αξιολόγησης μπορεί εύκολα να παρασυρθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σχολιάζοντας το συγκεκριμένο περιστατικό των δύο κοριτσιών στην Ηλιούπολη, η ψυχολόγος υπογράμμισε ότι το γεγονός ότι βρέθηκαν μαζί ενδέχεται να υποδηλώνει μια κοινή συναισθηματική κατάσταση και μια διαδικασία αλληλοενίσχυσης ενός αισθήματος αδιεξόδου. Κλείνοντας, η κα Ζωγράφου τόνισε τον καθοριστικό ρόλο του περιβάλλοντος – τόσο της οικογένειας όσο και του σχολείου – στην έγκαιρη παρατήρηση των σημάτων κινδύνου και στη διακριτική αλλά ουσιαστική παρέμβαση, ενώ δεν απέκλεισε ότι σε ορισμένες σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται ακόμη και συνδυασμός ψυχοθεραπείας με φαρμακευτική αγωγή.
