Νομοσχέδιο: Προστασία οφειλετών και έλεγχος servicers

Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ένα πολυνομοσχέδιο που φιλοδοξεί να αναμορφώσει ριζικά το τοπίο της διαχείρισης ιδιωτικού χρέους, να εκσυγχρονίσει το φορολογικό καθεστώς των κρυπτοστοιχείων και να θωρακίσει τη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς. Η πρωτοβουλία, η οποία θα παραμείνει ανοιχτή για σχολιασμό έως τις 22 Οκτωβρίου 2026, στοχεύει στην ψήφιση του νόμου εντός της πρώτης εβδομάδας του Νοεμβρίου, εισάγοντας σημαντικές τομές στο τραπεζικό σύστημα, τη λογιστική λειτουργία του κράτους και την καθημερινότητα των πολιτών.

Νέο πλαίσιο για οφειλέτες και servicers

Κεντρικός άξονας του νομοσχεδίου είναι η θέσπιση 16 παρεμβάσεων για το ιδιωτικό χρέος, εκ των οποίων οι οκτώ επικεντρώνονται στην ενίσχυση της προστασίας των δανειοληπτών και οι υπόλοιπες οκτώ στη διαφάνεια και τη λογοδοσία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων. Η σημαντικότερη καινοτομία αφορά την αντικατάσταση του Κώδικα Δεοντολογίας από μια νέα, αυτοτελή και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης. Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, ο πιστωτής υποχρεούται να απαντήσει εντός τριών μηνών, ενώ η συνολική διαδικασία οφείλει να ολοκληρωθεί εντός εξαμήνου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη χρονική στιγμή πριν από τον πλειστηριασμό. Τρεις μήνες πριν από τη διενέργεια πλειστηριασμού, ο πιστωτής θα πρέπει υποχρεωτικά να υποβάλει πρόταση ρύθμισης, η οποία θα χαρακτηρίζεται από βιωσιμότητα και τεκμηρίωση, βασιζόμενη στα εισοδήματα και την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη. Οι προτάσεις θα κατατίθενται εγγράφως, με υποχρεωτική παράθεση εναλλακτικών λύσεων, ενώ τυχόν απόρριψη θα απαιτεί εμπεριστατωμένη έγγραφη αιτιολογία. Παράλληλα, θεσμοθετείται ανώτατο όριο 15% στην προκαταβολή που μπορεί να απαιτήσει ο πιστωτής για απευθείας διμερή ρύθμιση, βάζοντας τέλος σε πρακτικές του παρελθόντος όπου οι προκαταβολές ξεπερνούσαν ακόμη και το 50% της οφειλής.

Η προστασία του συνεπούς οφειλέτη ενισχύεται δραστικά. Εφόσον τηρείται ενεργή ρύθμιση, απαγορεύεται η καταγγελία της, η έκδοση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση και η συνέχιση του πλειστηριασμού. Σε περίπτωση παραβίασης, η πράξη κηρύσσεται αυτοδικαίως άκυρη, ο οφειλέτης πιστώνεται με ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις και η ρύθμιση παρατείνεται άτοκα για πέντε μήνες. Επιπλέον, προβλέπεται διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ, με αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση υποτροπής.

Ο οφειλέτης αποκτά ρητό δικαίωμα δωρεάν ενημέρωσης για το σύνολο της οφειλής του, συμπεριλαμβανομένων συμβάσεων, ιστορικού πληρωμών και τρόπου υπολογισμού τόκων και προμηθειών, εντός 45 ημερών. Η μη συμμόρφωση επιφέρει αναστολή της τοκοφορίας. Επανέρχεται, επίσης, η προστατευτική ρύθμιση του άρθρου 39 του ν. 3259/2004 για παλαιές ληξιπρόθεσμες οφειλές, χωρίς χρονικούς περιορισμούς στην υποβολή αίτησης, ενώ διευρύνεται η προστασία για ΑμεΑ και γονείς ή φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με αναπηρία άνω του 67%.

Αυστηρότερη εποπτεία και λογοδοσία των servicers

Το δεύτερο σκέλος των ρυθμίσεων για το ιδιωτικό χρέος εστιάζει στην ενίσχυση της διαφάνειας των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων. Οι servicers θα υποχρεούνται πλέον σε ετήσια δημοσιοποίηση στοιχείων που αφορούν τα οικονομικά τους μεγέθη, την εταιρική διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται και τον χειρισμό των παραπόνων. Παράλληλα, θα υποβάλλουν στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο σχέδιο στρατηγικής διαχείρισης απαιτήσεων, το οποίο θα περιλαμβάνει προβλέψεις εισπράξεων, ανάλυση κινδύνων και δείκτες απόδοσης.

Για τις τιτλοποιήσεις που συνδέονται με κρατική εγγύηση, καθιερώνεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, τα πορίσματα του οποίου θα κοινοποιούνται στις αρχές και θα δημοσιοποιούνται περιληπτικά. Ενισχύεται, τέλος, το πλαίσιο κυρώσεων της Τράπεζας της Ελλάδος, με ρητή αναγνώριση της εποπτικής αρμοδιότητας του Υπουργείου για τα στοιχεία της Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων.

Νέο φορολογικό πλαίσιο για τα κρύπτο

Το νομοσχέδιο καλύπτει το υφιστάμενο νομοθετικό κενό στη φορολόγηση των κρυπτοστοιχείων, θεσπίζοντας συντελεστή 10% στην υπεραξία από τη μεταβίβασή τους για φυσικά πρόσωπα. Η υπεραξία υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ τιμής κτήσης και πώλησης, με ειδικούς κανόνες για τη μέση τιμή κτήσης σε διαδοχικές αποκτήσεις. Ποσά υπεραξίας έως 500 ευρώ ετησίως απαλλάσσονται, ενώ η ανταλλαγή κρυπτοστοιχείων δεν γεννά φορολογητέα υπεραξία. Οι αποδόσεις από δανεισμό, παροχή ρευστότητας και staking φορολογούνται ως τόκοι με 10%.

Καθορίζεται, επίσης, ο τρόπος αποτίμησης κρυπτοστοιχείων που χορηγούνται ως παροχή σε είδος, με βάση την αξία τους σε ευρώ κατά τον χρόνο απόκτησης, ενώ η αγορά τους εντάσσεται στις δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων για τεκμήρια. Για τον φόρο κληρονομιών και δωρεών, τα κρυπτοστοιχεία χαρακτηρίζονται ως ασώματη κινητή περιουσία στην αλλοδαπή. Δεν επιβάλλεται Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής κατά την πώληση, ενώ παρέχεται δυνατότητα οικειοθελούς δήλωσης παλαιότερων υπεραξιών εντός 12 μηνών, χωρίς πρόστιμα.

Τράπεζες, επενδύσεις και κεφαλαιαγορά

Ένα μεγάλο μέρος του νομοσχεδίου αφορά τον εκσυγχρονισμό του χρηματοπιστωτικού τομέα και την ενσωμάτωση ευρωπαϊκών Οδηγιών. Οι παρεμβάσεις εκτείνονται στην εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων, την τραπεζική ένωση, το πλαίσιο εξυγίανσης και τη διαχείριση κρίσεων. Ενισχύεται η εποπτεία τραπεζών και υποκαταστημάτων τρίτων χωρών, καθώς και η διαχείριση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικών με τη διακυβέρνηση κινδύνων.

Επικαιροποιείται το πλαίσιο για τη διαχείριση επενδυτικών κεφαλαίων, τους ΔΟΕΕ και τους ΟΣΕΚΑ, με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια και προστασία των επενδυτών. Η Ελλάδα εντάσσεται πλήρως στο Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης (ESAP), διευκολύνοντας την πρόσβαση σε εταιρικά δεδομένα, ενώ αλλάζουν οι κανόνες για τους πολυμερείς μηχανισμούς διαπραγμάτευσης και τις αγορές ανάπτυξης ΜμΕ, καθιστώντας ελκυστικότερη την άντληση κεφαλαίων από τις δημόσιες αγορές.

Αγροτικό πετρέλαιο – Επιστροφή ΕΦΚ έως 31 Οκτωβρίου

Στον αγροτικό τομέα, προβλέπεται η άμεση επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στους δικαιούχους αγρότες έως τις 31 Οκτωβρίου 2026. Από τον Νοέμβριο, η έκπτωση θα εφαρμόζεται ψηφιακά στο τιμολόγιο αγοράς, με το αντίστοιχο ποσό και τον αναλογούντα ΦΠΑ να επιστρέφονται στους πρατηριούχους ως ακατάσχετα και ασυμψίφιστα ποσά.

Νέα λογιστική λειτουργία του Δημοσίου

Το νομοσχέδιο προετοιμάζει την εφαρμογή του νέου Λογιστικού Πλαισίου Γενικής Κυβέρνησης από την 1η Ιανουαρίου 2027, βασισμένου στη λογιστική του δεδουλευμένου και στα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα για τον Δημόσιο Τομέα (IPSAS). Κεντρικό εργαλείο της μεταρρύθμισης είναι το gov-ERP, το οποίο θα αλλάξει τις διαδικασίες ανάληψης, ελέγχου και εκκαθάρισης δαπανών, ενισχύοντας τη λογοδοσία και τον προγραμματισμό.

Υποχρεωτικές ηλεκτρονικές πληρωμές στις παραδόσεις courier

Καθίσταται υποχρεωτική η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής για παραδόσεις αγαθών από εταιρείες ταχυμεταφορών, ανεξαρτήτως ποσού. Η αποδοχή μετρητών θα επισύρει πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο της αξίας της συναλλαγής. Εξαιρέσεις θα καθοριστούν με υπουργική απόφαση, κατ' αναλογία με το καθεστώς των ηλεκτρονικών δαπανών για το αφορολόγητο.

Νέοι κανόνες για τα καύσιμα σε πρατήρια που σφραγίζονται

Ρυθμίζεται η διαχείριση καυσίμων σε πρατήρια που σφραγίζονται για δύο χρόνια λόγω παραβάσεων. Καύσιμα κανονικής σύνθεσης θα απαντλούνται για λόγους ασφαλείας και θα διατίθενται στην αγορά, ενώ τα νοθευμένα θα κατάσχονται. Αποσαφηνίζεται ότι τα μέτρα δέουσας επιμέλειας αφορούν πρατήρια δημόσιας και ιδιωτικής χρήσης, ενώ τίθενται χρονικοί περιορισμοί στη διακοπή διακίνησης.

Πλήρης τίτλος του νομοσχεδίου

Ο πλήρης τίτλος του νομοσχεδίου είναι: "Ενίσχυση εποπτείας των υπό διαχείριση απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις – Προστασία συνεπών οφειλετών - Ενίσχυση των συλλογικών επενδύσεων και της κεφαλαιαγοράς καθώς και της διαχείρισης κινδύνων και της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος - Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2024/1619, (ΕΕ) 2024/1640, (ΕΕ) 2024/2994, (ΕΕ) 2024/927, (ΕΕ) 2023/2864 και (ΕΕ) 2024/2811, διατάξεις αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους - Συνταξιοδοτική ρύθμιση - και λοιπές διατάξεις". Η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 22.10.2026 και ώρα 10:00 π.μ.