Ελβετία: 65% κατά της αγοράς F-35 σε νέα δημοσκόπηση

Η πρόσφατη δημοσκόπηση που διενεργήθηκε για λογαριασμό του δημοσιογραφικού ομίλου Tamedia/20 Minuten αποκαλύπτει μια σημαντική μεταστροφή της ελβετικής κοινής γνώμης αναφορικά με την προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών F-35. Σύμφωνα με τα ευρήματα, σχεδόν τα δύο τρίτα των Ελβετών ψηφοφόρων, και συγκεκριμένα ποσοστό 65%, τάσσονται υπέρ της ακύρωσης της συμφωνίας αγοράς των αμερικανικών αεροσκαφών. Μόλις το 28% των ερωτηθέντων εκφράζει υποστήριξη προς τη συνέχιση του προγράμματος, γεγονός που καταδεικνύει τη ραγδαία αύξηση της λαϊκής αντίθεσης. Η εν λόγω εξέλιξη έρχεται ως άμεση συνέπεια της έκθεσης κοινοβουλευτικής επιτροπής, η οποία δημοσιοποιήθηκε τον προηγούμενο μήνα και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι διαβεβαιώσεις περί σταθερής τιμής στη σύμβαση δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα.

Η ιστορική διαδρομή της συμφωνίας ξεκινά πριν από έξι χρόνια, όταν οι Ελβετοί πολίτες, μέσω δημοψηφίσματος, είχαν εγκρίνει οριακά τη δαπάνη ύψους 6 δισεκατομμυρίων ελβετικών φράγκων, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 7,2 δισεκατομμύρια δολάρια, για την αντικατάσταση του γερασμένου στόλου μαχητικών αεροσκαφών της χώρας. Την επόμενη χρονιά, το 2021, η αμερικανική εταιρεία Lockheed Martin Corp. επιλέχθηκε ως ο προμηθευτής του προγράμματος, με την ελβετική κυβέρνηση να διατυπώνει τη θέση ότι τα αμερικανικά αεροσκάφη ήταν «με διαφορά» τα λιγότερο δαπανηρά, αλλά και τεχνικά ανώτερα σε σχέση με τους ανταγωνιστές. Ωστόσο, η τρέχουσα συγκυρία έχει μεταβάλει άρδην το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο, καθώς οι εμπορικές εντάσεις με την κυβέρνηση Τραμπ έχουν εντείνει την ανησυχία των πολιτών για την εξάρτηση από αμερικανικούς αμυντικούς προμηθευτές.

Η κοινοβουλευτική έκθεση αποτέλεσε τον καταλύτη για την αναζωπύρωση της συζήτησης, καθώς αποκάλυψε ότι ουδέποτε υπήρξε εγγύηση σταθερής τιμής για τα 36 αεροσκάφη που προβλέπονταν στη συμφωνία. Ο υπουργός Άμυνας Martin Pfister, αντιμέτωπος με αυτή την πραγματικότητα, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η Ελβετία ενδέχεται να προχωρήσει στην αγορά μικρότερου αριθμού αεροσκαφών, προκειμένου να διατηρηθεί το συνολικό κόστος εντός των ορίων που είχαν εγκρίνει οι ψηφοφόροι στο δημοψήφισμα του 2020. Η δημοσκόπηση συνιστά ένα ακόμη πλήγμα για το ελβετικό υπουργείο Άμυνας, το οποίο βλέπει την κοινή γνώμη να απομακρύνεται από έναν από τους βασικούς πυλώνες του στρατηγικού στρατιωτικού εκσυγχρονισμού της ουδέτερης χώρας.

Πέραν των μαχητικών αεροσκαφών, η Ελβετία έχει σχεδιάσει ένα ευρύτερο πρόγραμμα ενίσχυσης των αμυντικών της δυνατοτήτων, το οποίο περιλαμβάνει επενδύσεις σε ένα τάγμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και σε νέα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας μεγάλης εμβέλειας. Οι κινήσεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο της προσαρμογής της χώρας στην επιδείνωση της παγκόσμιας κατάστασης ασφαλείας, η οποία επιδεινώθηκε μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την εξασθένηση της δέσμευσης των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παρά το γεγονός ότι η Ελβετία έχει ήδη καταβάλει τις πρώτες πληρωμές για τα F-35, μια επιτροπή πολιτών που διεξάγει εκστρατεία κατά της συμφωνίας έχει ξεκινήσει τη συγκέντρωση υπογραφών με στόχο να προκαλέσει δημοψήφισμα για πρόταση που αποσκοπεί στη διακοπή των υπόλοιπων πληρωμών. Ωστόσο, μια ενδεχόμενη ψηφοφορία για το ζήτημα πιθανότατα δεν θα πραγματοποιηθεί πριν από το 2028, ενώ τα πρώτα αεροσκάφη αναμένεται να παραδοθούν στην ελβετική αεροπορία ήδη από το επόμενο έτος.

Οι λαϊκές πρωτοβουλίες και τα δημοψηφίσματα αποτελούν θεμελιώδες χαρακτηριστικό του συστήματος άμεσης δημοκρατίας της Ελβετίας, γεγονός που εξηγεί και την ένταση της πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από το θέμα. Ιστορικά, προηγούμενα σχέδια για την αναβάθμιση της ελβετικής πολεμικής αεροπορίας είχαν εγκαταλειφθεί, όταν οι ψηφοφόροι απέρριψαν το 2014 τη συμφωνία για την αγορά μαχητικών αεροσκαφών Gripen της σουηδικής Saab AB. Το εκτιμώμενο κόστος των εργασιών για την προετοιμασία των αεροδρομίων, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τα νέα αεροσκάφη της Lockheed Martin, αναμένεται επίσης να υπερβεί το αρχικά προβλεπόμενο ποσό, σύμφωνα με έκθεση του ομοσπονδιακού ελεγκτή της Ελβετίας που δημοσιεύθηκε νωρίτερα φέτος.

Η Ελβετία, η οποία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, σχεδιάζει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 1% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος έως το 2030, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τη δέσμευση της Συμμαχίας για 5%. Μια πρόσθετη πρόταση για προσωρινή αύξηση του φόρου προστιθέμενης αξίας της χώρας, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση των στρατιωτικών δαπανών, εκκρεμεί προς έγκριση από το κοινοβούλιο, ενώ για τον Νοέμβριο έχει προγραμματιστεί δημοψήφισμα σχετικά με το αν η χώρα θα πρέπει να χαλαρώσει τους αυστηρούς κανόνες ουδετερότητας που διέπουν τις εξαγωγές όπλων. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να καθορίσουν την πορεία της ελβετικής αμυντικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια, με τη λαϊκή βούληση να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.