Έκθεση PRIO: 65 συγκρούσεις με εμπλοκή κρατών

Ο κόσμος εισέρχεται σε περίοδο αυξημένης και διαρκούς βίας, σύμφωνα με τη νέα ετήσια έκθεση «Conflict Trends» του Ινστιτούτου Ερευνών του Όσλο για την Ειρήνη (PRIO). Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2025 καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός συγκρούσεων με εμπλοκή κρατών από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ οι επιθέσεις κατά αμάχων σημείωσαν εκρηκτική άνοδο.

Η ερευνήτρια του PRIO, Σίρι Άας Ρούσταντ, παρουσιάζοντας την έκθεση, περιέγραψε μια εικόνα ασυνήθιστα βαριά. Όπως ανέφερε, τα φετινά στοιχεία είναι «σοκαριστικά», καθώς ακόμη και η ίδια, που συνήθως εντοπίζει κάποια θετική ένδειξη μέσα στις ετήσιες αποτυπώσεις των πολεμικών τάσεων, φέτος δυσκολεύεται να διακρίνει τέτοια στοιχεία.

Σύμφωνα με την έκθεση, το 2025 καταγράφηκαν παγκοσμίως 65 συγκρούσεις στις οποίες εμπλεκόταν τουλάχιστον ένα κράτος. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό από το 1946. Παράλληλα, οι συγκρούσεις μεταξύ κρατών διπλασιάστηκαν μέσα σε έναν χρόνο, φτάνοντας τις 8, επίσης ιστορικό υψηλό οκτώ δεκαετιών.

Στον κατάλογο των συγκρούσεων περιλαμβάνονται οι εντάσεις μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, Αφγανιστάν και Πακιστάν, καθώς και Καμπότζης και Ταϊλάνδης. Καταγράφονται επίσης η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία γύρω από τα κατεχόμενα Υψίπεδα του Γκολάν μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ, καθώς και σειρά συγκρούσεων που συνδέονται με τις ευρύτερες περιφερειακές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.

Το 2025 στις πιο φονικές χρονιές μετά τον Ψυχρό Πόλεμο

Το 2025 ήταν η τρίτη πιο αιματηρή χρονιά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Περίπου 245.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε συγκρούσεις ή πολιτική βία, ενώ 76.500 από αυτούς σκοτώθηκαν σε επιθέσεις που είχαν ως στόχο αμάχους. Το αντίστοιχο μέγεθος το 2024 ήταν 14.200, γεγονός που αποτυπώνει δραματική επιδείνωση μέσα σε μόλις έναν χρόνο.

Η μεγάλη αύξηση των θυμάτων μεταξύ αμάχων συνδέεται κυρίως με τον εμφύλιο πόλεμο στο Σουδάν, όπου συγκρούονται ο στρατός και παραστρατιωτικές δυνάμεις. Η πολιορκία και οι σφαγές στην πόλη ελ Φάσερ εκτιμάται ότι προκάλεσαν τον θάνατο περίπου 60.000 ανθρώπων, καθιστώντας τη σύγκρουση μία από τις πιο καταστροφικές της σύγχρονης περιόδου.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μόνο το 2021 και το 1994 είχαν καταγράψει υψηλότερο αριθμό νεκρών. Το 2021 λόγω του πολέμου στο Τιγκράι της Αιθιοπίας και το 1994 λόγω της γενοκτονίας στη Ρουάντα.

Η Ρούσταντ υπογράμμισε ότι η βασική διαφορά της σημερινής περιόδου είναι η ταυτόχρονη ύπαρξη πολλών μεγάλων συγκρούσεων. Τα τελευταία πέντε έως έξι χρόνια, όπως σημείωσε, οι κρίσεις φαίνεται να διαδέχονται η μία την άλλη, χωρίς ουσιαστική ανάπαυλα. Το αποτέλεσμα είναι ένα παρατεταμένο και σταθερά υψηλό επίπεδο παγκόσμιας έντασης.

Η ερευνήτρια υπενθύμισε ότι τη δεκαετία του 2000 υπήρξαν χρόνια χωρίς καμία ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ κρατών. Η σημερινή εικόνα απέχει ριζικά από εκείνη την περίοδο, καθώς η οργανωμένη βία επεκτείνεται σε περισσότερα γεωγραφικά μέτωπα και παίρνει όλο και πιο σύνθετες μορφές.

Πόλεμοι, άμαχοι και ένας πιο πολωμένος κόσμος

Η έκθεση βασίζεται σε δεδομένα του Προγράμματος Δεδομένων Συγκρούσεων της Ουψάλα (UCDP), το οποίο συνδέεται με το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα. Η ανάλυση διακρίνει τρεις βασικές μορφές οργανωμένης βίας: συγκρούσεις με συμμετοχή τουλάχιστον ενός κράτους, μη κρατικές συγκρούσεις και μονομερή βία κατά πολιτών.

Η Ρούσταντ αναφέρθηκε ειδικά στο Ισραήλ, χαρακτηρίζοντάς το μία από τις πλέον επιθετικές χώρες του κόσμου αυτή την περίοδο, λόγω της εμπλοκής του σε διαφορετικά πεδία σύγκρουσης, όπως η Γάζα, η Συρία, ο Λίβανος, το Ιράν και οι επιθέσεις κατά των ανταρτών Χούθι στην Υεμένη.

Την ίδια στιγμή, η έκθεση σημειώνει ότι αρκετές εστίες βίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό έξω από το επίκεντρο της διεθνούς προσοχής. Ενδεικτικά αναφέρονται η Αϊτή, όπου η δράση συμμοριών έχει αποσταθεροποιήσει τη χώρα, και η Τανζανία, όπου καταγράφηκε μετεκλογική βία.

Η ερευνήτρια του PRIO συνέδεσε την αυξημένη διεθνή ένταση και με τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσινγκτον φέρει σημαντικό μερίδιο ευθύνης. Κατά την ίδια, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία συνοδεύθηκε από επιθετικές επιλογές, αύξηση της βίας και επιβολή εμπορικών φραγμών, στοιχεία που ενισχύουν την παγκόσμια πόλωση.

Η Ρούσταντ υπογράμμισε ότι η διεθνής συνεργασία υποχωρεί και ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν λειτουργεί αποτελεσματικά στην παρούσα συγκυρία. Το αποτέλεσμα, όπως προειδοποίησε, είναι ένας κόσμος πιο διαιρεμένος, με λιγότερους μηχανισμούς αποκλιμάκωσης και περισσότερα μέτωπα ανεξέλεγκτης βίας.

Η Αφρική παραμένει η ήπειρος με τις περισσότερες συγκρούσεις στις οποίες συμμετέχει τουλάχιστον ένα κράτος, με 29 καταγεγραμμένες περιπτώσεις. Ακολουθούν η Ασία, η Μέση Ανατολή, η Βόρεια, Κεντρική και Λατινική Αμερική, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται στην τελευταία θέση της σχετικής κατάταξης.

Τα στοιχεία της έκθεσης συνθέτουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τη διεθνή ασφάλεια. Η αύξηση των κρατικών συγκρούσεων, η μαζική στοχοποίηση αμάχων, η αδυναμία των διεθνών θεσμών και η ταυτόχρονη ανάφλεξη πολλών μετώπων δείχνουν ότι η παγκόσμια τάξη εισέρχεται σε φάση βαθιάς αστάθειας, με βαρύ ανθρώπινο κόστος και περιορισμένες ενδείξεις άμεσης αποκλιμάκωσης.