ΟΠΕΚΕΠΕ: Πληρωμές εκατομμυρίων χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους

Η λέξη «έλεγχος» φαίνεται πως παρέμενε άγνωστη έννοια στον ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως προκύπτει από την έκθεση-καταπέλτη του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη διαχείριση των αγροτικών ενισχύσεων το 2023. Το επίσημο πόρισμα αποκαλύπτει ένα σύστημα πληρωμών με σοβαρές δυσλειτουργίες, ανεπαρκείς ασφαλιστικές δικλίδες και λάθη δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Η έκθεση έχει παραδοθεί από τις 13 Ιουλίου στον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, στον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, στον υπουργό Δικαιοσύνης και στον διοικητή της ΑΑΔΕ. Το βασικό της συμπέρασμα είναι σαφές: στον πρώην ΟΠΕΚΕΠΕ καταγράφηκαν εκτεταμένες αδυναμίες στο σύστημα εσωτερικού ελέγχου, στις διαδικασίες επαλήθευσης των δικαιούχων και στον μηχανισμό υπολογισμού και καταβολής των επιδοτήσεων.

Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, οι σοβαρότερες ελλείψεις συνδέονται με την προβληματική λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος κατά τη μετάβαση σε νέα ενιαία πλατφόρμα, με λάθη στον υπολογισμό των ποσών ενίσχυσης και με την απουσία επαρκών δικλίδων για την εξακρίβωση των κριτηρίων επιλεξιμότητας.

Τα ευρήματα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς οι καταγγελίες για παράνομες αγροτικές επιδοτήσεις είχαν αρχίσει να συσσωρεύονται ήδη από το 2020. Τρία χρόνια πριν από την ελεγχόμενη περίοδο, η Δικαιοσύνη διερευνούσε υποθέσεις, ενώ η κυβέρνηση γνώριζε ότι γύρω από τον Οργανισμό υπήρχαν σοβαρές σκιές. Παρ’ όλα αυτά, οι μηχανισμοί εποπτείας παρέμειναν διάτρητοι.

Λανθασμένες πληρωμές συνολικού ύψους 52 εκατ. ευρώ

Το πιο βαρύ εύρημα αφορά τις πληρωμές της Πράσινης Ενίσχυσης, οι οποίες χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων. Ο έλεγχος αποκάλυψε σοβαρές δυσλειτουργίες στον υπολογισμό και στην καταβολή των ποσών προς τους δικαιούχους.

Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν λανθασμένες πληρωμές συνολικού ύψους 52 εκατομμυρίων ευρώ. Από το ποσό αυτό, τα 9 εκατ. ευρώ αφορούσαν την Πράσινη Ενίσχυση και προέκυψαν επειδή τα ποσά υπολογίστηκαν με βάση τα δικαιώματα των παραγωγών του προηγούμενου οικονομικού έτους.

Παράλληλα, το Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε περιπτώσεις παράτυπων και μη νόμιμων πληρωμών, για τις οποίες αναμένεται να ακολουθήσουν οι προβλεπόμενες διαδικασίες ανάκτησης και καταλογισμού. Το μέγεθος των λαθών αποκαλύπτει ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένες αστοχίες, αλλά για βαθιά απορρύθμιση του μηχανισμού πληρωμών.

Προβλήματα καταγράφηκαν και στο Μελισσοκομικό Πρόγραμμα 2023-2027. Δεν είχε εκδοθεί η απαραίτητη εγκύκλιος με τις οδηγίες πληρωμών, ενώ απουσίαζε αποδεικτικό υλικό για την επαλήθευση των επιτόπιων ελέγχων. Ουσιαστικά, χρήματα καταβάλλονταν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι ελεγκτικές διαδικασίες δεν διέθεταν ούτε σαφείς οδηγίες ούτε πλήρη τεκμηρίωση.

Αποσυνδεδεμένα συστήματα και ανύπαρκτοι διασταυρωτικοί έλεγχοι

Η εικόνα ήταν εξίσου προβληματική στο μέτρο για την αποκατάσταση ζημιών σε δάση από πυρκαγιές, φυσικές καταστροφές και άλλα καταστροφικά συμβάντα. Ο έλεγχος διαπίστωσε ότι δεν πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι εποπτείας και δεν είχαν υπογραφεί συμβάσεις διασφάλισης της ποιότητας υπηρεσιών με όλες τις Περιφέρειες της χώρας.

Δεν είχαν επίσης υποβληθεί οι απαιτούμενες ετήσιες απολογιστικές εκθέσεις, ενώ καταγράφηκαν αδυναμίες στις διαδικασίες πληρωμών και ανάγκη επικαιροποίησης των σχετικών εγκυκλίων. Το ποσοστό απορρόφησης των διαθέσιμων κονδυλίων παρέμενε χαμηλό σε σχέση με τον προϋπολογισμό των ενταγμένων έργων.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικός είναι ο κατάλογος των δομικών ελλείψεων που εντοπίστηκαν. Το ψηφιακό υπόβαθρο του Συστήματος Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων δεν είχε επικαιροποιηθεί, ενώ δεν υπήρχε διασύνδεση με τη βάση δεδομένων του Κτηματολογίου για την επιβεβαίωση των στοιχείων ιδιοκτησίας.

Απουσίαζαν ακόμη οι διασταυρωτικοί έλεγχοι των ενοικιαζόμενων εκτάσεων με το περιουσιολόγιο της ΑΑΔΕ, γεγονός που άφηνε ανοιχτό το πεδίο για δηλώσεις εκτάσεων χωρίς ουσιαστική επαλήθευση. Δεν υπήρχε επικαιροποιημένο πλαίσιο για τους βοσκοτόπους, ούτε εγχειρίδιο για τον εντοπισμό παραπλανητικών ή τεχνητών προϋποθέσεων λήψης ενισχύσεων.

Τα δεδομένα των ελέγχων βρίσκονταν κατακερματισμένα σε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα, τα οποία δεν επικοινωνούσαν επαρκώς μεταξύ τους. Ταυτόχρονα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν διέθετε οργανωμένο σύστημα διαχείρισης καταγγελιών, παρότι οι αναφορές για παράνομες επιδοτήσεις είχαν ήδη λάβει μεγάλες διαστάσεις.

Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτυπώνει έναν Οργανισμό χωρίς αποτελεσματική εποπτεία, με συστήματα που δεν λειτουργούσαν συντονισμένα και διαδικασίες που άφηναν κρίσιμα πεδία ανεξέλεγκτα. Η κυβέρνηση είχε στη διάθεσή της καταγγελίες, δικαστικές έρευνες και επανειλημμένες προειδοποιήσεις. Παρ’ όλα αυτά, ο μηχανισμός συνέχισε να λειτουργεί με κενά που οδήγησαν σε παράτυπες πληρωμές, απώλεια δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων και πλήρη έκθεση της χώρας.