Η Ελλάδα στην 6η θέση παγκοσμίως στη φορολογική επιβάρυνση

Η βαριά σκιά των έμμεσων φόρων στην ελληνική οικονομία

Η πραγματική εικόνα της φορολογικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα δεν αποτυπώνεται μόνο στους άμεσους φόρους, αλλά κυρίως στη μεγάλη εξάρτηση του κράτους από τη φορολόγηση της κατανάλωσης. ΦΠΑ, ειδικοί φόροι κατανάλωσης και λοιπές επιβαρύνσεις στα βασικά αγαθά συνθέτουν ένα μοντέλο που μεταφέρει σταθερά το βάρος στα νοικοκυριά, με μεγαλύτερη ένταση σε όσους διαθέτουν χαμηλότερα εισοδήματα και δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους σε τρόφιμα, καύσιμα, ρεύμα και βασικές υπηρεσίες.

Η δομή αυτή εξασφαλίζει στα δημόσια ταμεία υψηλές εισπράξεις ακόμη και σε περιόδους ασθενούς παραγωγικής επίδοσης. Όσο οι τιμές αυξάνονται, τόσο διευρύνονται και τα έσοδα από φόρους που υπολογίζονται πάνω στην κατανάλωση. Έτσι δημιουργείται μια εικόνα δημοσιονομικής αντοχής, η οποία όμως στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην πίεση που ασκείται στην καθημερινότητα των πολιτών.

Η Ελλάδα στην 6η θέση παγκοσμίως στη φορολογική επιβάρυνση — πάνω από Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο — με φόρους που αγγίζουν το 27,81% του ΑΕΠ της, σχεδόν διπλάσιοι από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 14,68%, αποκαλύπτοντας μια οικονομία που αντλεί από τους πολίτες της όσο οι πλουσιότερες χώρες του κόσμου, χωρίς να τους προσφέρει τα αντίστοιχα.

Πλεονάσματα με κοινωνικό κόστος

Η αύξηση των φορολογικών εσόδων παρουσιάζεται συχνά ως ένδειξη σταθερότητας και οικονομικής προόδου, όμως για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Τα κρατικά έσοδα ενισχύονται μέσα σε ένα περιβάλλον ακρίβειας, όπου το κόστος ζωής ανεβαίνει ταχύτερα από την αγοραστική δύναμη. Το αποτέλεσμα είναι το κράτος να εμφανίζει καλύτερη δημοσιονομική εικόνα την ώρα που τα νοικοκυριά συμπιέζονται ολοένα περισσότερο.

Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται έντονα στην κατανάλωση και στον τουρισμό, χωρίς να έχει αποκτήσει ακόμη την παραγωγική δυναμική που θα επέτρεπε πιο σταθερή και ισόρροπη ανάπτυξη. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η υψηλή φορολόγηση της κατανάλωσης λειτουργεί ως εύκολη πηγή εσόδων, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα και επιβαρύνει δυσανάλογα τους οικονομικά ασθενέστερους.

Η επόμενη φάση της πίεσης

Η συζήτηση για την επόμενη ημέρα της οικονομίας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση καθώς περιορίζονται οι έκτακτες ροές ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και η δημοσιονομική διαχείριση γίνεται πιο απαιτητική. Το βασικό ερώτημα είναι αν η απώλεια αυτών των πόρων θα αναπληρωθεί με πραγματική παραγωγική ενίσχυση ή με νέα μεταφορά βαρών προς τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα.

Η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στο ότι η φορολογική επιβάρυνση δεν κατανέμεται με τρόπο ουδέτερο. Όταν το κράτος στηρίζεται υπερβολικά στους έμμεσους φόρους, η ακρίβεια μετατρέπεται σε μηχανισμό συνεχούς αφαίμαξης της κοινωνίας. Αυτό είναι το μοντέλο που τροφοδοτεί δημοσιονομικά μεγέθη, χωρίς να θεραπεύει τις αδυναμίες της οικονομίας και χωρίς να βελτιώνει ουσιαστικά τη θέση του μέσου πολίτη.