Εκατοντάδες πρώην ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες παραμένουν εκτός συνταξιοδότησης εξαιτίας της υπαγωγής τους στις διατάξεις του Νόμος 3869/2010, γνωστού ως νόμου Κατσέλη. Παρότι έχουν συμπληρώσει το απαιτούμενο όριο ηλικίας και τα ελάχιστα έτη ασφάλισης, οι αιτήσεις τους δεν προχωρούν και οι ίδιοι μένουν χωρίς παροχή.
Ανθρωποι άνω των 67 ετών ζουν χωρίς σταθερό εισόδημα και χωρίς ιατροφαρμακευτική κάλυψη. Εντάχθηκαν με δικαστικές αποφάσεις στον νόμο για να ρυθμίσουν συνολικά τα χρέη τους και να προστατεύσουν την κύρια κατοικία τους. Στην πορεία διαπίστωσαν ότι η ρύθμιση ή η μερική διαγραφή των οφειλών δεν αρκεί για να εκκινήσει η καταβολή της σύνταξης. Το αδιέξοδο καταγράφεται σε μαρτυρίες αναγνωστών της «δημοκρατίας».
Ο Γιάννης Δ., 70 ετών, κάτοικος Ηρακλείου, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ασφαλισμένου που παγιδεύτηκε ανάμεσα στη δικαστική προστασία και στη συνταξιοδοτική διαδικασία. Εργάστηκε από το 1982 έως το 2013 ως ελεύθερος επαγγελματίας, με 32 χρόνια ασφάλισης στον πρώην ΟΑΕΕ. Με τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας υπέβαλε αίτηση, προσδοκώντας ότι θα λάβει τη σύνταξή του.
Η κρίση τον οδήγησε στο κλείσιμο της επιχείρησής του το 2013, αφήνοντάς τον με οφειλές περίπου 11.000 ευρώ προς το Ταμείο, οι οποίες με τις προσαυξήσεις έφτασαν τις 14.911,31 ευρώ. Προσέφυγε στον νόμο 3869/2010 για να διασώσει την κατοικία του και να ρυθμίσει τα χρέη του σε δόσεις. Η απόφαση του Ειρηνοδικείου προέβλεψε διαγραφή 400 ευρώ από τις οφειλές προς τον ασφαλιστικό φορέα.
Τον Αύγουστο του 2022, σε ηλικία 67 ετών, κατέθεσε αίτηση συνταξιοδότησης. Ανέμενε ότι για οφειλές κάτω των 20.000 ευρώ θα εφαρμοζόταν παρακράτηση από τη σύνταξη μέχρι την εξόφληση. Η απονομή δεν προχώρησε, καθώς οι οφειλές του τελούσαν υπό το καθεστώς του νόμου Κατσέλη.
Από το 2013 ζει χωρίς σταθερό εισόδημα. Προχωρά σε περιστασιακές εργασίες χωρίς ασφάλιση για να καλύψει βασικές ανάγκες. Το 2023 υπέβαλε υπεύθυνη δήλωση προς τον e-ΕΦΚΑ, παραιτούμενος από το ευεργέτημα του νόμου και ζητώντας να εξοφλήσει το σύνολο της οφειλής με παρακράτηση από τη σύνταξη. Η υπηρεσία του ζήτησε νέα δικαστική απόφαση που να εξαιρεί τις οφειλές προς τον Φορέα από το πεδίο εφαρμογής του νόμου. Ο ίδιος επισημαίνει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε ζήτημα προστασίας της κατοικίας του χωρίς διασφάλιση απονομής σύνταξης. Δηλώνει ότι εργάστηκε 32 χρόνια και ζητά την παροχή που αντιστοιχεί στις εισφορές του.
Απαντητικό έγγραφο του Μητροπολιτικού Κέντρου Έκδοσης Συνταξιοδοτικών Αποφάσεων του e-ΕΦΚΑ, με ημερομηνία 8/11/2023, αναφέρει ότι εκκρεμεί ερώτημα προς το εποπτεύον υπουργείο σχετικά με τον χρόνο ασφάλισης μετά την υπαγωγή οφειλών στον νόμο Κατσέλη και ότι έως την παροχή διευκρινίσεων η υπόθεση δεν μπορεί να διεκπεραιωθεί.
Ανάλογη είναι η περίπτωση του Παναγιώτη Κ., 73 ετών, με 46 χρόνια ασφάλισης σε ΙΚΑ και ΟΑΕΕ. Η οικονομική κρίση τον άφησε με οφειλές περίπου 28.000 ευρώ. Προσέφυγε στη Δικαιοσύνη για ρύθμιση και προστασία της κατοικίας του. Το Ειρηνοδικείο μείωσε τις οφειλές του προς τις τράπεζες και περιόρισε εκείνες προς τον ΕΦΚΑ σε περίπου 7.000 ευρώ, ποσό που εξυπηρετεί κανονικά.
Το 2021 υπέβαλε αίτηση συνταξιοδότησης. Η αίτηση απορρίφθηκε με την αιτιολογία ότι η δικαστική απόφαση δεν επαρκεί για την έναρξη καταβολής σύνταξης. Η οφειλή έχει μειωθεί και εξυπηρετείται, ωστόσο η συνταξιοδοτική διαδικασία παραμένει σε εκκρεμότητα.
Στα 73 του αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας και συνεχίζει να αναζητά περιστασιακή εργασία για να καλύψει τα έξοδά του. Δηλώνει ότι επί 46 χρόνια κατέβαλε εισφορές, τηρεί τη δικαστική ρύθμιση και ζητά την εφαρμογή της απόφασης και την απονομή της σύνταξης.
Το υπουργείο Εργασίας, σε απαντήσεις του στη Βουλή, υποστηρίζει ότι ο νόμος 3869/2010 έχει ως αντικείμενο την προστασία της κύριας κατοικίας και τη ρύθμιση οφειλών και δεν ρυθμίζει ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης. Επισημαίνει ότι η υπαγωγή στον νόμο δεν συνεπάγεται αναγνώριση ασφαλιστικού χρόνου. Αναφέρεται επίσης σε μεταγενέστερες ρυθμίσεις, όπως ο ν. 4611/2019 για τις 120 δόσεις και οι νόμοι 3863/2010 και 5078/2023 για τα όρια οφειλών, οι οποίες προβλέπουν μηχανισμούς ρύθμισης με διατήρηση του ασφαλιστικού χρόνου και καταβολή της κατώτατης εισφοράς.
