Εργασιακός εφιάλτης: Στο 79% των καταγγελιών ψυχολογική και λεκτική βία

Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι επιλέγουν πλέον να καταγγείλουν περιστατικά βίας και παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, σπάζοντας ένα καθεστώς σιωπής που για χρόνια έκρυβε μεγάλο μέρος της καθημερινής πίεσης μέσα στις επιχειρήσεις.

Τα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας αποτυπώνουν καθαρά την τάση. Οι επώνυμες προσφυγές για εργατικές διαφορές που αφορούν αποκλειστικά περιστατικά βίας και παρενόχλησης αυξήθηκαν κατά 43%, ενώ συνολικά κατατέθηκαν 455 σχετικές αιτήσεις.

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η πλειονότητα των υποθέσεων δεν αφορά σωματική επίθεση. Σχεδόν οκτώ στις δέκα περιπτώσεις συνδέονται με ψυχολογική και λεκτική βία, δηλαδή με συμπεριφορές που συχνά είναι πιο δύσκολο να αποδειχθούν και να καταγραφούν.

Η αύξηση των καταγγελιών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα ίδια τα περιστατικά αυξήθηκαν με αντίστοιχο ρυθμό. Η Επιθεώρηση Εργασίας αποδίδει μέρος της μεταβολής και στο γεγονός ότι περισσότεροι εργαζόμενοι γνωρίζουν πλέον τα δικαιώματά τους και είναι περισσότερο διατεθειμένοι να προσφύγουν στους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Παράλληλα, φαίνεται να ενισχύεται η αντίληψη ότι τέτοιου είδους φαινόμενα πρέπει να αντιμετωπίζονται πριν εξελιχθούν σε σοβαρές συγκρούσεις. Για τον λόγο αυτό η έμφαση μεταφέρεται σταδιακά στην πρόληψη, στην ενημέρωση και στην έγκαιρη παρέμβαση.

Στο πλαίσιο αυτό ενισχύονται οι δράσεις επιμόρφωσης τόσο των εργαζομένων όσο και των επιχειρήσεων, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζονται εγκαίρως πρακτικές εκφοβισμού, συστηματικής απαξίωσης και άλλες μορφές κακοποιητικής συμπεριφοράς.

Στο 79% η ψυχολογική και λεκτική βία

Η ανάλυση των καταγγελιών δείχνει ότι η ψυχολογική και λεκτική βία αντιστοιχεί στο 79% των καταγεγραμμένων περιστατικών.

Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται συστηματικές προσβολές, υποτίμηση, εκφοβισμός, προσβλητικοί χαρακτηρισμοί, απειλητική συμπεριφορά και έντονη ψυχολογική πίεση που ασκείται στον εργαζόμενο μέσα στο εργασιακό περιβάλλον.

Η σωματική βία βρίσκεται σημαντικά χαμηλότερα, αλλά εξακολουθεί να καταλαμβάνει αξιοσημείωτο ποσοστό, καθώς αφορά το 15% των περιπτώσεων.

Το υπόλοιπο 6% συνδέεται με καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης.

Ένα ακόμη κρίσιμο εύρημα της Επιθεώρησης Εργασίας είναι ότι σημαντικός αριθμός υποθέσεων μπορεί να κλείσει εξωδικαστικά μέσω της ειδικής διαδικασίας που προβλέπεται από την Αρχή.

Η εξωδικαστική επίλυση εμφανίζεται συχνότερα στις περιπτώσεις όπου ο εργαζόμενος εξακολουθεί να απασχολείται στην ίδια επιχείρηση κατά τον χρόνο που καταθέτει την καταγγελία.

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι το πρόβλημα έχει ισχυρή σύνδεση με την ίδια την εργασιακή ιεραρχία.

Σχεδόν τρεις στις τέσσερις καταγγελίες, ποσοστό 73%, αφορούν συμπεριφορές που εκδηλώνονται από πρόσωπο υψηλότερης ιεραρχικής βαθμίδας προς εργαζόμενο χαμηλότερης θέσης.

Με άλλα λόγια, στις περισσότερες περιπτώσεις η καταγγελλόμενη συμπεριφορά αποδίδεται σε εργοδότη ή προϊστάμενο, γεγονός που αναδεικνύει τον ρόλο της ανισορροπίας ισχύος μέσα στον χώρο εργασίας.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι ένα σημαντικό μέρος των περιστατικών δεν αποτελεί απλώς σύγκρουση μεταξύ συναδέλφων, αλλά συνδέεται με την άσκηση εξουσίας και με τον τρόπο που αυτή χρησιμοποιείται μέσα στην επιχείρηση.

Ιδιαίτερη μεταβολή καταγράφεται και στις ηλικίες των εργαζομένων που αποφασίζουν να προσφύγουν στην Επιθεώρηση Εργασίας.

Η ηλικιακή ομάδα 25 έως 34 ετών αντιστοιχεί πλέον στο 21,8% του συνόλου των καταγγελιών, από 14% που ήταν την προηγούμενη χρονιά.

Η σημαντική αύξηση δείχνει ότι οι νεότεροι εργαζόμενοι εμφανίζονται περισσότερο πρόθυμοι να αντιδράσουν όταν θεωρούν ότι παραβιάζονται τα όριά τους ή ότι υφίστανται προσβλητική και πιεστική συμπεριφορά.

Μεταβολές εμφανίζονται και ως προς το φύλο των προσώπων κατά των οποίων στρέφονται οι καταγγελίες.

Οι άνδρες εξακολουθούν να αποτελούν την πλειονότητα, με ποσοστό 62%, ωστόσο αυξήθηκε αισθητά η συμμετοχή των γυναικών, η οποία έφτασε στο 38% από 30% προηγουμένως.

Για πρώτη φορά καταγράφηκαν επισήμως και περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.

Στις υποθέσεις μεταξύ γυναικών το ποσοστό διαμορφώθηκε στο 10%, ενώ μεταξύ ανδρών στο 11%.

Οι κλάδοι με τα υψηλότερα ποσοστά παραβατικότητας

Μεγάλες διαφορές εμφανίζονται και μεταξύ των επαγγελματικών κλάδων.

Ο συνολικός δείκτης παραβατικότητας βρίσκεται στο 9%, σε ορισμένους όμως τομείς ανεβαίνει ακόμη και στο 23%, στοιχείο που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην αγορά εργασίας.

Υψηλά επίπεδα παραβάσεων καταγράφονται στις υπηρεσίες υγείας, στον κλάδο διαχείρισης ακινήτων, στις επιχειρήσεις αισθητικής και κομμωτικής, καθώς και στις νομικές και λογιστικές υπηρεσίες.

Χαμηλότερα ποσοστά εμφανίζονται στο λιανικό εμπόριο, όπου ο δείκτης βρίσκεται στο 8%, στα ξενοδοχεία και τα καταλύματα με 9% και στην εστίαση με 12%.

Η Επιθεώρηση Εργασίας συνδέει την εικόνα στους συγκεκριμένους κλάδους και με την έκταση των προληπτικών ελέγχων που έχουν πραγματοποιηθεί.

Παράλληλα, περίπου 2.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις στους τομείς του εμπορίου και του τουρισμού έχουν λάβει ενημερωτικές επιστολές με οδηγίες για την πρόληψη και την αντιμετώπιση περιστατικών βίας και παρενόχλησης.

Σχετικό ενημερωτικό υλικό έχει αναρτηθεί και στο πληροφοριακό σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ».

Στο θεσμικό επίπεδο, έχουν ήδη υποβληθεί προς κύρωση 271 νέοι κανονισμοί εργασίας, στους οποίους περιλαμβάνονται ειδικές πολιτικές και διαδικασίες για τη διαχείριση περιστατικών βίας και παρενόχλησης.

Το 68% αυτών προέρχεται από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία.

Ένα επιπλέον 19% αφορά μεγάλες τουριστικές μονάδες στην Κρήτη και στα νησιά του Αιγαίου.

Τα δεδομένα της Επιθεώρησης Εργασίας δείχνουν ότι η βία στον χώρο δουλειάς δεν εξαντλείται στις ακραίες περιπτώσεις που γίνονται γνωστές στη δημοσιότητα.

Η καθημερινή πραγματικότητα φαίνεται να είναι περισσότερο σύνθετη και να περιλαμβάνει συμπεριφορές που συχνά δεν αφήνουν εμφανή σημάδια: συστηματική υποτίμηση, ψυχολογική πίεση, προσβολές, εκφοβισμό και λεκτική επιθετικότητα.

Το γεγονός ότι το 73% των περιστατικών συνδέεται με κάθετη σχέση εξουσίας είναι ίσως το πιο καθοριστικό στοιχείο της έρευνας.

Αναδεικνύει ότι το βασικό πρόβλημα βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην κατάχρηση της επαγγελματικής θέσης και στην αδυναμία αρκετών εργαζομένων να αντιδράσουν απέναντι σε πρόσωπα που έχουν εξουσία πάνω στην εργασία, στο εισόδημα και στην επαγγελματική τους εξέλιξη.

Η αύξηση των καταγγελιών μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι η σιωπή αρχίζει να υποχωρεί. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτει μια πλευρά της αγοράς εργασίας που για πολλά χρόνια παρέμενε δύσκολο να καταγραφεί: την καθημερινή ψυχολογική πίεση που ασκείται πίσω από κλειστές πόρτες, γραφεία και ιεραρχίες.