Επανάνοιγμα των Στενών του Ορμούζ μετά από τέσσερις μήνες

Μετά από τέσσερις μήνες πλήρους αποκλεισμού, λόγω των πολεμικών συγκρούσεων που ξέσπασαν στην περιοχή, τα Στενά του Ορμούζ, ένας από τους πλέον κρίσιμους εμπορικούς διαύλους ναυσιπλοΐας παγκοσμίως, αναμένεται να ανοίξουν ξανά για την κυκλοφορία των πλοίων. Η σχετική εξαγγελία έγινε από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανέφερε ότι η υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της διέλευσης ήδη από την Παρασκευή. Ωστόσο, το ερώτημα που κυριαρχεί είναι με ποιον ακριβώς τρόπο θα υλοποιηθεί αυτή η διαδικασία και πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για την πλήρη επαναφορά της ομαλής ροής.

Η κατάσταση των πλοίων και των πληρωμάτων

Από τις πρώτες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη είχε προχωρήσει στον αποκλεισμό των Στενών, τα οποία συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τα διεθνή ύδατα της Θάλασσας του Ομάν. Υπό κανονικές συνθήκες, από αυτό το σημείο διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας πετρελαϊκής παραγωγής, καθώς και άλλες στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες. Το αποτέλεσμα αυτού του αποκλεισμού ήταν η ακινητοποίηση περίπου 500 πλοίων και 20.000 ναυτικών στα ύδατα του Κόλπου, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου (ICS).

Παρά την ανακοίνωση Τραμπ, ελάχιστα πλοία έχουν διασχίσει μέχρι στιγμής τα Στενά με ενεργό αναμεταδότη, όπως καταγράφουν τα δεδομένα της εταιρείας Kpler. Ωστόσο, υπάρχουν αναφορές ότι ορισμένα κατάφεραν να περάσουν χωρίς να εκπέμπουν σήμα, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη παράλληλων διαύλων επικοινωνίας και συνεννόησης. Θεωρητικά, μόλις δοθεί το πράσινο φως, τα μπλοκαρισμένα πλοία θα μπορούν να αποπλεύσουν άμεσα. Ο Jakob Larsen, υπεύθυνος ασφαλείας της ένωσης πλοιοκτητών Bimco, εκτιμά ότι τα πληρώματα, τα οποία παραμένουν εγκλωβισμένα για μήνες, έχουν πιθανότατα πραγματοποιήσει συστηματικές ασκήσεις επί των πλοίων και έχουν συντηρήσει τις μηχανές και τον εξοπλισμό. Παρόλα αυτά, ο καθαρισμός των υφάλων ενδέχεται να είναι απαραίτητος πριν από τον απόπλου. Παράλληλα, άλλα πλοία αναμένεται να πλεύσουν προς το Ορμούζ από την αντίθετη κατεύθυνση, με προορισμό τον Κόλπο, προκειμένου να φορτώσουν τους υδρογονάνθρακες και τα αγροτικά προϊόντα που έχουν συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Οι κίνδυνοι και η διαδικασία αποναρκοθέτησης

Η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι ούτε άμεση ούτε απλή. Οι ναυλωτές, οι εφοπλιστές και οι ασφαλιστές καλούνται να επιδείξουν σύνεση, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες ενδέχεται να απαιτήσουν συνοδεία για τα πρώτα πλοία που θα διασχίσουν τα Στενά, όπως επισημαίνει ο Hugo Rousse της AXSMarine. Οι πρώτοι που θα επιχειρήσουν τη διέλευση πιθανότατα θα είναι εφοπλιστές που διαθέτουν δικό τους στόλο και δεν είναι εισηγμένοι στο χρηματιστήριο. Τα πληρώματα αναμένεται να λάβουν μπόνους ρίσκου, μια πρακτική που, σύμφωνα με τον Tim Smith, διευθυντή της εταιρείας αναλύσεων MSI, δεν αποτελεί εμπόδιο, δεδομένων των υψηλών κερδών στον πετρελαϊκό τομέα. Τα τάνκερ που συνδέονται με χώρες όπως το Κουβέιτ, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, ή με ασιατικές χώρες, εκτιμάται ότι θα είναι τα πρώτα που θα αποπλεύσουν, σύμφωνα με τον Arne Lohmann Rasmussen της Global Risk Management.

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι η ναρκοθέτηση της κεντρικής ζώνης της περιοχής του Ορμούζ από το Ιράν. Εν αναμονή της επιθεώρησης για νάρκες, τα πλοία θα μπορούν να χρησιμοποιούν παράκτιες ζώνες ναυσιπλοΐας, οι οποίες όμως δεν έχουν τη δυνατότητα να απορροφήσουν τον κανονικό όγκο κυκλοφορίας. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν συγκροτήσει από τον Μάρτιο έναν συνασπισμό μη εμπολέμων χωρών, με αποστολή την οργάνωση της επιχείρησης αποναρκοθέτησης. Παρά τις δημόσιες επιφυλάξεις του Ντόναλντ Τραμπ για αυτή την πρωτοβουλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να ζητούν τη διάθεση μέσων αποναρκοθέτησης στην περιοχή, σύμφωνα με ευρωπαϊκή πηγή.

Το χρονοδιάγραμμα και τα διόδια

Το τεχνικό άνοιγμα του Ορμούζ δεν αρκεί από μόνο του για την επαναφορά της κανονικότητας. Θα απαιτηθεί αλλαγή πληρωμάτων, επαναλειτουργία της αλυσίδας παραγωγής που επλήγη από τον πόλεμο και επανασύσταση των στρατηγικών αποθεμάτων υδρογονανθράκων. Σύμφωνα με τους αναλυτές της Argus Media, τα τάνκερ που θα απεγκλωβίζονται ενδέχεται να χρειαστούν έως και ένα μήνα για να φτάσουν στην Ευρώπη, ενώ η πλήρης αποκατάσταση των εξαγωγών πετρελαίου στα προπολεμικά επίπεδα μπορεί να διαρκέσει από τέσσερις έως έξι μήνες. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Hugo Rousse, δεν θα επιστρέψουν όλα στην κανονικότητα ως δια μαγείας, καθώς πολλές εταιρείες έχουν ήδη προσαρμοστεί, προμηθευόμενες από άλλες πηγές, όπως οι ΗΠΑ και η Νιγηρία, ανοίγοντας νέους διαύλους και υπογράφοντας νέα συμβόλαια.

Παράλληλα, το ζήτημα των διοδίων παραμένει ανοιχτό. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε στο CNBC ότι η Ουάσινγκτον αναμένει το Ορμούζ να ανοίξει μακροπρόθεσμα χωρίς διόδια, ενώ η ιρανική διπλωματία κάνει λόγο για τέλη υπηρεσιών ναυσιπλοΐας, προστασίας του περιβάλλοντος και ασφάλειας. Ευρωπαίος επιχειρηματίας του τομέα της εμπορικής ναυσιπλοΐας εμφανίζεται απρόθυμος να καταβάλει τέλη διέλευσης, τα οποία, όπως υποστηρίζει, αντιβαίνουν στο δίκαιο της θάλασσας. Παράλληλα, εκφράζει την έντονη αντίθεσή του στο ενδεχόμενο να χρηματοδοτήσει, μέσω αυτών των τελών, τους Φρουρούς της Επανάστασης, τον ένοπλο ιδεολογικό βραχίονα της Ισλαμικής Επανάστασης, ο οποίος θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση από πολλές δυτικές χώρες.