Ευρώπη: Ανησυχία για τα αποθέματα φυσικού αερίου ενόψει χειμώνα

Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, καθώς ο συνδυασμός γεωπολιτικών εντάσεων και χαμηλών αποθεμάτων φυσικού αερίου δημιουργεί ένα κλίμα βαθιάς αβεβαιότητας για τον επερχόμενο χειμώνα. Τέσσερα χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες καλούνται να διαχειριστούν μια νέα, ιδιαίτερα σύνθετη πρόκληση, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να αναβιώνει τους φόβους για διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και να ασκεί ανοδικές πιέσεις στις τιμές.

Η κρίσιμη κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων

Το φυσικό αέριο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του ευρωπαϊκού ενεργειακού μείγματος, καθώς είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της βιομηχανίας, τη θέρμανση των νοικοκυριών και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, οι αγοραστές επιδιώκουν παραδοσιακά να γεμίσουν τις υπόγειες αποθήκες, επωφελούμενοι από τις χαμηλότερες τιμές σε σύγκριση με τους χειμερινούς μήνες. Ωστόσο, η φετινή εικόνα παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από τον κανόνα.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ένωσης Gas Infrastructure Europe, το μέσο επίπεδο πλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθεμάτων διαμορφώνεται στο 58%, ένα ποσοστό που αποτελεί αρνητικό ρεκόρ από το 2021, όταν η Ρωσία είχε ήδη αρχίσει να περιορίζει σταδιακά τις παραδόσεις αερίου προς την Ευρώπη. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα συνήθη επίπεδα του 75% με 80% που καταγράφονταν τις αντίστοιχες περιόδους τα προηγούμενα έτη, όπως επισημαίνει η Anne-Sophie Corbeau, ερευνήτρια του Center on Global Energy Policy του Πανεπιστημίου Columbia.

Οι παράγοντες που διαμόρφωσαν το ενεργειακό τοπίο

Η υποχώρηση των αποθεμάτων αποδίδεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων που συνέτειναν στη δημιουργία ενός ιδιαίτερα ασταθούς περιβάλλοντος. Ο Ronald Pinto, αναλυτής της Kpler, εξηγεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ολοκλήρωσε τον προηγούμενο χειμώνα με τα αποθέματά της στο 28%, ένα επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από εκείνα των προηγούμενων ετών, γεγονός που περιόρισε το περιθώριο ασφαλείας.

Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης διαδραμάτισε η έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή στα τέλη Φεβρουαρίου. Η κρίση αυτή είχε άμεσο αντίκτυπο στις ευρωπαϊκές εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ιδιαίτερα σε εκείνες που προέρχονται από το Κατάρ και διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ένα κομβικό σημείο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Η διαταραχή αυτή οδήγησε σε αύξηση των τιμών και δημιούργησε συνθήκες αβεβαιότητας στην αγορά.

Παράλληλα, οι ευρωπαίοι αγοραστές, εκτιμώντας ότι οι τιμές θα υποχωρούσαν μελλοντικά, καθυστέρησαν τις αγορές τους για την πλήρωση των αποθηκών. Αυτή η στρατηγική αναμονής είχε ως αποτέλεσμα οι τιμές για παράδοση τον χειμώνα να παραμείνουν τεχνητά χαμηλότερες σε σχέση με τις θερινές, μειώνοντας έτσι το οικονομικό κίνητρο για τη δημιουργία αποθεμάτων κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών.

Η στάση των Βρυξελλών και οι προειδοποιήσεις των ειδικών

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να κατευνάσει τις ανησυχίες, διαμηνύοντας ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια του εφοδιασμού πριν από την έλευση του χειμώνα. Εκπρόσωπος της Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη του 2022, καθώς η Ευρώπη έχει πλέον αναπτύξει σημαντικές υποδομές για την εισαγωγή LNG μέσω θαλάσσιων μεταφορών, αντικαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό το ρωσικό αέριο. Επιπλέον, η ζήτηση φυσικού αερίου στην Ένωση έχει μειωθεί κατά 17% σε σύγκριση με τα προ της ρωσικής εισβολής επίπεδα, γεγονός που προσφέρει ένα πρόσθετο περιθώριο ασφαλείας.

Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι ο στόχος για πλήρωση των αποθεμάτων στο 80% είναι τεχνικά εφικτός και επαρκής για να διασφαλίσει τον ανεφοδιασμό κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές του ενεργειακού τομέα υιοθετούν μια πιο επιφυλακτική στάση, επισημαίνοντας τους διαρκώς αυξανόμενους κινδύνους. Η Antonia Syn, αναλύτρια της Rystad Energy, τονίζει ότι οι απειλές για τον εφοδιασμό της Ευρώπης παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, εξαιτίας της μειωμένης διαθεσιμότητας LNG από τη Μέση Ανατολή.

Ο Ronald Pinto, αν και αναγνωρίζει ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος βρίσκεται σε καλύτερη θέση για να αντιμετωπίσει παρατεταμένες διαταραχές, δεν παραλείπει να επισημάνει τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Οι πιθανές διακοπές στον εφοδιασμό από τη Νορβηγία, μια από τις βασικές πηγές αερίου της ΕΕ, καθώς και το ενδεχόμενο προβλημάτων στις εξαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, είτε λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων είτε εξαιτίας απρόβλεπτων εργασιών συντήρησης στις εγκαταστάσεις LNG, συνιστούν παράγοντες που μπορούν να ανατρέψουν τις ισορροπίες.

Οι προβλέψεις για τις τιμές και ο διεθνής ανταγωνισμός

Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκτιμήσεις για την πορεία των τιμών συγκλίνουν στην άποψη ότι θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για το υπόλοιπο του έτους. Η Anne-Sophie Corbeau προβλέπει αναμφίβολη αύξηση των τιμών, ιδιαίτερα εάν το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην εξαγωγή LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν αποκλεισμένα. Ο Ronald Pinto εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς θα κυμανθεί κατά μέσο όρο μεταξύ 55 και 62 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Ο διεθνής ανταγωνισμός για την εξασφάλιση φορτίων LNG εντείνεται, με τις ασιατικές χώρες, και κυρίως την Κίνα, να έχουν πληγεί σοβαρά από την κρίση στο Ορμούζ και να διεκδικούν με αξιώσεις τα διαθέσιμα φορτία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Anne-Sophie Corbeau, το μεγαλύτερο μέρος του LNG κατευθύνεται αυτή την περίοδο προς την Ασία, όπου οι τιμές είναι υψηλότερες, γεγονός που εντείνει την πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Πέρα από τους γεωπολιτικούς παράγοντες, η πορεία της αγοράς θα εξαρτηθεί και από άλλες παραμέτρους, όπως η δριμύτητα του χειμώνα και το επίπεδο της αιολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η ερευνήτρια του Center on Global Energy Policy προειδοποιεί ότι εάν τα αποθέματα παραμείνουν σε χαμηλά επίπεδα, ο χειμώνας είναι ιδιαίτερα ψυχρός και προκύψουν επιπλέον προβλήματα, τότε θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο λήψης περιοριστικών μέτρων, ανάλογων με εκείνων του 2022.