Γερμανία: Σύνδεση ηλικίας συνταξιοδότησης με προσδόκιμο ζωής

Μετά από πέντε μήνες εντατικών διαβουλεύσεων, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων που συγκρότησε η γερμανική κυβέρνηση παρέδωσε ένα σύνολο 30 προτάσεων για τη ριζική αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Οι εισηγήσεις, οι οποίες αναμένεται να παρουσιαστούν επίσημα αύριο, έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από πολιτικά κόμματα, συνδικάτα και κοινωνικούς φορείς. Η μεταρρύθμιση αυτή αποτελεί κεντρικό άξονα των διαρθρωτικών αλλαγών που επιδιώκει να προωθήσει η κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.

Αύξηση ορίων και σύνδεση με το προσδόκιμο ζωής

Μία από τις πλέον κομβικές προτάσεις αφορά τη σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής. Συγκεκριμένα, προτείνεται η σταδιακή αύξηση κατά έξι μήνες ανά δεκαετία, ξεκινώντας από το 2041. Βάσει των υπολογισμών της επιτροπής, οι εργαζόμενοι θα μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στα 67,5 έτη το 2041, στα 68 έτη το 2051, ενώ στη δεκαετία του 2090 το όριο αναμένεται να φτάσει τα 70 έτη. Παράλληλα, η επιτροπή εισηγείται την κατάργηση της πρόωρης συνταξιοδότησης στα 63 έτη, με τη διευκρίνιση ότι θα πρέπει να προβλεφθούν ειδικές ρυθμίσεις για άτομα με σοβαρά προβλήματα υγείας ή όσους ασκούν ιδιαίτερα επιβαρυντικά επαγγέλματα.

Κεφαλαιακή χρηματοδότηση και σουηδικό μοντέλο

Στο πεδίο της χρηματοδότησης, οι εμπειρογνώμονες προτείνουν την υιοθέτηση του σουηδικού μοντέλου, σύμφωνα με το οποίο ένα μέρος των συνταξιοδοτικών εισφορών θα επενδύεται στο χρηματιστήριο. Στόχος είναι η δημιουργία ενός κεφαλαιακού πυλώνα, όπου θα κατευθύνεται έως και 2% των ακαθάριστων μισθών, με αρχικό ποσοστό 0,5%. Το 50% του ποσού θα καλύπτεται από τους εργαζόμενους και το υπόλοιπο 50% από τους εργοδότες. Η πρόταση αυτή αποσκοπεί στη μακροπρόθεσμη ενίσχυση της βιωσιμότητας του συστήματος, μέσω της αξιοποίησης των κεφαλαιαγορών.

Διεύρυνση της ασφαλιστικής βάσης

Βασική προτεραιότητα της μεταρρύθμισης είναι η ένταξη στο σύστημα όσο το δυνατόν περισσότερων εργαζομένων που σήμερα δεν υποχρεούνται σε καταβολή εισφορών. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται οι αυτοαπασχολούμενοι, εφόσον δεν καλύπτονται ήδη από ειδικό ταμείο, οι επαγγελματίες πολιτικοί, καθώς και οι απασχολούμενοι σε μίνι-θέσεις εργασίας (mini jobs). Οι τελευταίες, σύμφωνα με την εισήγηση, θα πρέπει να προορίζονται αποκλειστικά για φοιτητές. Οι επικεφαλής της επιτροπής, Φρανκ-Γιούργκεν Βάιζε και Κονστάντσε Γιάντα, υπογράμμισαν ότι οι προτάσεις αποσκοπούν στην εγγύηση της ασφάλειας του βιοτικού επιπέδου στα γηρατειά, ακόμη και για όσους έχουν χαμηλότερα ή μεσαία εισοδήματα.

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, υπερασπιζόμενος τις αλλαγές, δήλωσε: "Οι μεταρρυθμίσεις δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν τις κάνουμε επειδή μας αρέσει να αλλάζουμε τα πράγματα. Οι αλλαγές είναι όμως απαραίτητες, αν θέλουμε πολλά πράγματα να παραμείνουν ως έχουν". Από την πλευρά της, η ομοσπονδιακή υπουργός Εργασίας Μπέρμπελ Μπας τόνισε ότι "τώρα χτίζουμε κάτι για τη νεότερη γενιά, προκειμένου να έχει υψηλότερο επίπεδο συντάξεων" και επισήμανε την ανάγκη μείωσης της πρόωρης συνταξιοδότησης, με παράλληλη προστασία των δικαιολογημένων προσδοκιών και μεταβατικές περιόδους.

Πολιτικές αντιδράσεις και κοινωνικές προεκτάσεις

Η οργάνωση νεολαίας του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (JU) υποδέχθηκε θετικά τις προτάσεις, με τον πρόεδρό της Γιοχάνες Βίνκελ να κάνει λόγο για μια μεγάλη ευκαιρία για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Αντίθετα, η νεολαία του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) άσκησε δριμεία κριτική, κάνοντας λόγο για άδικη σύνδεση του προσδόκιμου ζωής με την ηλικία συνταξιοδότησης, ειδικά για εργαζόμενους σε κατασκευές και νοσηλευτική, που έχουν πολλά έτη εργασίας αλλά στατιστικά περιορισμένο προσδόκιμο ζωής. Το SPD ζήτησε η ηλικία συνταξιοδότησης να συνδεθεί με τα έτη εισφορών.

Το κόμμα των Πρασίνων χαιρέτισε τις προτάσεις για την ενίσχυση της κεφαλαιακής χρηματοδότησης και την κατάργηση της σύνταξης στα 63, αλλά χαρακτήρισε λάθος το γεγονός ότι δεν σταθεροποιείται το επίπεδο σύνταξης στο 48%. Η Αριστερά έκανε λόγο για περικοπές συντάξεων, καταλογίζοντας την ευθύνη στον καγκελάριο, ενώ η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναφέρθηκε σε χρήσιμες προτάσεις, αλλά επέκρινε τις γενικές συστάσεις, λέγοντας ότι ισοδυναμούν με περισσότερα χρόνια εργασίας και υψηλότερες εισφορές. Τα συνδικάτα Ver.di και IG Metall χαρακτήρισαν τα σχέδια "εκτός πραγματικότητας".

Οικονομικές επιπτώσεις και κοινωνική ανησυχία

Ο καθηγητής του πανεπιστημίου του Λιντς, Φρίντριχ Σνάιντερ, προειδοποίησε ότι η κατάργηση των μίνι-θέσεων εργασίας ενέχει σοβαρό κίνδυνο αύξησης της αδήλωτης εργασίας, εκτιμώντας το κόστος της μαύρης εργασίας μόνο για το 2027 σε 25 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο ίδιος, μιλώντας στην BILD, τόνισε ότι οι μίνι-θέσεις αποτελούν ένα από τα πιο επιτυχημένα μέτρα για τον περιορισμό της αδήλωτης εργασίας, καθώς μετά την εισαγωγή τους το 2000 και το 2003, η αδήλωτη απασχόληση μειώθηκε κατά 20-23 δισεκατομμύρια ευρώ. Σήμερα, σχεδόν 7 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται με αυτόν τον τρόπο, με ανώτατο μηνιαίο εισόδημα τα 603 ευρώ, ενώ το συνολικό κόστος της μαύρης εργασίας υπολογίζεται στα 500 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η προοπτική κατάργησης της σύνταξης στα 63 έτη έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους εργαζόμενους. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Forsa για λογαριασμό της ασφαλιστικής εταιρίας DAK, το 44% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι σχεδιάζει να συνταξιοδοτηθεί πρόωρα, το 35% σκοπεύει να εργαστεί έως το κανονικό όριο συνταξιοδότησης, ενώ το 9% προτίθεται να συνεχίσει να εργάζεται και μετά από αυτό.