Η επιλογή της Τουρκίας να κινηθεί με αυστηρή ουδετερότητα στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν εξελίσσεται σε στρατηγική υψηλού ρίσκου, σύμφωνα με ανάλυση της Asli Aydıntaşbaş στο Foreign Affairs.
Η Άγκυρα επιχειρεί να επαναφέρει ένα μοντέλο γεωπολιτικών ισορροπιών που παραπέμπει στην τακτική της κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σημερινή περιφερειακή πραγματικότητα, όμως, έχει πολύ πιο σύνθετα χαρακτηριστικά, με τη Μέση Ανατολή να βρίσκεται σε φάση βίαιης αναδιάταξης και την Τουρκία να αναζητά ρόλο χωρίς να διαθέτει ακόμη όλα τα αναγκαία μέσα ισχύος.
Σύμφωνα με την αρθρογράφο, η Τουρκία επιθυμεί να εμφανιστεί ως αυτόνομος περιφερειακός παίκτης, ικανός να συνομιλεί με όλες τις πλευρές και να προστατεύει τα συμφέροντά του. Η πραγματική της δυνατότητα να επηρεάσει τις εξελίξεις παραμένει περιορισμένη, λόγω οικονομικών πιέσεων, αμυντικών ελλείψεων και συσσωρευμένων συνεπειών από προηγούμενες στρατηγικές επιλογές.
Τα κενά άμυνας και το βάρος των S-400
Κομβικό σημείο στην αποδυνάμωση της τουρκικής θέσης υπήρξε η αγορά των ρωσικών S-400 το 2019. Η απόφαση αυτή προκάλεσε κυρώσεις, πάγωσε κρίσιμες συνεργασίες με τη Δύση και οδήγησε στον αποκλεισμό της Τουρκίας από σημαντικά νατοϊκά αμυντικά προγράμματα.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ανάλυση, ήταν η δημιουργία σοβαρών κενών στην αεράμυνα της χώρας. Η εικόνα αυτή έγινε ακόμη πιο εμφανής τον Μάρτιο του 2026, όταν το ΝΑΤΟ χρειάστηκε να αναχαιτίσει ιρανικούς πυραύλους που κινούνταν προς τουρκικό έδαφος. Το περιστατικό κατέδειξε την αυξημένη έκθεση της Τουρκίας σε μια περιοχή όπου οι απειλές πολλαπλασιάζονται.
Η δύσκολη σχέση με το Ιράν και ο φόβος αποσταθεροποίησης
Η τουρκοϊρανική σχέση παραμένει ιστορικά φορτισμένη και σύνθετη. Άγκυρα και Τεχεράνη κινούνται εδώ και αιώνες μέσα σε ένα πλαίσιο ανταγωνισμού, καχυποψίας και αναγκαστικής συνύπαρξης. Συγκρούονται έμμεσα σε Ιράκ, Συρία και Νότιο Καύκασο, διατηρώντας ταυτόχρονα διαύλους που αποτρέπουν την άμεση ρήξη.
Η Τουρκία δεν επιθυμεί την κατάρρευση του ιρανικού κράτους, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει νέα προσφυγικά κύματα, συνοριακό χάος και ενίσχυση αυτονομιστικών δυναμικών στην ευρύτερη περιοχή. Για την Άγκυρα, η αποσταθεροποίηση του Ιράν θα άνοιγε πολλαπλά μέτωπα ασφαλείας σε μια περίοδο ήδη έντονης περιφερειακής αβεβαιότητας.
Παράλληλα, η ενίσχυση του Ισραήλ μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, στον Λίβανο και στη Συρία δημιουργεί στην τουρκική ηγεσία αίσθηση στρατηγικής πίεσης. Η Άγκυρα βλέπει το Ισραήλ να αποκτά μεγαλύτερη περιφερειακή εμβέλεια, σε ένα περιβάλλον όπου οι αμερικανικές κινήσεις παραμένουν κρίσιμες για την επόμενη ημέρα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η εύθραυστη ειρηνευτική διαδικασία με τους Κούρδους. Η προοπτική αποκλιμάκωσης που είχε δημιουργηθεί το 2025 απειλείται από τη νέα ένταση στη Μέση Ανατολή, τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες στη Συρία και την αβεβαιότητα γύρω από τη στάση της Ουάσινγκτον.
Η ανάγκη για ενεργητική στρατηγική
Η ανάλυση της Aydıntaşbaş καταλήγει ότι η παθητική ουδετερότητα δεν αρκεί πλέον για την Τουρκία. Η Άγκυρα καλείται να περάσει σε πιο προληπτική και οργανωμένη στρατηγική, με στόχο να περιορίσει τους κινδύνους και να ενισχύσει τη θέση της μέσα στην περιφερειακή κρίση.
Πρώτο πεδίο αυτής της στρατηγικής είναι το κουρδικό ζήτημα. Η αρθρογράφος θεωρεί αναγκαία την προώθηση γενναίων κινήσεων, όπως ρυθμίσεις αμνηστίας, θεσμική αποκέντρωση και πολιτικές που θα επιτρέψουν τη σταθεροποίηση του εσωτερικού μετώπου. Παράλληλα, προτείνει συνεργασία για την αντιμετώπιση του Ισλαμικού Κράτους και ένταξη των Κούρδων της Συρίας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας.
Σε διπλωματικό επίπεδο, η Τουρκία χρειάζεται απευθείας δίαυλο με το Ισραήλ για την αποφυγή ανεξέλεγκτων επεισοδίων, οικονομική διασύνδεση με γειτονικά κράτη μέσω του «Μεσαίου Διαδρόμου» και εξομάλυνση των εκκρεμοτήτων με τις ΗΠΑ γύρω από τις κυρώσεις.
Η κρίση, σύμφωνα με την ανάλυση, μπορεί να μετατραπεί για την Άγκυρα σε ευκαιρία στρατηγικής αναβάθμισης. Η Τουρκία έχει μπροστά της την επιλογή να ενισχύσει την εσωτερική της συνοχή, να αποκαταστήσει κρίσιμες συμμαχίες και να αποφύγει την παγίδα μιας απομονωμένης αδράνειας σε μια περιοχή που αλλάζει με ταχύτητα.
