Φάμελλος σε αδιέξοδο: Τα δύο σενάρια για τον ΣΥΡΙΖΑ

Μια από τις πιο κρίσιμες εβδομάδες της μεταμνημονιακής του διαδρομής ανοίγει για τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με υπαρξιακό πολιτικό αδιέξοδο. Το κόμμα εμφανίζεται δημοσκοπικά καθηλωμένο στα όρια του 1%, ενώ οι εσωτερικές πιέσεις μετά τη συγκρότηση της ΕΛ.Α.Σ. από τον Αλέξη Τσίπρα έχουν μετατρέψει την επόμενη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής σε καθοριστική αναμέτρηση.

Η έκτακτη συνεδρίαση της ΚΕ έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 11 Ιουλίου, έπειτα από την κατάθεση 72 υπογραφών μελών του οργάνου που ζήτησαν να ανοίξει ξανά η συζήτηση για την πρόσφατη απόφαση στήριξης του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα. Το βασικό ζήτημα που παραμένει μετέωρο είναι αν αυτή η στήριξη σημαίνει πολιτική σύμπλευση ή ουσιαστική εκλογική αποχώρηση του ΣΥΡΙΖΑ από την επόμενη κάλπη.

Τα δεδομένα άλλαξαν μετά τη σαφή άρνηση του πρώην πρωθυπουργού να συζητήσει με οργανωμένες πολιτικές δυνάμεις, αλλά και μετά την τοποθέτησή του ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο. Η φράση αυτή λειτούργησε ως πολιτικό σοκ για την Κουμουνδούρου, καθώς αποδυνάμωσε το επιχείρημα όσων πίστευαν ότι μπορεί να υπάρξει οργανωμένη σχέση ανάμεσα στον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ και το νέο σχήμα Τσίπρα.

Ο Σωκράτης Φάμελλος βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Δεν είναι ακόμη σαφές αν έχει χάσει την πλειοψηφία στην Κεντρική Επιτροπή, όμως η αποχώρηση του Κώστα Ζαχαριάδη από το κόμμα αποτελεί νέο χτύπημα για την εσωκομματική του επιρροή. Αν μέσα στην εβδομάδα συνεχιστεί το κύμα φυγής στελεχών προς την ΕΛ.Α.Σ., οι συσχετισμοί στο εσωτερικό του οργάνου μπορεί να μεταβληθούν ακόμη περισσότερο.

Στο παρασκήνιο, στελέχη που βλέπουν το νέο κόμμα Τσίπρα ως πιθανό κέντρο ανασύνθεσης του προοδευτικού χώρου κινούνται γρήγορα, φοβούμενα ότι οι διαθέσιμες πολιτικές και οργανωτικές θέσεις θα καλυφθούν. Η εικόνα αυτή εντείνει την πίεση στον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος κινδυνεύει να μετατραπεί από κόμμα εξουσίας σε πολιτικό υπόλειμμα χωρίς σαφή στρατηγική και χωρίς ισχυρή κοινοβουλευτική προοπτική.

Τα δύο σενάρια για τον Φάμελλο

Οι πληροφορίες για την πρόταση που θα καταθέσει ο Σωκράτης Φάμελλος στην Κεντρική Επιτροπή παραμένουν αντιφατικές. Πρόσωπα που συνομιλούν με την ηγεσία υποστηρίζουν ότι η τελική διατύπωση δεν έχει ακόμη κλειδώσει, καθώς ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην πολιτική επιβίωση του κόμματος και στη δική του παραμονή στην ηγεσία.

Το πρώτο σενάριο προβλέπει υπαναχώρηση από την προηγούμενη απόφαση της ΚΕ. Με βάση αυτή τη γραμμή, ο Φάμελλος θα μπορούσε να επικαλεστεί τα νέα δεδομένα, δηλαδή την άρνηση συνεργασίας από τον Αλέξη Τσίπρα, και να εισηγηθεί την αυτόνομη κάθοδο του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές. Η πολιτική ρητορική του κόμματος, όμως, δεν θα είναι συγκρουσιακή απέναντι στην ΕΛ.Α.Σ., αλλά θα κινηθεί σε ένα πλαίσιο «προσθετικής» παρουσίας στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο.

Η επιλογή αυτή θα έδινε στον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ το επιχείρημα ότι το κόμμα παραμένει πολιτικά ζωντανό και διεκδικεί την είσοδό του στη Βουλή. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ καταφέρει να περάσει το εκλογικό όριο, θα μπορούσε μετεκλογικά να λειτουργήσει ως συμπληρωματική κοινοβουλευτική δύναμη για την ΕΛ.Α.Σ., ακόμη και σε σενάρια συμμαχικής κυβέρνησης ή κυβέρνησης μειοψηφίας.

Το ρίσκο, ωστόσο, είναι μεγάλο. Με σημερινή δημοσκοπική εικόνα κοντά στο 1%, ο ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε πρακτικά να διπλασιάσει ή και να τριπλασιάσει την επιρροή του για να αποκτήσει ρεαλιστική πιθανότητα εισόδου στη Βουλή. Επιπλέον, ο Φάμελλος θα βρεθεί αντιμέτωπος με την κριτική ότι εισηγείται αυτόνομη κάθοδο μετά από μια περίοδο κατά την οποία υποστήριζε σύμπραξη με ένα κόμμα που αρνήθηκε δημόσια κάθε οργανωμένη συνεργασία.

Το δεύτερο σενάριο είναι πολιτικά πιο εκρηκτικό. Προβλέπει επιμονή στην αρχική απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής και ρητή επιλογή να μην κατέλθει ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές, ώστε τα μέλη και τα στελέχη του να μπορούν να στηρίξουν ελεύθερα την ΕΛ.Α.Σ. χωρίς να αποχωρήσουν τυπικά από το κόμμα.

Μια τέτοια γραμμή θα επιχειρούσε να διατηρήσει, έστω τυπικά, την οργανωτική υπόσταση του ΣΥΡΙΖΑ, αποτρέποντας ένα ακόμη μεγαλύτερο κύμα αποχωρήσεων. Παράλληλα, θα επιδίωκε να εξασφαλίσει έναν βαθμό πολιτικής επιρροής μέσα ή γύρω από την ΕΛ.Α.Σ., παρά το γεγονός ότι η ηγεσία του νέου κόμματος δεν αποδέχεται οργανωμένη συνεργασία με την Κουμουνδούρου.

Στην πράξη, όμως, αυτό το σενάριο μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο να λειτουργήσει. Η μη κάθοδος ενός κόμματος με κοινοβουλευτική παρουσία θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική αυτοκατάργηση. Θα προκαλούσε σφοδρές αντιδράσεις στην Κεντρική Επιτροπή και πιθανότατα θα άνοιγε έναν ακόμη βαθύτερο κύκλο εσωκομματικής σύγκρουσης.

Ο Σωκράτης Φάμελλος φαίνεται ότι αναζητά μέχρι την τελευταία στιγμή μια τρίτη, πιο ήπια λύση, η οποία θα αποτρέπει την πλήρη διάλυση, θα διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με τον χώρο Τσίπρα και θα προστατεύει τη θέση του στην ηγεσία. Το αν μπορεί να βρεθεί μια τέτοια πολιτική φόρμουλα θα κριθεί στη συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου.

Η αμφισβήτηση Πολάκη

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Παύλος Πολάκης έχει ήδη ανοίξει θέμα ηγεσίας. Ήταν το πρώτο κορυφαίο στέλεχος που αμφισβήτησε ευθέως τον Σωκράτη Φάμελλο και προανήγγειλε ουσιαστικά ότι θα ζητήσει αλλαγή ηγεσίας, δηλώνοντας διαθέσιμος να αναλάβει το κόμμα στη δυσκολότερη ίσως φάση της διαδρομής του.

Η παρέμβασή του αναμένεται να επαναληφθεί και στην Κεντρική Επιτροπή, όπου το σενάριο ανάληψης της ηγεσίας από τον ίδιο θα μπει πιο καθαρά στο τραπέζι. Για ορισμένους αναλυτές, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αναζωογονήσει δημοσκοπικά τον ΣΥΡΙΖΑ και να του δώσει πιθανότητες εισόδου στη Βουλή, κυρίως λόγω της αναγνωρισιμότητας και της έντονης παρουσίας του Πολάκη σε ένα συγκεκριμένο ακροατήριο.

Την ίδια ώρα, όμως, η ανάδειξη Πολάκη στην ηγεσία θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα αποχωρήσεων. Υπάρχουν στελέχη που διαφωνούν με την πλήρη πρόσδεση στο κόμμα Τσίπρα, αλλά δεν θα έμεναν σε έναν ΣΥΡΙΖΑ υπό την ηγεσία Πολάκη, λόγω των σχέσεων, των συγκρούσεων και των αντιθέσεων που έχουν διαμορφωθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και τη σιωπή που κρατούν πρόσωπα όπως ο Νίκος Παππάς και η Ρένα Δούρου απέναντι στο ενδεχόμενο ηγεσίας Πολάκη. Αν και έχουν συμπλεύσει στην κριτική κατά της απόφασης για στήριξη της ΕΛ.Α.Σ., δεν έχουν ανοίξει τα χαρτιά τους για το αν θα στήριζαν μια τόσο συγκρουσιακή αλλαγή ηγεσίας.

Η συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής δεν θα είναι μια τυπική εσωκομματική διαδικασία. Θα κρίνει αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα επιχειρήσει μια τελευταία αυτόνομη πολιτική μάχη, αν θα τεθεί ουσιαστικά σε αναστολή προς όφελος της ΕΛ.Α.Σ. ή αν θα οδηγηθεί σε νέο κύκλο διάσπασης με ανοιχτό ζήτημα ηγεσίας.

Το διακύβευμα είναι υπαρξιακό. Ένα κόμμα που κυβέρνησε τη χώρα και διαμόρφωσε επί χρόνια τον κεντρικό πόλο της αντιπολίτευσης βρίσκεται σήμερα μπροστά στο ενδεχόμενο να μη διεκδικήσει καν με αξιώσεις την κοινοβουλευτική του συνέχεια. Η Κεντρική Επιτροπή της 11ης Ιουλίου θα δείξει αν ο ΣΥΡΙΖΑ διαθέτει ακόμη πολιτικό ένστικτο αυτοσυντήρησης ή αν η μετάβαση προς τη νέα εποχή Τσίπρα θα σημάνει την οριστική του αποσύνθεση.