Φορολογικός έλεγχος: Έκπτωση προστίμου έως 50%

Η ελληνική φορολογική νομοθεσία παρέχει πλέον στους φορολογούμενους τη δυνατότητα να μειώσουν σημαντικά τα πρόστιμα που τους επιβάλλονται έπειτα από φορολογικό έλεγχο, φτάνοντας ακόμη και στο μισό του αρχικού ποσού, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποδεχθούν την κύρια οφειλή εντός συγκεκριμένων χρονικών ορίων. Το τελικό ύψος του προστίμου δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα του ελέγχου, αλλά και από τη χρονική στιγμή κατά την οποία ο φορολογούμενος θα επιλέξει να τακτοποιήσει την εκκρεμότητά του. Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας στη σχέση μεταξύ φορολογικής διοίκησης και πολιτών, η οποία ενθαρρύνει τη συμμόρφωση αντί της άκαμπτης τιμωρίας.

Τέσσερα στάδια αποδοχής με κλιμακωτή έκπτωση

Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας, και ειδικότερα το νέο άρθρο 75, προβλέπει τέσσερα διαδοχικά στάδια αποδοχής των αποτελεσμάτων του ελέγχου, με έκπτωση που ξεκινά από 25% και κλιμακώνεται έως και 50%. Η όλη διαδικασία έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένα, μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας που έχει θέσει σε λειτουργία η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) για την υποβολή δήλωσης Αποδοχής Πράξεων Ελέγχου. Για τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες, τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους αυτοαπασχολούμενους, οι οποίοι βρίσκονται συχνότερα αντιμέτωποι με φορολογικούς ελέγχους, ο χρόνος αντίδρασης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για τη διαμόρφωση του τελικού κόστους. Όσο πιο έγκαιρα πραγματοποιηθεί η αποδοχή της οφειλής, τόσο μεγαλύτερη είναι η μείωση του προστίμου που επιτυγχάνεται.

Ο οφειλέτης που επιθυμεί να κλείσει με συνοπτικές διαδικασίες τον φορολογικό έλεγχο οφείλει να χρησιμοποιήσει την ψηφιακή υπηρεσία για την υποβολή της δήλωσης αποδοχής, η οποία είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα myAADE (myaade.gov.gr). Η πρόσβαση γίνεται μέσω της διαδρομής: Εφαρμογές – Φορολογικές Υπηρεσίες – Δήλωση Αποδοχής Πράξεων Ελέγχου, άρθρο 75 ν.5104/24. Η διαδικασία αυτή έχει σχεδιαστεί για να είναι φιλική προς τον χρήστη και να επιτρέπει την ταχεία διεκπεραίωση των σχετικών διατυπώσεων, μειώνοντας τη γραφειοκρατική επιβάρυνση.

Η μέγιστη έκπτωση του 50% στο αρχικό στάδιο

Η μεγαλύτερη δυνατή έκπτωση, που ανέρχεται στο 50% του προστίμου, παρέχεται όταν ο φορολογούμενος αποδεχθεί τα αποτελέσματα του ελέγχου στο αρχικό στάδιο, δηλαδή προτού καν οριστικοποιηθεί ο καταλογισμός. Πρόκειται για το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο ελεγχόμενος έχει ήδη ενημερωθεί για τα ευρήματα της φορολογικής διοίκησης, αλλά δεν έχει ακόμη εισέλθει στη διαδικασία της ενδικοφανούς προσφυγής. Για μια μικρή επιχείρηση ή έναν αυτοαπασχολούμενο, η επιλογή αυτή μπορεί να περιορίσει σημαντικά το συνολικό οικονομικό βάρος, υπό την προϋπόθεση ότι η παράβαση και ο καταλογισμός γίνονται αποδεκτοί από τον ελεγχόμενο και ότι ο φορολογούμενος διαθέτει την απαραίτητη οικονομική ευχέρεια να τηρήσει τους όρους της διαδικασίας. Αυτό συμβαίνει διότι η αποδοχή δεν αποτελεί απλώς μια δήλωση πρόθεσης, αλλά συνδέεται άρρηκτα με συγκεκριμένες προθεσμίες και προϋποθέτει την εμπρόθεσμη καταβολή των απαιτούμενων ποσών.

Μειωμένη έκπτωση όσο εκκρεμεί η υπόθεση

Εάν ο φορολογούμενος δεν αποδεχθεί τα ευρήματα στο αρχικό στάδιο, διατηρεί τη δυνατότητα να περιορίσει το πρόστιμο έως και 40% μετά την κοινοποίηση της οριστικής πράξης διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, τέλους ή εισφοράς. Η επιλογή αυτή είναι διαθέσιμη καθ' όλη τη διάρκεια της προθεσμίας για την άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ). Στο στάδιο αυτό, ο φορολογούμενος γνωρίζει πλέον με ακρίβεια το ποσό που του καταλογίζεται και μπορεί είτε να αμφισβητήσει την πράξη επιδιώκοντας την πλήρη ακύρωση των προστίμων, εφόσον δεν αποδέχεται την παράβαση, είτε να κλείσει τη διαφορά αποδεχόμενος την κύρια οφειλή. Ωστόσο, στο συγκεκριμένο στάδιο εξασφαλίζει μικρότερη έκπτωση σε σύγκριση με το αρχικό στάδιο, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά και τους λόγους που επικαλείται.

Η διαδικασία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους δεν διαθέτουν την οικονομική άνεση να καλύπτουν έξοδα δικηγόρων, λογιστών και δικαστικών εξόδων, προκειμένου να φτάσουν μέχρι τέλους τη φορολογική αντιδικία τους με το Δημόσιο. Αν και συχνά αρκεί μία δωρεάν αίτηση που υποβάλλεται ηλεκτρονικά προς τη Διεύθυνση Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών (ΔΕΔ) μέσω της πλατφόρμας της ΑΑΔΕ, η προσφυγή στη ΔΕΔ απαιτεί χρόνο, προετοιμασία και σοβαρή νομική τεκμηρίωση. Επιπλέον, η εκκρεμότητα παραμένει ανοιχτή έως ότου ο ελεγχόμενος λάβει την απόφαση της ΔΕΔ ή μέχρι να παρέλθει η προβλεπόμενη προθεσμία για την έκδοση απάντησης, γεγονός που συνιστά τη λεγόμενη «σιωπηρή απόρριψη».

Ακόμη και στην περίπτωση που ο φορολογούμενος δεν δικαιωθεί με την προσφυγή του στη ΔΕΔ, υπάρχει ένα «παράθυρο» συμβιβασμού και έκπτωσης. Στο στάδιο αυτό, ωστόσο, η μείωση του προστίμου περιορίζεται στο 30%. Η αποδοχή των αποτελεσμάτων του ελέγχου μπορεί να πραγματοποιηθεί ηλεκτρονικά και μετά την κοινοποίηση της απόφασης της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών της ΑΑΔΕ, ή ακόμη και μετά από σιωπηρή απόρριψη, εφόσον διαρκεί η προθεσμία για την άσκηση δικαστικής προσφυγής. Το στάδιο αυτό επιτρέπει στον φορολογούμενο να αλλάξει πορεία, ακόμη και αν αρχικά είχε επιλέξει να αμφισβητήσει τον καταλογισμό. Το οικονομικό όφελος είναι μεν μικρότερο σε σχέση με τα προηγούμενα στάδια, για τον ελεγχόμενο όμως παραμένει μια διαθέσιμη λύση για την οριστική διευθέτηση της φορολογικής εκκρεμότητας με μειωμένο κόστος.

Η τέταρτη ευκαιρία πριν από τη δικάσιμο

Η τέταρτη δυνατότητα που προβλέπεται προβλέπει μείωση του προστίμου κατά 25%, όταν η διαφορά έχει πλέον οδηγηθεί στα διοικητικά δικαστήρια. Η αποδοχή, ωστόσο, μπορεί και πάλι να πραγματοποιηθεί μέχρι και την ακριβώς προηγούμενη ημέρα από την αρχικά ορισθείσα ημερομηνία συζήτησης της υπόθεσης. Με αυτόν τον τρόπο, ο ελεγχόμενος μπορεί να σταματήσει τη δικαστική διαμάχη ακόμη και σε προχωρημένο στάδιο, λίγες μόλις ώρες πριν την εκδίκαση της υπόθεσης. Η έκπτωση είναι η μικρότερη από τις τέσσερις διαθέσιμες εναλλακτικές, λειτουργεί όμως ως ένα ύστατο περιθώριο αποφυγής της συνέχισης της αντιδικίας.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις ημερομηνίες. Η απώλεια της σχετικής προθεσμίας σε οποιοδήποτε στάδιο μπορεί να σημαίνει και απώλεια του αντίστοιχου ευεργετήματος. Για τον λόγο αυτό, η επιλογή ανάμεσα στην αποδοχή και στην αμφισβήτηση της πράξης πρέπει να γίνεται αφού έχει υπολογιστεί προσεκτικά το συνολικό ποσό, το περιθώριο πληρωμής και η πιθανότητα επιτυχίας κάθε βήματος ή προσφυγής.

Προκαταβολή 25% και έως 12 δόσεις για το υπόλοιπο

Κοινός όρος για την κατοχύρωση της μείωσης σε όλα τα στάδια είναι η καταβολή του 25% του οφειλόμενου ποσού εντός μόλις τριών ημερών από την αποδοχή των αποτελεσμάτων του ελέγχου. Για το υπόλοιπο ποσό, που αντιστοιχεί στο 75% της οφειλής, προβλέπεται δυνατότητα εξόφλησης μέσω της πάγιας ρύθμισης σε έως και 12 δόσεις. Για φορολογούμενους που δεν μπορούν να καταβάλουν ολόκληρη την οφειλή εφάπαξ, προσφέρεται ειδική διευκόλυνση, η οποία ωστόσο δεν αίρει την ανάγκη για αυστηρή τήρηση του προγράμματος πληρωμών. Εάν οι δόσεις δεν καταβάλλονται κανονικά και χαθούν οι όροι της διαδικασίας, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να χαθεί και η μείωση, με την οφειλή να επανέρχεται στο αρχικό της ύψος, αφού συνυπολογιστούν οι χρηματικές καταβολές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Η βασική λογική του συστήματος συνοψίζεται ως εξής: μεγαλύτερη έκπτωση στην αρχή του καταλογισμού, μικρότερη όσο η υπόθεση προχωρά από τον φορολογικό έλεγχο μέχρι την οριστική πράξη, τη ΔΕΔ ή τελικά στα δικαστήρια. Η διαδικασία αυτή συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια αποσυμφόρησης των δικαστηρίων και μείωσης των εκκρεμών υποθέσεων, καθώς και με τη σύγχρονη τάση προς μια φορολογική διοίκηση που δεν περιορίζεται στην επιβολή κυρώσεων, αλλά δίνει πραγματικό περιθώριο συμμόρφωσης και τακτοποίησης. Στο πνεύμα αυτό, όπως έχει αναφέρει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, «ρόλος της Πολιτείας είναι να δίνει το χέρι και όχι να κουνάει το δάχτυλο στον πολίτη».

Η Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών

Παράλληλα και πέρα από τη διαδικασία του άρθρου 75, η Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών εξακολουθεί να αποτελεί έναν επιπλέον μηχανισμό εξωδικαστικής διευθέτησης, για υποθέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο της αρμοδιότητάς της. Με τον νόμο που δημοσιεύθηκε στις 25 Ιουνίου 2026, προβλέφθηκαν νέες προθεσμίες λειτουργίας και ολοκλήρωσης των διαδικασιών της Επιτροπής, τροποποιώντας το άρθρο 16 του ν. 4714/2020. Με βάση τον νέο νόμο που ψηφίστηκε το καλοκαίρι (ν.5313/2026), η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά έως τις 30 Ιουνίου 2027. Το αίτημα πρέπει να αφορά μόνον υποθέσεις που εκκρεμούν – αλλά δεν έχουν ακόμη συζητηθεί – ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας ή των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων έως τις 29 Ιουνίου 2027.

Η ρύθμιση καταλαμβάνει και τις υποθέσεις που παραμένουν εκκρεμείς ενώπιον της Επιτροπής. Επίσης, επιτρέπεται, εντός της ίδιας προθεσμίας, η υποβολή νέας αίτησης για υποθέσεις στις οποίες είχε ήδη υποβληθεί αρχικά αίτημα αλλά απορρίφθηκε από την Επιτροπή για τυπικούς λόγους, καθώς και για ματαιωθείσες υποθέσεις ή απορριφθείσες αιτήσεις για τις οποίες έχουν προκύψει νέα στοιχεία ή νομολογία, ή έχει εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση ποινικού δικαστηρίου. Η Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης δεν ταυτίζεται, ωστόσο, με τη Διεύθυνση Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών της ΑΑΔΕ, ούτε με την ηλεκτρονική δήλωση αποδοχής του άρθρου 75. Πρόκειται για διαφορετικές διαδικασίες, με διαφορετικό πεδίο εφαρμογής και προϋποθέσεις. Για τον φορολογούμενο, και ιδίως για μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση, η κρίσιμη παράμετρος είναι να ελεγχθεί εγκαίρως ποια διαδικασία είναι διαθέσιμη και ποια προθεσμία εξακολουθεί να ισχύει για τη συγκεκριμένη υπόθεση.