Ενεργειακός συναγερμός στον Δούναβη – Τι κινδυνεύει να πληρώσει η Ελλάδα

Νέα εστία αστάθειας διαμορφώνεται στην ενεργειακή αγορά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία και η δραματική υποχώρηση της στάθμης του Δούναβη περιορίζουν την παραγωγή πυρηνικών μονάδων και ωθούν ανοδικά τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να μεταφέρονται και στην ελληνική αγορά. Προς το παρόν δεν τίθεται ζήτημα επάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας, όμως η αύξηση του περιφερειακού κόστους αποτυπώνεται στη χονδρεμπορική τιμή και δημιουργεί ανησυχία για τις επιβαρύνσεις που μπορεί να ακολουθήσουν το φθινόπωρο και τον χειμώνα.

Η νέα κρίση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά πόσο ευάλωτη παραμένει η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας στις καιρικές συνθήκες, στις διασυνοριακές ροές και στις περιορισμένες δυνατότητες παραγωγής των γειτονικών χωρών. Ακόμη και χωρίς εγχώριο πρόβλημα εφοδιασμού, η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από τις αναταράξεις μιας ενιαίας περιφερειακής αγοράς.

Περιορισμένες αυξήσεις στα τιμολόγια του Αυγούστου

Οι αυξήσεις στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας για τον Αύγουστο αποδείχθηκαν τελικά μικρότερες από εκείνες που προεξοφλούσε η άνοδος της χονδρεμπορικής αγοράς. Οι μεγαλύτεροι προμηθευτές επέλεξαν να απορροφήσουν σημαντικό μέρος του αυξημένου κόστους, συγκρατώντας τις τελικές επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά.

Η μέση τιμή των τιμολογίων διαμορφώθηκε στα 18,8 λεπτά ανά κιλοβατώρα, από 17,4 λεπτά τον Ιούλιο. Η ΔΕΗ διατήρησε τη χρέωσή της στα 13,8 λεπτά ανά κιλοβατώρα, ενώ η ΗΡΩΝ κράτησε σταθερή την τιμή στα 14,7 λεπτά.

Η Protergia προχώρησε σε περιορισμένη αύξηση, ανεβάζοντας τη χρέωση από τα 15,9 στα 16,9 λεπτά ανά κιλοβατώρα. Η εικόνα αυτή προσφέρει προσωρινή ανάσα στους καταναλωτές, χωρίς να εξαλείφει τον κίνδυνο μεγαλύτερων ανατιμήσεων, εφόσον η άνοδος της χονδρεμπορικής αγοράς διατηρηθεί.

Οι πιέσεις στην ευρύτερη περιοχή είναι ήδη έντονες. Η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 57% μέσα σε μία ημέρα, φτάνοντας τα 154 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ στη συνέχεια κινήθηκε ακόμη υψηλότερα, στα 166 ευρώ.

Παρά τη σημαντική αύξηση, η ελληνική αγορά εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλότερα από τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπου οι συνέπειες από τη μείωση της πυρηνικής παραγωγής είναι πολύ βαρύτερες.

Η βασική αιτία βρίσκεται στη χαμηλή στάθμη του Δούναβη. Τα περιορισμένα αποθέματα νερού δυσχεραίνουν την ασφαλή ψύξη των πυρηνικών αντιδραστήρων, αναγκάζοντας τις αρμόδιες αρχές να μειώσουν την ισχύ ή να διακόψουν τη λειτουργία μονάδων.

Με βάση τα στοιχεία που επικαλείται η αγορά, περίπου 2,44 GW πυρηνικής ισχύος βρίσκονται εκτός λειτουργίας. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σχεδόν στο 40% της συνολικής πυρηνικής παραγωγικής ικανότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η απώλεια μιας τόσο μεγάλης ισχύος σε περίοδο υψηλών θερμοκρασιών και αυξημένης ζήτησης περιορίζει την προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας και αναγκάζει τις χώρες της περιοχής να στραφούν σε ακριβότερες μονάδες ή σε αυξημένες εισαγωγές.

Στην Ουγγαρία αποφασίστηκε η αναστολή λειτουργίας του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της χώρας, εξέλιξη που χαρακτηρίστηκε πρωτοφανής για διάστημα 44 ετών. Η κυβέρνηση προειδοποίησε ότι οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες, καθώς η θερμοκρασία αναμένεται να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου.

Νοικοκυριά και επιχειρήσεις κλήθηκαν να περιορίσουν εθελοντικά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να μειωθεί η πίεση στο σύστημα και να αποφευχθούν διακοπές κατά τις ώρες αιχμής.

Παρόμοια προβλήματα καταγράφονται στη Ρουμανία. Η μειωμένη στάθμη του Δούναβη έχει περιορίσει περίπου στο μισό την παραγωγή του πυρηνικού σταθμού Cernavoda, συνολικής ισχύος 1,35 GW.

Η ρουμανική κυβέρνηση έχει ήδη απευθύνει έκκληση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες να περιορίσουν τη λειτουργία και την κατανάλωσή τους στις ώρες που η ζήτηση βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο.

Η στενότητα στην παραγωγή μεταφέρθηκε άμεσα στις τιμές. Στην Ουγγαρία, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος έφτασε κατά τις ώρες αιχμής ακόμη και τα 420 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η μέση ημερήσια τιμή διαμορφώθηκε στα 179 ευρώ και στη συνέχεια πλησίασε τα 187 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Στη Ρουμανία η αντίστοιχη μέση τιμή ανήλθε στα 188 ευρώ, αποτυπώνοντας τη σοβαρή πίεση που δέχεται το ενεργειακό σύστημα.

Η Βουλγαρία συγκράτησε τις πιέσεις στην Ελλάδα

Καθοριστικό ρόλο για την ελληνική αγορά διαδραμάτισε η Βουλγαρία, η οποία λειτούργησε ως ενεργειακός κυματοθραύστης απέναντι στις ακραίες ανατιμήσεις της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας.

Οι μονάδες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας της γειτονικής χώρας ενίσχυσαν την ευελιξία του συστήματος και επέτρεψαν την πραγματοποίηση εξαγωγών προς τη Ρουμανία στο ανώτατο επίπεδο της διαθέσιμης διασυνδετικής ικανότητας.

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε αποσύζευξη των αγορών Βουλγαρίας και Ρουμανίας. Ως αποτέλεσμα, οι βουλγαρικές τιμές παρέμειναν αισθητά χαμηλότερες και περιόρισαν τις ανοδικές πιέσεις που μεταφέρονταν στην Ελλάδα μέσω των διασυνδέσεων.

Χωρίς την παραγωγική και αποθηκευτική δυνατότητα της Βουλγαρίας, η ελληνική χονδρεμπορική αγορά θα μπορούσε να είχε προσεγγίσει πολύ περισσότερο τα επίπεδα της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας.

Οι ελληνικές αρχές δεν εκφράζουν, προς το παρόν, ανησυχία για την ασφάλεια εφοδιασμού. Η αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι σχετικά ήπιες θερμοκρασίες και η περιορισμένη εξάρτηση από εισαγωγές διατηρούν το σύστημα σε ικανοποιητική κατάσταση.

Η επάρκεια, ωστόσο, αποτελεί μόνο τη μία πλευρά του προβλήματος. Η άλλη είναι το κόστος, το οποίο μπορεί να αυξηθεί ακόμη και όταν δεν υπάρχει κίνδυνος διακοπών ρεύματος.

Η ελληνική αγορά συμμετέχει σε ένα διασυνδεδεμένο ευρωπαϊκό σύστημα, όπου η υψηλή τιμή μιας γειτονικής χώρας μεταφέρεται μέσω των εμπορικών ροών, των εξαγωγών και της αυξημένης ζήτησης για διαθέσιμη παραγωγή.

Η αγορά παραγώγων δείχνει ότι οι επενδυτές και οι προμηθευτές δεν περιμένουν άμεση αποκλιμάκωση. Τα προθεσμιακά συμβόλαια εξακολουθούν να προεξοφλούν υψηλό κόστος για τους επόμενους μήνες.

Η τιμή βάσης για τον Σεπτέμβριο διαμορφωνόταν στα 147,6 ευρώ ανά μεγαβατώρα και για τον Οκτώβριο στα 134,69 ευρώ. Για τον Νοέμβριο έφτανε τα 157,67 ευρώ και για τον Δεκέμβριο τα 144,67 ευρώ.

Οι προβλέψεις για τον χειμώνα παρέμεναν επίσης υψηλές, με το συμβόλαιο του Ιανουαρίου στα 157,57 ευρώ και του Φεβρουαρίου στα 135,31 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Τα επίπεδα αυτά δείχνουν ότι η αγορά θεωρεί πιθανή τη διατήρηση των πιέσεων, ιδιαίτερα εάν η ξηρασία συνεχιστεί, η πυρηνική παραγωγή δεν αποκατασταθεί και οι καιρικές συνθήκες αυξήσουν τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια.

Για τα ελληνικά νοικοκυριά, ο άμεσος κίνδυνος αφορά τις επόμενες ανακοινώσεις των προμηθευτών. Η προσωρινή απορρόφηση του κόστους δεν μπορεί να συνεχίζεται επ’ αόριστον, εάν οι χονδρεμπορικές τιμές παραμένουν πάνω από τα 150 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η κυβέρνηση παρακολουθεί την αγορά χωρίς να έχει ανακοινώσει νέο πλαίσιο στήριξης για την περίπτωση παρατεταμένων ανατιμήσεων. Η εμπειρία των προηγούμενων ενεργειακών κρίσεων δείχνει ότι οι καθυστερημένες παρεμβάσεις αφήνουν πρώτα τους καταναλωτές να πληρώσουν την έκρηξη των τιμών και ακολουθούν εκ των υστέρων με επιδοτήσεις.

Η ξηρασία στον Δούναβη αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα για την Ευρώπη: η κλιματική πίεση επηρεάζει πλέον όχι μόνο την υδροηλεκτρική παραγωγή, αλλά και τη λειτουργία πυρηνικών μονάδων που εξαρτώνται από μεγάλες ποσότητες νερού για την ψύξη τους.

Η Ελλάδα διατηρεί προς το παρόν ενεργειακή επάρκεια και χαμηλότερες τιμές από τις χώρες που πλήττονται άμεσα. Παραμένει όμως εκτεθειμένη στις περιφερειακές αναταράξεις και στις αποφάσεις των προμηθευτών, με τον τελικό λογαριασμό να κινδυνεύει να περάσει για ακόμη μία φορά στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις.