Ενέργεια και ασφάλεια: Το μήνυμα Παπασταύρου

Η ευρωπαϊκή ήπειρος καλείται να αποβάλει τις ψευδαισθήσεις του παρελθόντος και να αναγνωρίσει την ενέργεια ως ένα κεφαλαιώδες ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας. Αυτή ήταν η κεντρική διαπίστωση που μετέφερε από την αμερικανική πρωτεύουσα ο υπουργός Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, σκιαγραφώντας ένα νέο τοπίο που αναδύεται μετά την ενεργειακή κρίση που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, καθώς και τις πρόσφατες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή.

Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε με έμφαση ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί συνώνυμο της εθνικής ασφάλειας, τονίζοντας πως η Ευρώπη βίωσε στο πετσί της τα τελευταία έτη τις οδυνηρές συνέπειες της εξάρτησης από εξωτερικές πηγές ενέργειας. Η ήπειρος, όπως ανέφερε, αντιλήφθηκε πλέον τον κίνδυνο που εγκυμονεί η χρήση της ενέργειας ως γεωπολιτικού όπλου, μια πρακτική που υπονομεύει την σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τον υπουργό, το κεντρικό δίδαγμα των τελευταίων ετών είναι ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί σε ένα κενό, αποκομμένη από τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και τις επιταγές της ασφάλειας. Υποστήριξε με σθένος ότι η Ευρώπη οφείλει να υιοθετήσει μια περισσότερο πραγματιστική στάση, αξιοποιώντας το σύνολο των διαθέσιμων τεχνολογιών και των ενεργειακών πόρων που βρίσκονται στη διάθεσή της. Διευκρίνισε ότι η συζήτηση δεν αφορά μια ριζική αλλαγή στρατηγικής, αλλά μια αναγκαία «αναπροσαρμογή» της ευρωπαϊκής πολιτικής, ώστε αυτή να ενσωματώνει παραμέτρους όπως η ανταγωνιστικότητα, η κοινωνική συνοχή και η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

Ο νέος ρόλος της Ελλάδας και της Κύπρου

Μέσα σε αυτό το αναδιαμορφωμένο περιβάλλον, η Ελλάδα και η Κύπρος αναδεικνύονται, κατά τον κ. Παπασταύρου, σε παράγοντες με ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο. Περιγράφοντας τη «νέα γεωμετρία της ενέργειας» που διαμορφώνεται στην ευρύτερη περιοχή, ο υπουργός επισήμανε ότι η Ανατολική Μεσόγειος μετασχηματίζεται σταδιακά σε ένα κομβικό σημείο της ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Από τη μία πλευρά, οι ελληνικές υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) δημιουργούν έναν νέο κάθετο ενεργειακό διάδρομο, ο οποίος συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Από την άλλη, οι στρατηγικές συνεργασίες μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, σε συνδυασμό με τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις της περιοχής και πρωτοβουλίες όπως ο οικονομικός διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), δημιουργούν ένα νέο, πολυεπίπεδο πλέγμα στρατηγικών διασυνδέσεων που ενισχύει καθοριστικά τη γεωπολιτική θέση της Ανατολικής Μεσογείου.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στα θεσμοθετημένα σχήματα συνεργασίας που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, τόσο το σχήμα 3+1 όσο και το East Mediterranean Gas Forum αποτελούν υποδειγματικές περιπτώσεις συνεργασίας, οι οποίες εδράζονται στην εμπιστοσύνη, στην τήρηση κοινών κανόνων και στο αμοιβαίο όφελος των συμμετεχόντων μερών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυναμικής αυτής αποτελεί το East Mediterranean Gas Forum, το οποίο συνεδρίασε σε υπουργικό επίπεδο στην Ουάσινγκτον για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια. Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από έντονες γεωπολιτικές συγκρούσεις, εκπρόσωποι του Ισραήλ και της Παλαιστίνης βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι, μαζί με την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, την Ιταλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Παγκόσμια Τράπεζα. Για τον κ. Παπασταύρου, η εικόνα αυτή αποτελεί μια ηχηρή απόδειξη ότι η ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα συνεργασίας και διαλόγου, ακόμη και σε περιόδους πολιτικής έντασης. Όπως σημείωσε, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν αποκλείουν καμία χώρα, απορρίπτουν όμως κατηγορηματικά την εργαλειοποίηση της ενέργειας, τις μονομερείς πρακτικές και τη λογική της ισχύος.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η δημιουργία του East Med Energy Center στο Πανεπιστήμιο Rice του Χιούστον, μια εξέλιξη που αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο βήμα για τη θεσμοθέτηση της συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών. Βασικός στόχος του κέντρου είναι η δημιουργία ενός μόνιμου και σταθερού πλαισίου συνεργασίας στους τομείς της ενέργειας, της τεχνολογίας, της καινοτομίας και της γεωπολιτικής ανάλυσης, εδραιώνοντας ένα δίκτυο που θα προάγει την περιφερειακή σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη.