Eurostat: Πρωταθλήτρια Ευρώπης η Ελλάδα στις καθυστερήσεις για στέγη και ΔΕΚΟ

Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν καταγράφεται πλέον μόνο στις τιμές των ενοικίων, στις δυσκολίες αγοράς πρώτης κατοικίας ή στο αυξημένο κόστος διαβίωσης. Αποτυπώνεται καθημερινά στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, στην αδυναμία πληρωμής βασικών υποχρεώσεων και στην αγωνία χιλιάδων νοικοκυριών να διατηρήσουν ένα στοιχειώδες επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για τα νοικοκυριά που καθυστερούν την πληρωμή στεγαστικών δανείων, ενοικίων ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας δείχνουν μια ιδιαίτερα βαριά εικόνα για τη χώρα. Παρά την ανάπτυξη, τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και την έντονη κινητικότητα στην αγορά ακινήτων, ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να αδυνατεί να καλύψει βασικές δαπάνες στέγασης και καθημερινής λειτουργίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 41,8% των πολιτών στην Ελλάδα ζει σε νοικοκυριά που εμφανίζουν καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίου, στεγαστικού δανείου ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, με μεγάλη απόσταση από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος διαμορφώνεται μόλις στο 9%.

Με απλά λόγια, περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα πολίτες στη χώρα αντιμετωπίζουν δυσκολία να πληρώσουν εγκαίρως είτε το ενοίκιο, είτε τη δόση στεγαστικού δανείου, είτε βασικούς λογαριασμούς όπως ρεύμα, νερό, φυσικό αέριο και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Η εικόνα αυτή δεν συνιστά απλή στατιστική απόκλιση. Αποτελεί καθαρό δείκτη κοινωνικής πίεσης.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, παρά τη μικρή αποκλιμάκωση σε σχέση με το υψηλό του 2023, το ποσοστό παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Σε σύγκριση με το 2021, έχει αυξηθεί κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες, από 36,4% σε 41,8%, επιβεβαιώνοντας ότι η οικονομική ευαλωτότητα των ελληνικών νοικοκυριών όχι μόνο δεν υποχωρεί ουσιαστικά, αλλά παγιώνεται.

Η Ελλάδα στην κορυφή της ευρωπαϊκής πίεσης

Η σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι αποκαλυπτική. Η Ελλάδα καταγράφει ποσοστό σχεδόν 4,6 φορές υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε., 2,3 φορές υψηλότερο από τη Ρουμανία, 3,1 φορές υψηλότερο από την Ισπανία και 3,5 φορές υψηλότερο από την Κύπρο.

Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν η σύγκριση γίνεται με χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα. Το ελληνικό ποσοστό είναι περίπου 6 φορές υψηλότερο από εκείνο της Γερμανίας και 8 φορές υψηλότερο από της Ολλανδίας. Την ίδια ώρα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά παρέμεινε σχεδόν σταθερή μεταξύ 2021 και 2025, η Ελλάδα κινήθηκε αντίθετα, με σαφή επιδείνωση.

Η εικόνα αυτή αποδομεί την κυβερνητική και οικονομική αφήγηση που στηρίζεται αποκλειστικά στους δείκτες ανάπτυξης, στις επενδύσεις και στην άνοδο των αξιών των ακινήτων. Η αγορά μπορεί να κινείται, οι τιμές μπορεί να ανεβαίνουν, όμως για μεγάλο μέρος των πολιτών η στέγη μετατρέπεται σε μόνιμη πηγή ανασφάλειας.

Η γεωγραφική κατανομή του προβλήματος δείχνει ότι η πίεση δεν αφορά μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα. Διαχέεται σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα, με πολλές περιφέρειες να εμφανίζουν ποσοστά που ξεπερνούν ακόμη και τον ήδη υψηλό εθνικό μέσο όρο. Η στεγαστική κρίση δεν είναι πια μόνο αθηναϊκό ή μητροπολιτικό πρόβλημα. Είναι πανελλαδικό φαινόμενο.

Στα Ιόνια Νησιά καταγράφεται η υψηλότερη επίδοση της χώρας, καθώς το 66,3% των πολιτών ζει σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε στεγαστικά δάνεια, ενοίκια ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Η περιφέρεια σημείωσε και τη μεγαλύτερη αύξηση την περίοδο 2021-2025, με άνοδο 26,9 ποσοστιαίων μονάδων. Η τουριστική ανάπτυξη, αντί να λειτουργήσει ως ασπίδα για τους μόνιμους κατοίκους, φαίνεται να συνυπάρχει με βαθιά κοινωνική πίεση.

Στη Δυτική Ελλάδα, το ποσοστό φτάνει το 50,7%, πράγμα που σημαίνει ότι περισσότεροι από τους μισούς πολίτες ζουν σε νοικοκυριά που δυσκολεύονται να καλύψουν εγκαίρως τις πάγιες υποχρεώσεις τους. Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η περιοχή συγκαταλέγεται διαχρονικά στις πιο ευάλωτες εισοδηματικά περιφέρειες της χώρας.

Στο Νότιο Αιγαίο, το ποσοστό διαμορφώνεται στο 47,3%, με αύξηση 15,8 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2021. Παρά τις ισχυρές τουριστικές επιδόσεις, η άνοδος των ενοικίων, η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών και η πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση επιβαρύνουν τους μόνιμους κατοίκους. Η τουριστική ευημερία δεν μεταφράζεται αυτόματα σε στεγαστική ασφάλεια.

Στην Αττική, το ποσοστό φτάνει το 37,5%, ενώ στην Κεντρική Μακεδονία ανέρχεται στο 41,1%. Παρότι τα ποσοστά αυτά είναι χαμηλότερα από ορισμένες νησιωτικές και περιφερειακές περιοχές, παραμένουν εξαιρετικά υψηλά και επιβεβαιώνουν ότι το πρόβλημα αγγίζει και τα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας.

Η κρίση πίσω από τους αριθμούς

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις την περίοδο 2021-2025 καταγράφονται στα Ιόνια Νησιά, στο Νότιο Αιγαίο, στη Θεσσαλία, στη Δυτική Μακεδονία, στη Στερεά Ελλάδα και στην Κεντρική Ελλάδα. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η οικονομική και στεγαστική πίεση δεν περιορίζεται σε μία κατηγορία περιοχών. Εμφανίζεται σε τουριστικούς προορισμούς, σε αστικά κέντρα και σε ηπειρωτικές περιφέρειες.

Ο κοινός παρονομαστής είναι η αυξανόμενη δυσκολία των νοικοκυριών να καλύψουν βασικές δαπάνες. Σε ορισμένες περιοχές, η πίεση συνδέεται με χαμηλά εισοδήματα και περιορισμένη αγοραστική δύναμη. Σε άλλες, με τη ραγδαία άνοδο των ενοικίων, την τουριστική αξιοποίηση των ακινήτων και τη συρρίκνωση της προσφοράς προσιτής κατοικίας.

Ο δείκτης της Eurostat δεν μετρά απλώς οικονομική δυσκολία. Μετρά την αδυναμία των νοικοκυριών να ανταποκριθούν σε βασικές υποχρεώσεις που συνδέονται με την ίδια την επιβίωση. Όταν μια οικογένεια καθυστερεί το ενοίκιο, τη δόση του στεγαστικού δανείου ή τον λογαριασμό του ρεύματος, το πρόβλημα δεν είναι λογιστικό. Είναι κοινωνικό.

Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνεχή αύξηση των ενοικίων, το υψηλό ενεργειακό κόστος, την άνοδο των τιμών στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες, τη χαμηλή αγοραστική δύναμη και τη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία. Ακόμη και νοικοκυριά με σταθερό εισόδημα δυσκολεύονται πλέον να ανταποκριθούν στις μηνιαίες τους υποχρεώσεις.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα καταγράφει από τις ταχύτερες αυξήσεις ενοικίων στην Ευρώπη. Το κόστος στέγασης απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ οι μισθοί δεν ακολουθούν με τον ίδιο ρυθμό την άνοδο του κόστους ζωής. Η στεγαστική δαπάνη λειτουργεί πλέον ως μηχανισμός φτωχοποίησης για χιλιάδες νοικοκυριά.

Σημαντικό ρόλο παίζει και η περιορισμένη προσφορά προσιτής κατοικίας. Η χαμηλή οικοδομική δραστηριότητα της προηγούμενης δεκαετίας, η ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης, η αυξημένη επενδυτική ζήτηση και η επιστροφή της ζήτησης στα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν διαμορφώσει ασφυκτικό περιβάλλον για ενοικιαστές και νέα νοικοκυριά.

Την ίδια ώρα, η πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Η ανάγκη υψηλής ίδιας συμμετοχής, τα αυστηρά τραπεζικά κριτήρια και οι υψηλές τιμές αγοράς κατοικίας απομακρύνουν μεγάλο μέρος των νέων από την προοπτική απόκτησης πρώτης κατοικίας. Η εξάρτηση από την ενοικίαση παρατείνεται και οι πιέσεις εντείνονται.

Πίσω από κάθε ποσοστό βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι: οικογένειες που περιορίζουν βασικές δαπάνες, νέοι που αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας, εργαζόμενοι που δεν μπορούν να βρουν προσιτό σπίτι κοντά στον τόπο εργασίας τους και ηλικιωμένοι που καλούνται να πληρώσουν αυξημένες ανάγκες με περιορισμένους πόρους.

Η στεγαστική κρίση δεν αφορά μόνο την αγορά ακινήτων. Αφορά την κοινωνική συνοχή, τη δημογραφική προοπτική, την περιφερειακή ανάπτυξη, την κινητικότητα των εργαζομένων και την ποιότητα ζωής. Όταν η στέγη γίνεται μόνιμη πηγή φόβου, καμία οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να εμφανίζεται ως πλήρης επιτυχία.

Η Ελλάδα μπορεί να καταγράφει επενδυτική κινητικότητα στα ακίνητα και αύξηση στις αξίες των κατοικιών. Όμως η πραγματική επιτυχία μιας στεγαστικής πολιτικής δεν κρίνεται από την άνοδο των τιμών. Κρίνεται από το αν οι πολίτες μπορούν να ζουν με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και χωρίς τον φόβο ότι δεν θα μπορέσουν να πληρώσουν τις βασικές τους υποχρεώσεις.

Το μήνυμα των στοιχείων είναι καθαρό. Η στεγαστική πολιτική δεν είναι μόνο οικονομική πολιτική. Είναι κοινωνική πολιτική πρώτης γραμμής. Και όσο η Ελλάδα παραμένει στην κορυφή της Ευρώπης στις καθυστερήσεις πληρωμών για στέγη και λογαριασμούς, η ανάπτυξη θα παραμένει μισή αλήθεια για εκατομμύρια πολίτες.