Ελληνοαμερικανικές σχέσεις: Εξοπλισμοί 4 δισ. και διπλωματικό παρασκήνιο

Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ολοκληρώθηκε με την ελληνική διπλωματία να προβάλλει την ενίσχυση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, την ώρα που κρίσιμα ζητήματα για την Τουρκία, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και τους εξοπλισμούς παραμένουν στην πρώτη γραμμή των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Στη συνάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Μάρκο Ρούμπιο εξετάστηκαν το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI), οι ενεργειακές επενδύσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, οι αμυντικές συμφωνίες και η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών. Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην Τουρκία, με φόντο το ενδιαφέρον της Άγκυρας για τα μαχητικά F-35.

Διπλωματικοί κύκλοι στην Αθήνα παρουσιάζουν την παρουσία του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ως επιβεβαίωση της στρατηγικής συνεργασίας των δύο χωρών. Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα σημαντικό και αξιόπιστο σύμμαχο, ενώ από ελληνικής πλευράς υπογραμμίζεται ότι η επίσκεψη είχε αυτοτελή χαρακτήρα και ιδιαίτερη πολιτική σημασία.

Ανώτατη διπλωματική πηγή εκτίμησε ότι η επίσκεψη συνέβαλε στην ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Ελλάδας, συνδέοντας την εξέλιξη με τον θεσμικό ρόλο που αναμένεται να αναλάβει η χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη δραστηριότητά της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και η στάση της Τουρκίας

Ξεχωριστή θέση στις συνομιλίες κατέλαβε το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρές εκκρεμότητες.

Από την ελληνική πλευρά διευκρινίζεται ότι δεν έχουν πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις με την Τουρκία σχετικά με τον τρόπο επανέναρξης του έργου. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η συνέχιση των εργασιών εξαρτάται από την εταιρεία που έχει αναλάβει την υλοποίησή του.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, ερωτηθείς δημόσια για τις αντιδράσεις τρίτων κρατών απέναντι στα ενεργειακά προγράμματα της περιοχής, αναγνώρισε ότι πρόκειται για ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα, στο οποίο εμπλέκονται περισσότερες χώρες. Επέλεξε, ωστόσο, να παραπέμψει τις σχετικές συζητήσεις στις διπλωματικές επαφές που πραγματοποιούνται μακριά από τη δημοσιότητα.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ουάσινγκτον απέφυγε να παρουσιάσει δημοσίως συγκεκριμένο πλαίσιο αντιμετώπισης των τουρκικών αντιδράσεων στα ενεργειακά έργα της Ανατολικής Μεσογείου.

Από ελληνικής πλευράς διατυπώνεται η θέση ότι οι ευαισθησίες μιας χώρας δεν θεμελιώνουν αυτομάτως αντίστοιχα δικαιώματα. Ταυτόχρονα, διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι στις συνομιλίες επιβεβαιώθηκε η πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών να στηρίξουν την αναβάθμιση της Ελλάδας στον περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

Κοινή προτεραιότητα Αθήνας και Ουάσινγκτον αποτελεί η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και διαδρομών, με την προώθηση των έργων που έχουν σχεδιαστεί στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αμυντική συμφωνία 4 δισ. δολαρίων και το τουρκικό αίτημα για F-35

Στο πλαίσιο του έκτου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, υπογράφηκε συμφωνία ύψους 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την προμήθεια αμερικανικού αμυντικού εξοπλισμού. Το πρόγραμμα συνδέεται με τον πολυετή σχεδιασμό των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και περιλαμβάνει παρεμβάσεις στα μαχητικά F-16 Viper, καθώς και την απόκτηση εξοπλισμού και οπλισμού για τα F-35.

Σημαντικό μέρος του διπλωματικού ενδιαφέροντος συγκεντρώνει το ενδεχόμενο προμήθειας αμερικανικών F-35 από την Τουρκία. Η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις, διατηρώντας επισήμως τη θέση ότι κάθε χώρα αποφασίζει για τις εξοπλιστικές της επιλογές, χωρίς η Ελλάδα να παρεμβαίνει στις σχετικές αποφάσεις.

Η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αμερικανικούς νομοθετικούς περιορισμούς για την απόκτηση των F-35, εξαιτίας της προμήθειας των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400. Το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει καθοριστικό για την πορεία των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.

Στις επαφές εξετάστηκε επίσης η προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, ένα ζήτημα με άμεσες επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στις τιμές βασικών αγαθών. Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων και οι διαταραχές στη μεταφορά σιτηρών αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα των οικονομικών συνεπειών που μπορεί να προκαλέσει η ανασφάλεια στις θαλάσσιες οδούς.

Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να συμβάλει σε πρωτοβουλίες προστασίας της ναυσιπλοΐας, θέτοντας ως απαραίτητη προϋπόθεση τη συναίνεση των εμπλεκομένων και την ύπαρξη συνθηκών ειρήνης που θα εγγυώνται την ασφάλεια του ελληνικού προσωπικού.

Στο Κυπριακό συνεχίζονται οι διπλωματικές διεργασίες και οι άτυπες επαφές, χωρίς προς το παρόν να προκύπτουν ενδείξεις για άμεση πραγματοποίηση διευρυμένης συνάντησης με στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία επιλογής νέου γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Η άτυπη ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη δεν ανέδειξε υποψήφιο με σαφές προβάδισμα, γεγονός που οδηγεί σε νέα διαδικασία. Για την εκλογή απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι στο Συμβούλιο Ασφαλείας και απουσία βέτο από οποιοδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη του.

Η ουσιαστική αποτίμηση της επίσκεψης Ρούμπιο θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των συμφωνηθέντων και τις εξελίξεις στα ανοιχτά εθνικά και ενεργειακά ζητήματα. Οι διαβεβαιώσεις για τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας δημιουργούν προσδοκίες, ενώ η πορεία της ηλεκτρικής διασύνδεσης, η αμερικανική στάση απέναντι στην Τουρκία και οι αποφάσεις για τα εξοπλιστικά θα αποτελέσουν συγκεκριμένα πεδία στα οποία θα δοκιμαστεί η συνεργασία Αθήνας και Ουάσινγκτον.