Εκθεση ΤτΕ: Αβεβαιότητα και γεωοικονομικοί κίνδυνοι

Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται το 2026 σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από έντονη αβεβαιότητα και αυξημένους γεωοικονομικούς κινδύνους, σύμφωνα με την ετήσια Εκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2025-2026. Το κείμενο, που κατατέθηκε στη Βουλή και στο Υπουργικό Συμβούλιο, αποτυπώνει μια ζοφερή εικόνα για το διεθνές περιβάλλον, με πολλαπλές εστίες αναταράξεων να πλήττουν την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.

Η όξυνση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή και η διατάραξη των ενεργειακών ροών, λόγω του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ, προκάλεσαν μια νέα, ισχυρή άνοδο στις διεθνείς τιμές της ενέργειας. Αυτή η εξέλιξη επιδεινώνει τις προοπτικές ανάπτυξης και αναζωπυρώνει τις πληθωριστικές πιέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, η διατήρηση υψηλών δασμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αυξανόμενη χρήση μη δασμολογικών εμποδίων και οι συνεχιζόμενες ανακατατάξεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ενισχύουν περαιτέρω το κλίμα αβεβαιότητας, περιορίζοντας τη δυναμική του παγκόσμιου εμπορίου. Παρότι η πρόσφατη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δημιουργεί ελπίδες για αποκλιμάκωση, η πραγματική της επίδραση θα κριθεί από τη συνέπεια στην εφαρμογή της και την πλήρη αποκατάσταση των ενεργειακών ροών.

Επιβράδυνση στην Ευρωζώνη και νέα αύξηση επιτοκίων

Η οικονομία της ευρωζώνης, παρά την ανθεκτικότητα που επέδειξε το προηγούμενο έτος, αναμένεται να κάμψει τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης το 2026. Η επιδείνωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος και η νέα ενεργειακή κρίση πλήττουν μια περιοχή που είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας. Η απότομη άνοδος των τιμών και η αυξημένη αβεβαιότητα επιδεινώνουν την καταναλωτική και επενδυτική εμπιστοσύνη, περιορίζοντας την εγχώρια ζήτηση και αυξάνοντας τον πληθωρισμό. Ενδεικτικά, το πρώτο τρίμηνο του 2026 το ΑΕΠ της ευρωζώνης υποχώρησε κατά 0,2% σε τριμηνιαία βάση, ενώ ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,2% τον Μάιο, υπερβαίνοντας τον στόχο της ΕΚΤ. Ως απάντηση, το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποφάσισε τον Ιούνιο του 2026 να αυξήσει τα τρία βασικά επιτόκιά του κατά 25 μονάδες βάσης.

Ελληνική οικονομία: Ανάπτυξη με πληθωριστικές προκλήσεις

Σε αντίθεση με την ευρωζώνη, η ελληνική οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται με ικανοποιητικούς ρυθμούς το πρώτο τρίμηνο του 2026. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,0% σε ετήσια βάση και κατά 0,2% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, υπερβαίνοντας σημαντικά τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Βασικοί μοχλοί ανάπτυξης ήταν οι επενδύσεις, οι καθαρές εξαγωγές και η ιδιωτική κατανάλωση, γεγονός που αντανακλά τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής παρά τη διεθνή αβεβαιότητα. Ωστόσο, η αναμενόμενη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού ανεκόπη λόγω της γεωπολιτικής κρίσης. Ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 4,9% τον Μάιο, από 3,1% τον Φεβρουάριο, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος αναμένεται να επηρεάσει δευτερογενώς τις τιμές υπηρεσιών και βιομηχανικών αγαθών, ενώ ο πληθωρισμός τροφίμων παραμένει σε υψηλά επίπεδα.

Δημοσιονομικές επιδόσεις και χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, οι επιδόσεις της χώρας παραμένουν ισχυρές. Το 2025, το πρωτογενές πλεόνασμα κατέγραψε ιστορικά υψηλό 4,9% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας τον στόχο του Προϋπολογισμού, χάρη στην καλύτερη πορεία των δημοσίων εσόδων και τη συγκράτηση των δαπανών. Το δημόσιο χρέος υποχώρησε στο 146,1% του ΑΕΠ το 2025, από 154,2% το 2024, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη αποκλιμάκωση στην ΕΕ. Παρά τις διεθνείς αναταράξεις, η αγορά ελληνικών ομολόγων παρέμεινε ανθεκτική, με τις αποδόσεις να διατηρούν συγκριτικά ευνοϊκή εικόνα, ενώ η ελληνική χρηματιστηριακή αγορά συνέχισε να παρουσιάζει θετικές επιδόσεις, προσελκύοντας διεθνή επενδυτικά κεφάλαια.

Τραπεζικός τομέας και πιστωτική επέκταση

Ο τραπεζικός τομέας παρουσιάζει ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη, με υψηλή κερδοφορία, κεφαλαιακή επάρκεια και ρευστότητα. Η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις παραμένει ισχυρή, αν και με επιβράδυνση, ενώ η στεγαστική πίστη ενισχύεται, υποστηριζόμενη από προγράμματα όπως το "Σπίτι μου ΙΙ". Τα επιτόκια των δανείων παρουσίασαν μεταβλητότητα, ωστόσο το κόστος χρηματοδότησης μετριάζεται από τα προγράμματα της ΕΤΕπ και του RRF. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες διαθέτουν πλέον αξιολόγηση BBB+, μια βαθμίδα χαμηλότερα από την κατηγορία Α.

Προβλέψεις και προκλήσεις για το μέλλον

Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, με το ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 1,9% το 2026 και το 2027. Ο πληθωρισμός, μετά την πρόσκαιρη ενίσχυση, προβλέπεται να αποκλιμακωθεί σταδιακά στο 3,8% το 2026 και στο 2,3% το 2028. Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δημιουργεί ένα ευνοϊκότερο σενάριο, με ταχύτερη μείωση των τιμών ενέργειας και υψηλότερη ανάπτυξη. Ωστόσο, η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, όπως η χαμηλή παραγωγικότητα, οι δημογραφικές πιέσεις, η ενεργειακή εξάρτηση και το υψηλό δημόσιο χρέος. Η έκθεση τονίζει την ανάγκη για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ενίσχυση της καινοτομίας, βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων για τη μετάβαση σε ένα πιο παραγωγικό και ανθεκτικό αναπτυξιακό πρότυπο.