Ευρωπαϊκές δυνάμεις αποδέχονται τέλη στα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το Bloomberg, ορισμένες από τις ισχυρότερες ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται πλέον να αποδέχονται την πραγματικότητα ότι τα πλοία που διασχίζουν τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να καταβάλλουν τέλη τόσο στο Ιράν όσο και στο Ομάν. Η εξέλιξη αυτή έρχεται μετά τον πόλεμο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, όπου η επιβολή κάποιου είδους χρέωσης για υπηρεσίες θεωρείται πλέον δεδομένη από δύο από τις πηγές που επικαλείται το διεθνές πρακτορείο.

Σε ιδιωτικές συνομιλίες, αξιωματούχοι αραβικών κρατών του Κόλπου φέρονται να συμμερίζονται αυτή την άποψη, αν και διευκρινίζεται ότι δεν πρόκειται απαραίτητα για την επίσημη θέση των κυβερνήσεών τους. Το ζήτημα παραμένει εξαιρετικά περίπλοκο, καθώς δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ούτε η μορφή ούτε το ύψος των τελών που θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτά από τα εμπλεκόμενα μέρη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι αραβικές χώρες του Κόλπου επιμένουν ότι το Ιράν και το Ομάν δεν δικαιούνται να επιβάλουν οποιεσδήποτε χρεώσεις για τη διέλευση, επικαλούμενες το διεθνές ναυτικό δίκαιο και τον κίνδυνο δημιουργίας ενός επικίνδυνου προηγουμένου για άλλες διεθνείς θαλάσσιες οδούς.

Παρά την επιφυλακτικότητά τους, οι ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να συμβιβάζονται με την ιδέα των πρόσθετων επιβαρύνσεων, θέτοντας ωστόσο ως βασική προϋπόθεση την απαγόρευση διακρίσεων εις βάρος πλοίων με βάση την εθνικότητά τους. Παράλληλα, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις προωθούν τη δημιουργία μιας διεθνούς ναυτικής συμμαχίας, η οποία θα αναλάβει την εκκαθάριση ναρκών στα Στενά. Η ανάπτυξη αυτής της δύναμης, ωστόσο, εξαρτάται άμεσα από την πρόοδο των διαπραγματεύσεων για μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία.

Η κυβέρνηση του Μπαχρέιν, από την πλευρά της, διέψευσε κατηγορηματικά οποιαδήποτε αποδοχή τελών, τονίζοντας σε ανακοίνωσή της ότι η ελεύθερη και ανεμπόδιστη διέλευση της διεθνούς ναυσιπλοΐας αποτελεί ζήτημα διεθνούς δικαίου και όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Από την άλλη πλευρά, το Ομάν έχει ήδη ενημερώσει Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι δεν υπάρχει δυνατότητα επιστροφής στην προπολεμική κατάσταση. Τα πλοία που διέρχονται από αυτή την κρίσιμη θαλάσσια οδό για τις ενεργειακές προμήθειες του Περσικού Κόλπου ενδέχεται να επιβαρυνθούν με τέλη για υπηρεσίες προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και ναυσιπλοΐας.

Το Ομάν αντιμέτωπο με πιέσεις από όλες τις πλευρές

Το σουλτανάτο του Ομάν, το οποίο διατηρεί συμμαχίες τόσο με τη Δύση όσο και με το Ιράν, βρίσκεται σε μια εξαιρετικά λεπτή θέση, δεχόμενο πιέσεις και από τις δύο πλευρές. Δημόσια, η χώρα έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα σχετικά με τις προθέσεις της, αν και διακηρύσσει σταθερά την προσήλωσή της στο διεθνές ναυτικό δίκαιο. Σύμφωνα με πηγές, το Ομάν μελετά το μοντέλο των Στενών της Μαλάκκας στην Ασία, θεωρώντας ότι ένα ανάλογο σύστημα θα μπορούσε να λειτουργήσει μόνο εάν γίνει αποδεκτό από όλα τα κράτη του Περσικού Κόλπου. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν ένα εθελοντικό σύστημα θα ήταν αποδεκτό από το Ιράν.

Τα Στενά της Μαλάκκας διαχειρίζονται από κοινού η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη, οι οποίες χρεώνουν τα πλοία για υπηρεσίες ναυσιπλοΐας και ασφάλειας όταν αυτές κρίνονται απαραίτητες. Παράλληλα, λειτουργεί ένα ταμείο που συγκεντρώνει εθελοντικές εισφορές για την ασφαλή ναυσιπλοΐα, χωρίς ωστόσο να δημοσιοποιούνται τακτικά στοιχεία. Ενδεικτικά, το 2017 η Σιγκαπούρη γνωστοποίησε ότι στο ταμείο είχαν συγκεντρωθεί 22 εκατομμύρια δολάρια σε διάστημα δέκα ετών, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 2,2 εκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Η εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει σημειώσει σημαντική αύξηση μετά την υπογραφή της ενδιάμεσης ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, πριν από περίπου δύο εβδομάδες. Η συμφωνία αυτή, σε συνδυασμό με την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη, αύξησε τη ροή πετρελαίου από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία σε πάνω από 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από το ήμισυ των προπολεμικών επιπέδων. Παράλληλα, το Ιράν αύξησε τις εξαγωγές αργού πετρελαίου, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ήραν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.

Κατά τη διάρκεια μιας σπάνιας επίσκεψής του στην Ευρώπη την περασμένη εβδομάδα, ο Σουλτάνος του Ομάν, Χάιθαμ μπιν Ταρίκ, συζήτησε τα σχέδια για τα Στενά με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι. Σε κοινή ανακοίνωσή τους, οι δύο ηγέτες δεσμεύτηκαν να προωθήσουν την απρόσκοπτη διέλευση χωρίς περιορισμούς. Οι χώρες του Κόλπου, που δέχθηκαν σφοδρές επιθέσεις από το Ιράν κατά την αρχική φάση του πολέμου, φαίνονται διατεθειμένες να μετριάσουν τις επιφυλάξεις τους σχετικά με τα τέλη, στο πλαίσιο των προσπαθειών αποκλιμάκωσης της έντασης.

Οι συνομιλίες για το μέλλον των Στενών πραγματοποιούνται ενώ Αμερικανοί διαπραγματευτές, όπως ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, ταξίδεψαν στη Ντόχα για έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Στόχος ήταν η αξιοποίηση της δυναμικής της ενδιάμεσης συμφωνίας, η οποία εγκαινίασε μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών για την επίλυση ζητημάτων όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι προσπάθειες ξεκίνησαν με δυσκολίες, λόγω επεισοδίων στα Στενά στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονταν από αυτή τη στρατηγική θαλάσσια οδό.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Τετάρτη ότι οι διαπραγματευτές έχουν σημειώσει πρόοδο, χαρακτηρίζοντας τις συνομιλίες ως "πολύ καλές". Η Ισλαμική Δημοκρατία είχε ουσιαστικά κλείσει τη θαλάσσια οδό με την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών βομβαρδισμών στα τέλη Φεβρουαρίου, με τις ΗΠΑ να αποκλείουν ως αντίποινα τα ιρανικά πλοία από τα λιμάνια. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε εκτόξευση των τιμών ενέργειας και ελλείψεις στον εφοδιασμό, ενώ το Ιράν ζητούσε εξαρχής κάποια μορφή ελέγχου της κυκλοφορίας στα Στενά.