Εκλογές: Η ψευδαίσθηση της κανονικότητας

Οι επόμενες εκλογές προβάλλονται ήδη ως η μεγάλη αναμέτρηση της «σταθερότητας», της «κυβερνησιμότητας» και της «υπευθυνότητας». Πίσω από τις λέξεις, όμως, διαμορφώνεται ένα πολιτικό σκηνικό βαθιάς ψευδαίσθησης. Τα κόμματα εμφανίζονται να συγκρούονται για την κατεύθυνση της χώρας, ενώ μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης παραμένει εγκλωβισμένο σε συνθήματα, δημοσκοπικές τακτικές και επικοινωνιακές κατασκευές.

Η πραγματική μάχη δεν αφορά μόνο ποιος θα κυβερνήσει. Αφορά αν οι πολίτες θα επιλέξουν με βάση την ουσία ή αν θα οδηγηθούν ξανά στην κάλπη μέσα σε ένα περιβάλλον φόβου, τεχνητών διλημμάτων και πολιτικής σκηνοθεσίας. Αυτή είναι η βαθύτερη σημασία των εκλογών της μεγάλης ψευδαίσθησης.

Η πρώτη ψευδαίσθηση είναι ότι η χώρα βρίσκεται σε κανονικότητα. Οι αριθμοί της οικονομίας παρουσιάζονται ως απόδειξη επιτυχίας, ενώ η καθημερινότητα των πολιτών αποκαλύπτει άλλη εικόνα. Η ακρίβεια διαβρώνει το εισόδημα, οι μισθοί αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες, η στέγη μετατρέπεται σε προνόμιο και η δημόσια υγεία παραμένει υπό διαρκή πίεση. Η επίσημη αισιοδοξία συγκρούεται με την κοινωνική πραγματικότητα.

Η δεύτερη ψευδαίσθηση είναι ότι οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε καθαρές πολιτικές προτάσεις. Στην πράξη, η προεκλογική αντιπαράθεση οργανώνεται γύρω από πρόσωπα, φόβους και επικοινωνιακές εντυπώσεις. Το πολιτικό σύστημα ζητά ψήφο εμπιστοσύνης χωρίς να λογοδοτεί πλήρως για τα πεπραγμένα του. Ζητά συγχώρεση χωρίς αυτοκριτική. Ζητά ανανέωση χωρίς ρήξη με τις πρακτικές που οδήγησαν στη θεσμική φθορά.

Η κάλπη ως μηχανισμός νομιμοποίησης

Σε ένα υγιές δημοκρατικό περιβάλλον, οι εκλογές αποτελούν κορυφαία στιγμή λαϊκής κυριαρχίας. Στη σημερινή πραγματικότητα, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπούν σε μηχανισμό νομιμοποίησης μιας ήδη προαποφασισμένης πορείας. Οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν μέσα σε ένα πλαίσιο όπου τα ουσιαστικά ερωτήματα αποφεύγονται συστηματικά.

Ποιος θα πληρώσει το κόστος της ακρίβειας; Ποιος ωφελήθηκε από τη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων; Πώς θα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς μετά τις υποκλοπές, τα σκάνδαλα και τις υποθέσεις διαφθοράς; Πώς θα σταματήσει η μετατροπή του κράτους σε μηχανισμό εξυπηρέτησης ισχυρών συμφερόντων; Αυτά τα ερωτήματα δεν μπορούν να υποκαθίστανται από τηλεοπτικές ατάκες και τεχνητές πόλωσεις.

Η μεγάλη ψευδαίσθηση των εκλογών είναι ότι αρκεί μια αλλαγή προσώπων ή μια νέα επικοινωνιακή συσκευασία για να αλλάξει η πορεία της χώρας. Η αλήθεια είναι σκληρότερη. Χρειάζεται πολιτική ευθύνη, θεσμική αποκατάσταση, κοινωνική δικαιοσύνη και πραγματικός έλεγχος της εξουσίας. Χρειάζεται σύγκρουση με το πελατειακό κράτος, τη διαπλοκή, την αδιαφάνεια και την ατιμωρησία.

Το δίλημμα της κοινωνίας

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι σταθερότητα ή περιπέτεια. Το πραγματικό δίλημμα είναι συνέχιση της παρακμής με άλλοθι τη σταθερότητα ή επαναθεμελίωση της πολιτικής πάνω στην αλήθεια, τη λογοδοσία και την κοινωνική προστασία.

Η χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει με πολίτες εξαντλημένους, θεσμούς αποδυναμωμένους και δημόσιο λόγο υποταγμένο στην επικοινωνία. Δεν μπορεί να εμφανίζεται ως επιτυχία μια οικονομία που παράγει κέρδη για λίγους και ανασφάλεια για τους πολλούς. Δεν μπορεί να θεωρείται θεσμική κανονικότητα η συγκάλυψη, η επιλεκτική δικαιοσύνη και η διοικητική αδιαφάνεια.

Οι εκλογές της μεγάλης ψευδαίσθησης θα κριθούν από το αν η κοινωνία θα αποδεχθεί ξανά τον ρόλο του θεατή ή αν θα απαιτήσει να γίνει πραγματικός παράγοντας των εξελίξεων. Η ψήφος δεν είναι απλή εκτόνωση δυσαρέσκειας. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στο παρόν και το μέλλον.

Όσο η πολιτική μετατρέπεται σε θέαμα, τόσο η δημοκρατία αδειάζει από περιεχόμενο. Όσο η εξουσία επενδύει στη σύγχυση, τόσο περισσότερο χρειάζεται καθαρή κρίση. Και όσο οι πολίτες αντιμετωπίζονται ως εκλογικό υλικό, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να απαντήσουν με συνείδηση, μνήμη και απαίτηση λογοδοσίας.

Οι εκλογές που έρχονται μπορούν να γίνουν ακόμη μία πράξη της ίδιας ψευδαίσθησης. Μπορούν όμως να γίνουν και η στιγμή που η κοινωνία θα αρνηθεί να επιβραβεύσει την πολιτική αλαζονεία, την επικοινωνιακή εξαπάτηση και τη θεσμική φθορά. Εκεί θα κριθεί αν η κάλπη θα αναπαραγάγει το αδιέξοδο ή αν θα ανοίξει δρόμο για πραγματική πολιτική αλλαγή.