Ελληνική Δικαιοσύνη – Προτελευταία στην ΕΕ, 737 ημέρες για μια αστική υπόθεση

Στην 26η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατάσσει την Ελλάδα ο Δείκτης Απόδοσης των Δικαστικών Συστημάτων (JUSPER), που δημοσιοποίησε το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ). Οι καθυστερήσεις στην εκδίκαση υποθέσεων και η αδυναμία των δικαστηρίων να διεκπεραιώσουν υποθέσεις με τον ρυθμό που εισάγονται αποτελούν τις σοβαρότερες αδυναμίες που καταγράφει η μελέτη, με συνέπειες για τους πολίτες και την οικονομία.

Η Ελλάδα συγκεντρώνει 34,8 μονάδες με άριστα το 100, έναντι 52,5 μονάδων κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Στην τελευταία θέση βρίσκεται η Κύπρος με 24,2 μονάδες. Την υψηλότερη βαθμολογία καταγράφει η Λετονία με 74 μονάδες, ενώ ακολουθούν η Βουλγαρία με 68,3 και η Εσθονία με 66,3. Η κατάταξη δείχνει μεγάλες διαφορές στην απόδοση των δικαστικών συστημάτων, ακόμη και μεταξύ χωρών με διαφορετικά επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης.

Ο δείκτης στηρίζεται σε στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024. Συνδυάζει 31 επιμέρους δείκτες που εξετάζουν την αποδοτικότητα των δικαστηρίων, την οικονομική τους ενίσχυση και την πρόσβαση πολιτών και επιχειρήσεων στη Δικαιοσύνη. Η σύγκριση των ετών 2021–2024 δείχνει ότι η Ελλάδα διατηρούσε σημαντική απόσταση από τις ευρωπαϊκές επιδόσεις σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο.

Στις 737 ημέρες ο εκτιμώμενος χρόνος για αστικές υποθέσεις

Στις αστικές υποθέσεις πρώτου βαθμού, ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης στην Ελλάδα ανέρχεται σε 737 ημέρες. Πρόκειται για περίπου δύο χρόνια, διάστημα σχεδόν τριπλάσιο της ευρωπαϊκής διαμέσου. Τα στοιχεία του 2024 δείχνουν επίσης ότι για κάθε 100 νέες υποθέσεις ολοκληρώνονταν περίπου 81. Με αυτόν τον ρυθμό, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων μεγάλωνε και αύξανε τον φόρτο των δικαστηρίων.

Στην αποδοτικότητα, όπου εντοπίζεται η μεγαλύτερη απόκλιση της χώρας, η Ελλάδα βαθμολογείται με 26,1 μονάδες έναντι 56,4 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Για τους πολίτες, οι μεγάλες αναμονές μεταθέτουν χρονικά την επίλυση διαφορών και την παροχή δικαστικής προστασίας. Για μια επιχείρηση, η παρατεταμένη εκκρεμότητα μιας εμπορικής ή συμβατικής διαφοράς μπορεί να δεσμεύσει κεφάλαια, να περιορίσει τη ρευστότητά της, να αυξήσει το λειτουργικό της κόστος και να οδηγήσει σε αναβολή επενδύσεων.

Η στελέχωση των δικαστηρίων αναδεικνύει συγκεκριμένο πρόβλημα στην κατανομή του προσωπικού. Στην Ελλάδα αντιστοιχούν 37,3 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους, αριθμός περίπου διπλάσιος από την ευρωπαϊκή διάμεσο. Στη διοικητική και γραμματειακή υποστήριξη, η αναλογία περιορίζεται σε έναν εργαζόμενο ανά δικαστή, ενώ η αντίστοιχη ευρωπαϊκή αναλογία βρίσκεται περίπου στους τρεις. Τα ευρήματα στρέφουν την προσοχή στην οργάνωση των υπηρεσιών, στην κατανομή του φόρτου και στις υποδομές που χρειάζονται οι δικαστές για να διεκπεραιώνουν τις υποθέσεις.

Στον πυλώνα της πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, η χώρα συγκεντρώνει 39 μονάδες έναντι 50 κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Στην επίδοση αυτή αποτυπώνονται ελλείψεις στις ψηφιακές υπηρεσίες, στην ενημέρωση των πολιτών και στην πρόσβαση στη νομική αρωγή για όσους αδυνατούν να καλύψουν το κόστος μιας δικαστικής διαδικασίας. Στην οικονομική ενίσχυση των δικαστικών συστημάτων η Ελλάδα βαθμολογείται με 41,7 μονάδες έναντι 50,5 στην ΕΕ. Η μικρότερη απόκλιση στη χρηματοδότηση αναδεικνύει τη σημασία που έχει και ο τρόπος αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων.

Τα νεότερα στοιχεία του υπουργείου και το κόστος των εκκρεμοτήτων

Τα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης για τους πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του νέου δικαστικού χάρτη, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, καταγράφουν μείωση του εκτιμώμενου χρόνου έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία από 774 σε 357 ημέρες. Ο δείκτης εκκαθάρισης αυξήθηκε από 86,2% σε 105,1%. Το ποσοστό πάνω από το 100% σημαίνει ότι ολοκληρώθηκαν περισσότερες υποθέσεις από όσες εισήχθησαν, εξέλιξη που μπορεί να μειώσει σταδιακά τις εκκρεμότητες εφόσον διατηρηθεί.

Τα στοιχεία του υπουργείου αφορούν συγκεκριμένη περίοδο εφαρμογής του δικαστικού χάρτη και έχουν διαφορετικό πεδίο από τη συγκριτική αποτίμηση του JUSPER, η οποία στηρίζεται στα δεδομένα του 2024. Η επίδραση των αλλαγών στη θέση της Ελλάδας έναντι των υπόλοιπων κρατών-μελών θα φανεί στις επόμενες συγκρίσιμες αξιολογήσεις.

Η μελέτη καταγράφει θετική συσχέτιση της απόδοσης των δικαστικών συστημάτων με τις άμεσες ξένες επενδύσεις και τη φορολογική ανταγωνιστικότητα. Το εύρημα αφορά τη συνύπαρξη αυτών των επιδόσεων. Η ταχύτερη επίλυση εμπορικών διαφορών περιορίζει την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, ενισχύει την ασφάλεια των συναλλαγών και διευκολύνει τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων.

Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, χαρακτήρισε την προτελευταία θέση ένδειξη διαχρονικού προβλήματος με άμεσες συνέπειες για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την οικονομία. Έκρινε ενθαρρυντικές τις πρόσφατες ενδείξεις βελτίωσης και επισήμανε ότι η απόσταση από τις ευρωπαϊκές επιδόσεις παραμένει μεγάλη. Στις προτεραιότητες που αναδεικνύει η μελέτη περιλαμβάνονται η μείωση των εκκρεμοτήτων, η απλούστευση των διαδικασιών, η καλύτερη κατανομή του φόρτου, η ενίσχυση του προσωπικού υποστήριξης και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, με συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.