Στη σκιά των τελευταίων διεθνών εξελίξεων γύρω από τη Γροιλανδία, ξαναθυμήθηκαν πολλοί μια ιστορία που είχε ξεχαστεί. Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Δανία βρέθηκε αναγκαστικά αντιμέτωπη με το παρελθόν της. Η αφορμή ήρθε από την έκθεση μιας ανεξάρτητης επιτροπής, που είχε συσταθεί το 2022 για να εξετάσει ένα σκοτεινό κεφάλαιο: το πρόγραμμα αναγκαστικών στειρώσεων που εφαρμόστηκε επί δεκαετίες στη πρώην αποικία της.
Από το 1966 έως το 1970, και σε πιο σποραδική βάση τα επόμενα χρόνια, περισσότερες από 4.500 γυναίκες και κορίτσια υποβλήθηκαν σε στείρωση χωρίς τη γνώση ή τη συγκατάθεσή τους. Ορισμένες ήταν μόλις 12 ετών. Οι μέθοδοι ήταν απλές και αθόρυβες – ενδομήτρια σπιράλ ή ενέσεις αντισυλληπτικών ορμονών – και Δανοί γιατροί αποφάσιζαν ποια σώματα θα ελέγχονταν και ποια όχι. Οι ίδιες οι γυναίκες και οι οικογένειές τους δεν ενημερώνονταν ποτέ, στο όνομα μιας «ορθολογικής» διαχείρισης του πληθυσμού.
Η έκθεση βασίστηκε στις μαρτυρίες 410 θυμάτων, εκ των οποίων οι 349 περιέγραψαν σοβαρές ιατρικές επιπλοκές. Πόνος, αιμορραγίες, λοιμώξεις έγιναν καθημερινότητα για πολλές. Σπιράλ που προκαλούσαν αφόρητα συμπτώματα δεν αφαιρούνταν, καθώς θεωρούνταν ότι «δεν υπήρχε ιατρική ένδειξη». Κάποιες γυναίκες αναγκάστηκαν να τα αφαιρέσουν μόνες τους. Άλλες είδαν την περίοδό τους να σταματά από την εφηβεία και αργότερα διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να αποκτήσουν παιδιά, χωρίς ποτέ να ξέρουν γιατί. Η απάντηση ήρθε δεκαετίες αργότερα, αδιάφορη και ψυχρή.
Ο στόχος ήταν ξεκάθαρος: έλεγχος του πληθυσμού της Γροιλανδίας, κυρίως Ινουίτ, που τότε δεν ξεπερνούσε τους 44.000 κατοίκους και σήμερα αριθμεί περίπου 57.000. Παρά το μέγεθός της, η Γροιλανδία θεωρήθηκε υπερβολικά πυκνοκατοικημένη ή, πιο ωμά, ανεπιθύμητη.
Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντρικσεν, ζήτησε συγγνώμη σε ομιλία της στη Νουούκ, αναγνωρίζοντας «σοβαρές διακρίσεις». Η δήλωση έτυχε όμως συγκρατημένης υποδοχής. Τα θύματα, πολλά εκ των οποίων έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη, επιμένουν ότι η συγγνώμη χωρίς αποζημίωση ή έμπρακτη αποκατάσταση δεν επαρκεί και μοιάζει περισσότερο με συμβολική χειρονομία.
Η ειρωνεία είναι πικρή. Σήμερα, οι ίδιοι Δανοί δηλώνουν υπερασπιστές της αυτοδιάθεσης και των δικαιωμάτων των Γροιλανδών, μιλώντας για σεβασμό, κυριαρχία και ελευθερία επιλογής. Το ίδιο κράτος που αφαίρεσε βίαια την επιλογή από χιλιάδες κορίτσια και γυναίκες για δεκαετίες. Πολλοί Γροιλανδοί σχολιάζουν με πικρό χιούμορ: «Τώρα ξαφνικά μας αγαπάτε;». Η ιστορία, όπως φαίνεται, επιστρέφει πάντα το βλέμμα και ζητά λογαριασμό.
