Συντάξεις: Στο Ελεγκτικό Συνέδριο ο υπολογισμός της ΕΑΣ

Μια κρίσιμη δικαστική απόφαση για την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων αναμένεται το επόμενο διάστημα, με άμεσο ενδιαφέρον για περίπου 440.000 συνταξιούχους. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται η ΕΑΣ και το αν η κράτηση πρέπει να επιβάλλεται σε ολόκληρο το ποσό της σύνταξης ή μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το σχετικό όριο.

Η υπόθεση θα συζητηθεί πιλοτικά στις 7 Οκτωβρίου 2026 στο Ελεγκτικό Συνέδριο, ανοίγοντας ξανά ένα ζήτημα που επί χρόνια επιβαρύνει σημαντικό αριθμό συνταξιούχων. Η απόφαση μπορεί να επηρεάσει τόσο τις μελλοντικές κρατήσεις όσο και τη συζήτηση για ενδεχόμενες επιστροφές ποσών που έχουν ήδη παρακρατηθεί.

Το βασικό ερώτημα είναι απλό, αλλά με μεγάλο οικονομικό βάρος: η εισφορά πρέπει να εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης, όπως γίνεται σήμερα, ή μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το προστατευόμενο όριο; Η δεύτερη εκδοχή οδηγεί σε αναλογικότερο υπολογισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θα μπορούσε να μειώσει αισθητά τη μηνιαία επιβάρυνση.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η εισήγηση του Επιτρόπου κινείται θετικά προς έναν υπολογισμό ανά κλιμάκιο. Εφόσον αυτή η προσέγγιση υιοθετηθεί από το δικαστήριο, η κράτηση από την ΕΑΣ μπορεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να περιοριστεί ακόμη και κατά 50%.

Πώς επιβάλλεται σήμερα η ΕΑΣ

Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων εφαρμόζεται από το 2010 και αφορά περίπου 440.000 συνταξιούχους. Στις κύριες συντάξεις ενεργοποιείται για ποσά άνω των 1.468 ευρώ, ενώ στις επικουρικές συντάξεις εφαρμόζεται πάνω από τα 300 ευρώ.

Οι συντελεστές στις κύριες συντάξεις κυμαίνονται από 3% έως 14%, ανάλογα με το ύψος της σύνταξης. Το πρόβλημα είναι ότι, μόλις ο συνταξιούχος περάσει σε ένα κλιμάκιο, ο αντίστοιχος συντελεστής εφαρμόζεται στο συνολικό ποσό της σύνταξης και όχι μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το όριο.

Αυτός ο μηχανισμός βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δικαστικής αμφισβήτησης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα δείχνει τη διαφορά: συνταξιούχος με σύνταξη 2.000 ευρώ και συντελεστή ΕΑΣ 6% επιβαρύνεται σήμερα επί ολόκληρου του ποσού. Με τον αναλογικό υπολογισμό, η εισφορά θα επιβαλλόταν μόνο στο ποσό πάνω από το προστατευόμενο όριο.

Ανάλογη προσέγγιση έχει υποστηρίξει και ο Συνήγορος του Πολίτη, προτείνοντας έναν μηχανισμό με απαλλασσόμενα ποσά, πιο κοντά στη λογική των φορολογικών κλιμάκων. Με τον τρόπο αυτό, η επιβάρυνση θα κατανέμεται πιο αναλογικά και δεν θα μετατρέπεται η υπέρβαση ενός ορίου σε δυσανάλογη κράτηση επί ολόκληρης της σύνταξης.

Το οικονομικό διακύβευμα είναι μεγάλο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του προϋπολογισμού, οι κρατήσεις από περισσότερους από 400.000 συνταξιούχους ή τους κληρονόμους τους αναμένεται να φτάσουν μέσα στο 2026 τα 888 εκατ. ευρώ.

Από το ποσό αυτό, περίπου 721 εκατ. ευρώ προέρχονται από κύριες συντάξεις και άλλα 167 εκατ. ευρώ από επικουρικές. Συνολικά, από την εφαρμογή της ΕΑΣ εκτιμάται ότι έχουν παρακρατηθεί περίπου 10 δισ. ευρώ, γεγονός που εξηγεί γιατί κάθε αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού προκαλεί σοβαρό δημοσιονομικό προβληματισμό.

Το ζήτημα των αναδρομικών και η επόμενη ημέρα

Η πιλοτική δίκη είχε αρχικά προσδιοριστεί για τις 10 Ιουνίου 2026, όμως αναβλήθηκε για τις 7 Οκτωβρίου, έπειτα από αίτημα του Δημοσίου. Η νέα ημερομηνία αποκτά πλέον χαρακτήρα ορόσημου για τους συνταξιούχους που επιβαρύνονται με την εισφορά.

Εάν το Ελεγκτικό Συνέδριο δεχθεί πλήρως ή μερικώς τις αιτιάσεις για τον σημερινό τρόπο υπολογισμού, θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο για την ΕΑΣ. Άλλο θέμα, όμως, είναι η αλλαγή του μηχανισμού για το μέλλον και άλλο η επιστροφή ποσών που έχουν ήδη παρακρατηθεί.

Σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, η κυβέρνηση αναμένει τη δικαστική κρίση, ώστε να εξετάσει πιθανή νομοθετική παρέμβαση μέσα στο 2027. Ένα από τα βασικά σενάρια προβλέπει προστασία του ποσού έως τα 1.468 ευρώ και υπολογισμό της εισφοράς μόνο στο υπερβάλλον τμήμα.

Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης αλλαγές στον τρόπο επιβολής της ΕΑΣ στις επικουρικές συντάξεις, όπου το όριο των 300 ευρώ ενεργοποιεί σήμερα πρόσθετες κρατήσεις. Η συνολική αναμόρφωση του μηχανισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο δίκαιο σύστημα, με μικρότερες μηνιαίες απώλειες για μέρος των συνταξιούχων.

Το θέμα των αναδρομικών παραμένει πιο σύνθετο. Αν το δικαστήριο δικαιώσει τους συνταξιούχους χωρίς να υπάρξει οριζόντια πολιτική λύση, τότε είναι πιθανό να απαιτηθούν νέες αγωγές για τη διεκδίκηση ποσών προηγούμενων ετών. Αυτό θα δημιουργούσε νέο κύκλο δικαστικών διεκδικήσεων, με αβέβαιη διάρκεια και σημαντικό κόστος.

Η 7η Οκτωβρίου εξελίσσεται, έτσι, σε ημερομηνία-κλειδί. Η απόφαση δεν θα κρίνει μόνο αν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας. Μπορεί να αποτελέσει και την αφετηρία για τη συνολικότερη αναμόρφωση μιας εισφοράς που εφαρμόζεται εδώ και 16 χρόνια και έχει απορροφήσει δισεκατομμύρια από τις συντάξεις.

Για τους συνταξιούχους, το ζήτημα δεν είναι λογιστικό. Είναι μηνιαίο εισόδημα, αξιοπρέπεια και δίκαιη μεταχείριση. Για την κυβέρνηση, η υπόθεση αποτελεί ακόμη ένα δύσκολο τεστ ανάμεσα στη δημοσιονομική πίεση και στην ανάγκη διόρθωσης ενός μηχανισμού που επί χρόνια λειτουργεί με τρόπο βαρύ και αμφισβητούμενο.