Επενδυτικός λογαριασμός ανηλίκων με κρατική ενίσχυση έως 1.200 ευρώ

Ένα νέο χρηματοοικονομικό εργαλείο, σχεδιασμένο για τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση και επένδυση προς όφελος των παιδιών, εισάγεται με το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που βρίσκεται ήδη στη Βουλή και εξετάζεται από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή. Πρόκειται για τον Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων, ο οποίος προβλέπει κρατική συμμετοχή ισόποση με τις ιδιωτικές εισφορές, με ανώτατο ετήσιο όριο τα 1.200 ευρώ. Το μέτρο εντάσσεται στο πλαίσιο των εξαγγελιών της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης και φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια διαγενεακή αποταμίευση.

Ο λογαριασμός σχεδιάζεται ως ένα μακροχρόνιο αποταμιευτικό και επενδυτικό προϊόν για παιδιά. Η αίτηση για το άνοιγμά του θα υποβάλλεται από τον νόμιμο εκπρόσωπο του παιδιού σε πάροχο της επιλογής του, πριν το παιδί συμπληρώσει τα δύο έτη της ηλικίας του. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του υπουργείου, οι λογαριασμοί αναμένεται να ανοίξουν από τις αρχές του 2027 και να αφορούν, σε πρώτη φάση, παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2025 και μετά.

Ποιοι έχουν δικαίωμα συμμετοχής

Δικαιούχος του λογαριασμού θα είναι ένα ανήλικο παιδί έως δύο ετών, το οποίο διαθέτει ελληνική ιθαγένεια ή ιθαγένεια κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας. Κάθε παιδί θα μπορεί να διατηρεί έναν μόνο λογαριασμό. Ως πάροχοι θα μπορούν να λειτουργούν τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, ασφαλιστικές εταιρείες και άλλοι κατάλληλοι χρηματοπιστωτικοί φορείς. Σημαντικό στοιχείο είναι η δυνατότητα μεταφοράς του λογαριασμού από έναν πάροχο σε άλλον, χωρίς απώλεια των φορολογικών ευεργετημάτων ή άλλων δικαιωμάτων που έχουν συσσωρευτεί.

Οι εισφορές και η κρατική αντιστοίχιση

Στον λογαριασμό θα μπορούν να καταθέτουν χρήματα γονείς, παππούδες και γιαγιάδες, συγγενείς, νονοί, ακόμη και επιχειρήσεις. Οι συνολικές ιδιωτικές εισφορές δεν θα μπορούν να ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ ανά παιδί και ανά ημερολογιακό έτος. Το Δημόσιο θα προσθέτει ποσό ίσο με τις επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές, έως 1.200 ευρώ τον χρόνο. Το ανώτατο όριο της κρατικής συμμετοχής θα αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία: από 1.200 ευρώ αρχικά, σε 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη και 1.597,20 ευρώ μετά την τρίτη.

Η κρατική συνεισφορά προβλέπεται να καταβάλλεται κατά κανόνα σε μηνιαία βάση για εισφορές έως 100 ευρώ τον μήνα, με ετήσια εκκαθάριση για το σύνολο των καταβολών έως τις 31 Δεκεμβρίου. Έτσι, αν η οικογένεια καταθέτει 100 ευρώ τον μήνα, εισφέρει 1.200 ευρώ σε ένα έτος και το κράτος προσθέτει άλλα 1.200, με το συνολικό ποσό να φτάνει τα 2.400 ευρώ, πριν από τυχόν επενδυτικές αποδόσεις και χρεώσεις. Αν η οικογένεια καταθέσει 5.000 ευρώ, η κρατική συμμετοχή παραμένει έως 1.200 ευρώ. Αν καταθέσει 600 ευρώ, το κράτος προσθέτει 600 ευρώ, καθώς η αντιστοίχιση δεν μπορεί να υπερβαίνει την ιδιωτική εισφορά.

Επενδυτική στρατηγική και περιορισμοί

Τα κεφάλαια θα τοποθετούνται αποκλειστικά σε επιλέξιμα χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως αμοιβαία κεφάλαια και ETF, μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της ΕΕ ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Δεν θα επιτρέπονται επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία, παράγωγα, προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες εναλλακτικές επενδύσεις. Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς θα θεωρούνται μετρητά και, κατά κανόνα, δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 5% του χαρτοφυλακίου. Θα ισχύουν επίσης κανόνες διασποράς και όρια έκθεσης, ώστε το κεφάλαιο να μην εξαρτάται υπερβολικά από μία μετοχή ή αγορά.

Ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος θα επιλέγει επενδυτικό προφίλ, ανάλογα με την αναλογία επενδύσεων σταθερού εισοδήματος και μετοχών. Προβλέπονται τέσσερις επιλογές: Συντηρητικό (100% σταθερό εισόδημα, 0% μετοχές), Ισορροπημένο (70% σταθερό εισόδημα, 30% μετοχές), Αναπτυξιακό (30% σταθερό εισόδημα, 70% μετοχές) και Δυναμικό (100% μετοχές). Στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή, η προεπιλεγμένη επιλογή για όσους δεν δηλώσουν επενδυτική στρατηγική είναι προϊόν μακροχρόνιου ορίζοντα, συντηρητικού προφίλ και εγγυημένου κεφαλαίου. Αυτό διαφέρει από την περιγραφή του αρχικού υλικού, που ανέφερε προεπιλογή αναπτυξιακού προφίλ και αυτόματη μετάβαση σε ισορροπημένο τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση.

Κεφαλαιακή προστασία και κόστος

Η προβλεπόμενη προστασία καλύπτει τις ιδιωτικές εισφορές έως το ποσό που αντιστοιχεί στην κρατική συνεισφορά —αρχικά έως 1.200 ευρώ ετησίως— και το αντίστοιχο ποσό που καταβάλλει το Δημόσιο. Στην ενηλικίωση, η αξία των επενδύσεων που έχουν σχηματιστεί από αυτά τα ποσά δεν θα πρέπει να είναι χαμηλότερη από το ονομαστικό τους ύψος. Οι εισφορές πάνω από το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης δεν προστατεύονται αυτόματα. Για αυτές μπορεί να επιλεγεί πρόσθετη προστασία, με ξεχωριστή χρέωση. Η κάλυψη θα παρέχεται με δέσμευση πιστωτικού ιδρύματος της ΕΕ ή ασφαλιστικής επιχείρησης και θα ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου.

Το συνολικό ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επενδυτικής επιλογής δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού. Στο όριο δεν θα υπολογίζονται φόροι, τέλη ρυθμιζόμενων αγορών και το κόστος της πρόσθετης κεφαλαιακής προστασίας, το οποίο θα εμφανίζεται χωριστά. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει ετησίως συγκριτικό πίνακα με το κόστος των προεπιλεγμένων επιλογών των παρόχων, και ο γονέας θα πρέπει να ενημερώνεται για τον πίνακα πριν υπογράψει τη σύμβαση.

Αυτοδιαχείριση και αναλήψεις

Ο νόμιμος εκπρόσωπος θα μπορεί να επιλέξει και την αυτοδιαχείριση, αντί να αναθέσει την επιλογή των επενδύσεων στον πάροχο. Σε αυτή την περίπτωση, οι άμεσες τοποθετήσεις σε μετοχές και ομόλογα δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου. Αμοιβαία κεφάλαια και ETF θα μπορούν επίσης να επιλέγονται, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα όρια του επενδυτικού προφίλ. Η διαχείριση δεν θα είναι ανεξέλεγκτη: ο πάροχος θα ελέγχει κάθε εντολή πριν την εκτελέσει και θα απορρίπτει όσες παραβιάζουν τους κανόνες, παρακολουθώντας παράλληλα τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου και τη συμμόρφωσή της με το επιλεγμένο προφίλ και τους κανόνες διασποράς, τουλάχιστον ανά τρίμηνο.

Τα χρήματα δεν θα μπορούν να αναληφθούν πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως ο θάνατος του γονέα ή του δικαιούχου και σοβαροί λόγοι υγείας του παιδιού που απαιτούν χειρουργική αντιμετώπιση και πιστοποιούνται από δημόσιο νοσοκομείο. Πριν από την ενηλικίωση δεν θα επιτρέπεται η ενεχυρίαση ή εκχώρηση των δικαιωμάτων του δικαιούχου, ούτε η κατάσχεσή τους, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Ο λογαριασμός δεν θα εντάσσεται στην πτωχευτική περιουσία του γονέα ή του κηδεμόνα. Αν γίνει ανάληψη κατά παράβαση των περιορισμών, θα πρέπει να επιστραφούν στο Δημόσιο οι κρατικές εισφορές και οι αποδόσεις που τους αναλογούν. Ο λογαριασμός, όμως, δεν θα κλείνει: θα συνεχίζει με το υπόλοιπο που απομένει και η κρατική συμμετοχή θα μπορεί να ξεκινήσει ξανά όταν καταβληθούν νέες ιδιωτικές εισφορές.

Με τη συμπλήρωση των 18 ετών, ο λογαριασμός θα γίνεται προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα του παιδιού. Ο δικαιούχος θα μπορεί να κάνει ολική ή μερική ανάληψη ή να μεταφέρει τα χρήματα σε καταθετικό λογαριασμό, επενδυτικό λογαριασμό ή επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν. Η ανάληψη ή η μεταφορά δεν θα φορολογείται. Σε μεταφορά σε άλλο επενδυτικό λογαριασμό θα διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και η κίνηση δεν θα θεωρείται νέα εισφορά.

Φορολογικό καθεστώς και διακοπή εισφορών

Οι εισφορές έως 10.000 ευρώ τον χρόνο δεν θα αποτελούν εισόδημα του ανηλίκου ούτε θα προσμετρώνται για τον υπολογισμό εισοδηματικών ή κοινωνικών κριτηρίων. Το ίδιο προβλέπεται για την κρατική συνεισφορά. Οι εισφορές θα απαλλάσσονται από φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό θα απαλλάσσονται από φόρο εισοδήματος. Το υλικό για το νομοσχέδιο επισημαίνει, πάντως, ότι δεν περιλαμβάνεται ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του «πόθεν έσχες». Συνεπώς, δεν προβλέπεται ειδική απαλλαγή από τον έλεγχο της προέλευσης των χρημάτων.

Αν σταματήσουν οι καταβολές, δεν προβλέπεται ποινή, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού. Το κεφάλαιο θα παραμένει επενδυμένο και οι αποδόσεις θα συνεχίζουν να πιστώνονται, αλλά το Δημόσιο δεν θα καταβάλλει νέα αντιστοίχιση όσο δεν υπάρχουν νέες επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές. Αν οι καταβολές αρχίσουν ξανά, επανεκκινεί και η κρατική συμμετοχή, εντός των ετήσιων ορίων.