Ειδικό Χωροταξικό: Η κυβέρνηση βάζει νέους κανόνες στην τουριστική ανάπτυξη

Με Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και Τουρισμού Όλγας Κεφαλογιάννη, με συνυπογραφή της υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Μαριλένας Σούκουλη, τίθεται σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο επιχειρεί να καθορίσει με ενιαίους κανόνες πού, πώς και με ποιες προϋποθέσεις θα αναπτύσσεται η τουριστική δραστηριότητα σε ολόκληρη τη χώρα.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο πλαίσιο ως ένα στρατηγικό εργαλείο που θα συνδυάζει την προσέλκυση επενδύσεων και την περαιτέρω ανάπτυξη του τουρισμού με την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, προβάλλεται ως απάντηση στις πιέσεις που δέχονται ήδη κορεσμένοι προορισμοί, κυρίως νησιωτικές και παράκτιες περιοχές, με στόχο μέρος της τουριστικής δραστηριότητας να κατευθυνθεί σε λιγότερο αναπτυγμένες ζώνες.

Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, θα είναι η εφαρμογή των νέων κανόνων στην πράξη. Για χρόνια η τουριστική ανάπτυξη σε πολλές περιοχές εξελίχθηκε με αποσπασματικό σχεδιασμό, έντονες πιέσεις στις υποδομές και σοβαρές επιβαρύνσεις στο περιβάλλον. Το νέο πλαίσιο καλείται πλέον να αποδείξει εάν μπορεί πραγματικά να βάλει όρια εκεί όπου η άναρχη ανάπτυξη έχει ήδη δημιουργήσει τετελεσμένα.

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελεί εθνικό σχέδιο χωρικής οργάνωσης του κλάδου. Καθορίζει τις βασικές στρατηγικές κατευθύνσεις και τους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους για την τουριστική ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπόψη οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.

Κεντρικός στόχος είναι η τουριστική δραστηριότητα να αναπτύσσεται με οργανωμένους όρους, χωρίς να αγνοούνται οι αντοχές κάθε περιοχής, οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και η προστασία του φυσικού τοπίου. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί επίσης να δημιουργήσει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για τις επενδύσεις, ορίζοντας συγκεκριμένες κατηγορίες περιοχών και σαφείς προϋποθέσεις για την ανάπτυξη νέων τουριστικών μονάδων.

Οι νέοι κανόνες για επενδύσεις, ξενοδοχεία και νησιά

Το ΕΧΠ-Τ θεσπίζει ενιαίους κανόνες για τις νέες τουριστικές επενδύσεις, οργανώνει τους όρους ανάπτυξης ξενοδοχείων και άλλων υποδομών, εισάγει ειδικές προβλέψεις για περιοχές που υφίστανται μεγάλη τουριστική πίεση και δίνει ιδιαίτερο βάρος στα νησιά και στις περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες.

Παράλληλα, θα λειτουργεί ως βασικός οδηγός για τον πολεοδομικό σχεδιασμό των επόμενων ετών, καθώς οι επιμέρους χωρικές και πολεοδομικές ρυθμίσεις θα πρέπει να συμβαδίζουν με τις κατευθύνσεις του.

Η βασική ταξινόμηση των περιοχών γίνεται ανάλογα με την ένταση του τουριστικού φαινομένου. Για την κατηγοριοποίηση λαμβάνεται υπόψη κυρίως ο αριθμός των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας.

Οι περιοχές κατατάσσονται σε ζώνες Α έως Ε, ενώ τα νησιά χωρίζονται σε Ομάδες Ι έως ΙΙΙ. Η ένταξη μιας περιοχής σε συγκεκριμένη κατηγορία θα επηρεάζει καθοριστικά το είδος και το μέγεθος των επενδύσεων που μπορούν να υλοποιηθούν.

Μεταξύ άλλων, η κατηγοριοποίηση θα καθορίζει τα ελάχιστα όρια αρτιότητας για νέα ξενοδοχεία, τη μέγιστη δυναμικότητα των μονάδων σε κλίνες, τους όρους δόμησης και τις ειδικές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις που θα ισχύουν ανά περιοχή.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην παράκτια ζώνη, για την οποία προβλέπονται αυστηρότεροι κανόνες προστασίας με στόχο να περιοριστεί η περαιτέρω υποβάθμιση του φυσικού τοπίου και η υπερβολική οικοδομική πίεση.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου χαρακτήρισε το πλαίσιο στρατηγικό εργαλείο εθνικού σχεδιασμού, υποστηρίζοντας ότι εισάγει οργανωμένους και σταθερούς κανόνες για μια περισσότερο ισόρροπη και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.

Όπως σημείωσε, στόχος είναι να μπει τέλος στην ασάφεια και στον αποσπασματικό σχεδιασμό που χαρακτήριζε για χρόνια τη χωρική πολιτική στον τουρισμό. Υποστήριξε ακόμη ότι το νέο καθεστώς θα προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για τις υπεύθυνες επενδύσεις και ταυτόχρονα θα προστατεύει το φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της χώρας.

Η κυβέρνηση επιχειρεί έτσι να παρουσιάσει το Ειδικό Χωροταξικό ως τομή σε ένα πεδίο στο οποίο η απουσία σταθερών κανόνων είχε οδηγήσει επί χρόνια σε συγκρούσεις, αδειοδοτικές καθυστερήσεις, δικαστικές προσφυγές και πιέσεις σε περιοχές με ήδη έντονη τουριστική δραστηριότητα.

Από την πλευρά της, η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη υπογράμμισε ότι το νέο πλαίσιο υπηρετεί τη στρατηγική για ποιοτική τουριστική ανάπτυξη με μέτρο και ισορροπία και λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες κάθε περιοχής.

Όπως ανέφερε, στις περιοχές που βρίσκονται ήδη υπό αυξημένη τουριστική πίεση θα τίθενται αυστηρότεροι κανόνες, ενώ σε λιγότερο ανεπτυγμένους προορισμούς θα δημιουργούνται κίνητρα και προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις.

Στόχος του υπουργείου Τουρισμού είναι η τουριστική δραστηριότητα να επεκταθεί σε περισσότερες περιοχές και σε μεγαλύτερο μέρος του έτους, ώστε να περιοριστεί η υπερσυγκέντρωση επισκεπτών σε συγκεκριμένους προορισμούς και να διαχυθούν τα οικονομικά οφέλη σε περισσότερες τοπικές κοινωνίες.

Οι αλλαγές μετά τη διαβούλευση και οι Περιοχές Α και Ε

Το τελικό σχέδιο προέκυψε μετά από διαβούλευση στην οποία συμμετείχαν φορείς, επιστήμονες, επιχειρηματίες του τουριστικού κλάδου και πολίτες, καθώς και μετά τη γνωμοδότηση του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων.

Η βασική αρχιτεκτονική του πλαισίου, η κατηγοριοποίηση των περιοχών και οι κεντρικές κατευθύνσεις παρέμειναν, όμως έγιναν τρεις βασικές τροποποιήσεις μετά τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν.

Η πρώτη αφορά τις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, δηλαδή τις Περιοχές Α, όπου η τουριστική δραστηριότητα είναι ήδη ιδιαίτερα έντονη και απαιτούνται αυξημένοι περιορισμοί για να μην επιβαρυνθούν ακόμη περισσότερο οι υποδομές και το περιβάλλον.

Η δεύτερη αφορά τις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης, δηλαδή τις Περιοχές Ε, στις οποίες περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων συνοριακές ζώνες και περιοχές όπου επιδιώκεται η ενίσχυση της οικονομικής και τουριστικής δραστηριότητας.

Η τρίτη αλλαγή σχετίζεται με τη δυνατότητα αξιοποίησης ήδη χαρακτηρισμένων παραδοσιακών και διατηρητέων, μεταξύ αυτών και νεοκλασικών κτιρίων, στις Περιοχές Α, με στόχο να μπορούν να ενταχθούν σε τουριστικές χρήσεις υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις προστασίας.

Παράλληλα, διατηρείται η πρόβλεψη για «ήπια ανάπτυξη», με ανώτατο συντελεστή δόμησης ίσο με το μισό του ισχύοντος στην εκάστοτε περιοχή.

Για τέτοιες παρεμβάσεις προβλέπονται εξειδικευμένες μελέτες, μεταξύ των οποίων γεωτεχνικές έρευνες και οριοθετήσεις ρεμάτων, Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, δημόσια διαβούλευση και έκδοση Προεδρικού Διατάγματος μετά από έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Η επίσημη κυβερνητική θέση είναι ότι με την υπογραφή της ΚΥΑ η χώρα αποκτά για πρώτη φορά στην πράξη ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό πλαίσιο για τη χωρική ανάπτυξη του τουρισμού.

Οι κυβερνητικές διακηρύξεις περί βιωσιμότητας, ωστόσο, θα δοκιμαστούν στην εφαρμογή. Σε προορισμούς όπου οι υποδομές, οι υδάτινοι πόροι, η κυκλοφορία, η διαχείριση απορριμμάτων και η κατοικία έχουν ήδη φτάσει στα όριά τους, οι νέοι κανόνες θα πρέπει να αποδειχθούν ισχυρότεροι από τις πιέσεις για συνεχείς νέες επενδύσεις.

Το πραγματικό στοίχημα του νέου Ειδικού Χωροταξικού δεν βρίσκεται συνεπώς στις υπουργικές δηλώσεις, αλλά στο εάν θα εφαρμοστούν στην πράξη οι περιορισμοί που προβλέπονται και εάν το κράτος θα προστατεύσει τις κορεσμένες περιοχές όταν οι οικονομικές πιέσεις συγκρουστούν με τις περιβαλλοντικές αντοχές τους.