Ελλάδα και καισαρικές: Πρωτιά-σοκ στην ΕΕ με 62,2% των γεννήσεων να γίνονται στο χειρουργείο

Σταθερά σε τροχιά ακραίας απόκλισης από την υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει η Ελλάδα στο ζήτημα των καισαρικών τομών, με τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία να αποτυπώνουν μια εικόνα που μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλέσει. Σύμφωνα με το ψηφιακό δελτίο Pop News του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, που βασίζεται σε στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, οι καισαρικές στη χώρα μας ανήλθαν στο 62,2% των γεννήσεων το 2023, ποσοστό που τοποθετεί την Ελλάδα στην πρώτη θέση στην Ε.Ε. και πιθανότατα ανάμεσα στις υψηλότερες θέσεις διεθνώς. 

Από το 57,8% στο 62,2% μέσα σε τέσσερα χρόνια

Η πορεία δεν δείχνει απλώς διατήρηση ενός ήδη υψηλού ποσοστού, αλλά περαιτέρω επιδείνωση. Η ίδια ανάλυση καταγράφει ότι οι καισαρικές στην Ελλάδα αυξήθηκαν από 57,8% το 2019 σε 62,2% το 2023, εξέλιξη που επιβεβαιώνει ότι οι προειδοποιήσεις των προηγούμενων ετών δεν μετουσιώθηκαν σε αποτελεσματική δημόσια πολιτική. Το ίδιο κείμενο υπογραμμίζει ότι οι συστάσεις που είχαν διατυπωθεί σε έκθεση του ΠΟΥ για τον περιορισμό των περιττών καισαρικών δεν ελήφθησαν ουσιαστικά υπόψη, με αποτέλεσμα τα ήδη εξαιρετικά υψηλά ποσοστά να συνεχίσουν να αυξάνονται. 

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο βαριά όταν συγκρίνεται με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα καταγράφονται 622 καισαρικές ανά 1.000 γεννήσεις, όταν στην Ισπανία είναι 247 και στην Ιρλανδία 386, ενώ σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Σουηδία, η Σλοβενία, η Εσθονία, το Βέλγιο και η Γαλλία δεν ξεπερνούν τις 200 ανά 1.000 γεννήσεις. 

Ο ΠΟΥ προειδοποιεί, η Ελλάδα επιμένει

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εδώ και χρόνια επισημάνει ότι η συνεχής αύξηση των καισαρικών δεν συνδέεται με αντίστοιχο όφελος για την υγεία μητέρας και νεογνού, όταν δεν υπάρχει ιατρική αναγκαιότητα. Ο ΠΟΥ έχει εκδώσει από το 2018 ειδικές συστάσεις για μη κλινικές παρεμβάσεις που μπορούν να περιορίσουν την αχρείαστη χρήση της μεθόδου, ακριβώς επειδή το φαινόμενο έχει λάβει διεθνώς διαστάσεις υπερβολικής χρήσης. 

Στην περίπτωση της Ελλάδας, το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών σημειώνει ότι η υπερβολική χρήση καισαρικών δεν μπορεί να εξηγηθεί πειστικά από ιατρικούς παράγοντες ή από ειδικά δημογραφικά χαρακτηριστικά. Όπως επισημαίνεται, ούτε η μέση ηλικία τεκνοποίησης ούτε το ποσοστό γεννήσεων από υποβοηθούμενη αναπαραγωγή είναι τόσο υψηλότερα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες ώστε να δικαιολογούν τέτοια απόσταση. Ενδεικτικά, το ποσοστό των γυναικών που γεννούν σε ηλικία 40 ετών και άνω το 2023 ήταν 10,65% στην Ελλάδα, 10,79% στην Ισπανία και 11,27% στην Ιρλανδία, χωρίς όμως αυτό να μεταφράζεται σε αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καισαρικών στις άλλες δύο χώρες. 

Κόστος για οικογένειες, ΕΟΠΥΥ και σύστημα Υγείας

Η έκταση του φαινομένου δεν επιβαρύνει μόνο τη μαιευτική πρακτική και τη δημόσια υγεία, αλλά και το οικονομικό αποτύπωμα του τοκετού. Το ίδιο δελτίο του Ινστιτούτου αναφέρει ότι τα πολύ υψηλά ποσοστά καισαρικών αυξάνουν το κόστος τόσο για τις οικογένειες όσο και για τον ΕΟΠΥΥ, καθώς η καισαρική είναι ακριβότερη από τον φυσιολογικό τοκετό. 

Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται και από τη διεθνή σύγκριση τιμών της International Federation of Health Plans και του Health Care Cost Institute. Στην έκθεση 2024-2025, το μέσο κόστος νοσηλείας για καισαρική χωρίς επιπλοκές εμφανίζεται στα 5.479 δολάρια για την Ελλάδα, έναντι 2.419 δολαρίων στη Γερμανία και 2.807 δολαρίων στην Ισπανία, δηλαδή περίπου 2,26 φορές υψηλότερο από τη Γερμανία και σχεδόν 1,95 φορές υψηλότερο από την Ισπανία. 

Στην ίδια κατεύθυνση, ο Βύρων Κοτζαμάνης επισημαίνει ότι απαιτούνται άμεσα παρεμβατικά μέτρα για τον δραστικό περιορισμό των μη αναγκαίων καισαρικών. Μεταξύ των προτάσεων που καταγράφονται είναι η μείωση της διαφοράς κόστους ανάμεσα στους δύο τύπους τοκετού, η υιοθέτηση σαφών κλινικών κατευθυντήριων γραμμών, η ενίσχυση των περιγεννητικών κέντρων, η βελτίωση της εκπαίδευσης μαιευτήρων και μαιών, η καλύτερη στελέχωση του δημόσιου συστήματος και η ανάπτυξη ευρείας ενημερωτικής καμπάνιας για τις γυναίκες και τις οικογένειες. 

Το ουσιαστικό πρόβλημα πλέον δεν είναι η διαπίστωση. Τα στοιχεία είναι καθαρά, οι διεθνείς συστάσεις υπάρχουν και η απόσταση της Ελλάδας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι κραυγαλέα. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν το υπουργείο Υγείας και οι επιστημονικοί φορείς θα αποφασίσουν επιτέλους να αντιμετωπίσουν μια πρακτική που έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί εξαίρεση και έχει εξελιχθεί σε χρόνιο και ακριβό στρεβλό κανόνα.