Πάγια θέση της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τις εκθέσεις της και τις αναλύσεις της, είναι ότι η ελληνική οικονομία, παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πλέγμα διαρθρωτικών προκλήσεων που θα καθορίσουν τη μελλοντική της πορεία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας σε σχέση με το μέσο όρο της ΕΕ.
Πιο συγκεκριμένα, η παραγωγικότητα επηρεάζεται αρνητικά από τη δομή της εγχώριας οικονομίας, η οποία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε τομείς χαμηλής παραγωγικότητας, όπως η παροχή καταλύματος και η εστίαση, αλλά και από την κυριαρχία μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, που συχνά δυσκολεύονται να επεκταθούν, να διεθνοποιηθούν και να επενδύσουν σε έρευνα και καινοτομία. Επίσης, η εκτεταμένη αποεπένδυση κατά την περίοδο της κρίσης χρέους έχει διαβρώσει την κεφαλαιακή βάση.
Δηλαδή, το συνολικό κεφάλαιο παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο από τα προ της κρίσης επίπεδα, ενώ το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο υστερεί ακόμη και σε σχέση με την περίοδο πριν από την ένταξη στην ευρωζώνη, με αποτέλεσμα η ένταση κεφαλαίου να εξακολουθεί να έχει αρνητική συμβολή στην παραγωγικότητα.
Κατά την ΤτΕ, οι επενδύσεις αποτελούν κρίσιμο κρίκο αυτής της αλυσίδας. Παρά τη σημαντική άνοδό τους από το 2019 (60% μέχρι το 2025), τα τελευταία χρόνια ο ρυθμός αύξησης του ακαθάριστου σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου είναι χαμηλότερος από τις αρχικές προβλέψεις και το επενδυτικό κενό σε σχέση με την ΕΕ, αν και έχει ήδη μειωθεί, εν μέρει χάρη στη συμβολή του ΤΑΑ, παραμένει αρκετά υψηλό. Για να κλείσει, απαιτείται περαιτέρω σταθερή αύξηση των επενδύσεων.
Το στοίχημα τώρα είναι η πλήρης αξιοποίηση της αναπτυξιακής ώθησης από τις επενδύσεις, ώστε τα οφέλη να έχουν μόνιμο χαρακτήρα για την ελληνική οικονομία.
Ταμείο Ανάκαμψης και οικονομία
Στενά συνδεδεμένη με το επενδυτικό κενό, παρά την κινητοποίηση σημαντικών ιδιωτικών και ξένων άμεσων επενδύσεων στο πλαίσιο του ΤΑΑ, είναι και η σχετικά αργή μετεξέλιξη του παραγωγικού προτύπου. Μολονότι οι επενδύσεις και οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια ως ποσοστό του ΑΕΠ, η ιδιωτική κατανάλωση εξακολουθεί να αποτελεί περίπου το 70% του ΑΕΠ, όταν στην ευρωζώνη βρίσκεται γύρω στο 53%.
Όπως σημειώνει η ΤτΕ, κομβική προϋπόθεση για την ενίσχυση των επενδύσεων είναι η έγκαιρη πλήρης απορρόφηση και εκταμίευση των πόρων του ΤΑΑ προς τον ιδιωτικό τομέα. Η κατάθεση του τρίτου αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας το Νοέμβριο του 2025 – με αναμόρφωση οροσήμων και αντικατάσταση έργων βάσει ωρίμανσης – σε συνδυασμό με τη θεσμική ενίσχυση των κρατικών υπηρεσιών μέσω του ν. 5233/2025 στοχεύουν ακριβώς στην επιτάχυνση της υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων.
Ειδικότερα, για την επίσπευση των διαδικασιών και τη διασφάλιση της πλήρους απορρόφησης των διαθέσιμων πόρων, το Νοέμβριο του 2025 η Ελλάδα κατέθεσε το τρίτο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και περιλαμβάνει αναμόρφωση ορισμένων οροσήμων/στόχων και αντικατάσταση έργων με κριτήριο την ωρίμανση, διατηρώντας το συνολικό προϋπολογισμό του Σχεδίου, καθώς και το μίγμα των έργων που συμβάλλουν σε πράσινους και ψηφιακούς στόχους.
Δεδομένου ότι το ευρωπαϊκό μέσο ανάκαμψης Next GenerationEU έχει πεπερασμένη διάρκεια ζωής και παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα καταγράφει συστηματικά ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απορρόφησης στην ΕΕ, η χώρα οφείλει να επιταχύνει την υλοποίηση των συναφών επενδύσεων ώστε να μεγιστοποιήσει τις θετικές επιδράσεις του στην ανάπτυξη και στην παραγωγικότητα τα επόμενα χρόνια.
Είναι λοιπόν σημαντικό να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες ώστε να υλοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερες από τις υπολειπόμενες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που συνδέονται με αυτό και κατά συνέπεια να αντληθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι πόροι. Ωστόσο, η ταχύτητα της απορρόφησης των πόρων θα πρέπει να ταυτίζεται στο μέγιστο δυνατό βαθμό με την αποτελεσματικότητα των επενδύσεων.
Η απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων
Με βάση τα στοιχεία της ΤτΕ, μέχρι στιγμής η Ελλάδα σημειώνει ικανοποιητική πρόοδο έναντι των υπόλοιπων χωρών της ΕΕ ως προς την εκπλήρωση οροσήμων και στόχων και την είσπραξη των δόσεων, όπως αντικατοπτρίζεται και στη σχετική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πορεία υλοποίησης του ΤΑΑ.
Μετά την εκταμίευση της 6ης δόσης των επιχορηγήσεων το Νοέμβριο του 2025, η Ελλάδα έχει λάβει συνολικά 23,4 δισεκ. ευρώ (65% των διαθέσιμων πόρων, έναντι 56% για το μέσο όρο της ΕΕ), εκ των οποίων 12 δισεκ. ευρώ σε επιχορηγήσεις (66% του συνόλου) και 11,4 δισεκ. ευρώ σε δάνεια (64% του συνόλου), έχοντας ολοκληρώσει το 48% των συμφωνημένων στόχων/οροσήμων (έναντι 40% για το μέσο όρο της ΕΕ).
Σχετικά με το δανειακό σκέλος του ΤΑΑ, παρατηρείται επιβράδυνση στο ρυθμό αύξησης των συμβασιοποιήσεων των δανείων. Σημειώνεται ότι ο προϋπολογισμός των συμβασιοποιημένων δανείων παρακολουθείται ως προαπαιτούμενος στόχος κατά την υποβολή αιτημάτων είσπραξης. Συγκεκριμένα, έως το τέλος του Νοεμβρίου, 547 αιτήσεις για χρηματοδότηση μέσω δανείων του ΤΑΑ έχουν συμβασιοποιηθεί για έργα προϋπολογισμού 7,8 δισεκ. ευρώ (ή 68% των συνολικών εισπράξεων δανείων).
Σύμφωνα με την επιχειρησιακή συμφωνία της Ελλάδος με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το ΤΑΑ, δάνεια ύψους 16,7 δισεκ. ευρώ πρέπει να έχουν συμβασιοποιηθεί έως το τέλος του 2026. Όσον αφορά τις εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις, αυτές αναμένεται να πραγματοποιούνται έως το 2029, καθώς τα δάνεια εκταμιεύονται τμηματικά με βάση την πορεία υλοποίησης των έργων. Έως το τέλος του Νοεμβρίου 2025 οι εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις ανέρχονταν σε 4,8 δισεκ. ευρώ.
Επίσης, ως προς το σκέλος των επιχορηγήσεων του ΤΑΑ, οι εκταμιεύσεις προς τους τελικούς δικαιούχους παρουσιάζουν καθυστερήσεις, αν και επιταχύνθηκαν έναντι του 2024. Ειδικότερα, μέχρι τον Ιούνιο του 2025 είχε καταβληθεί ποσό ύψους 6,6 δισεκ. ευρώ (ή 66% των εισπράξεων επιχορηγήσεων) στους τελικούς δικαιούχους, ενώ μέχρι το Νοέμβριο του 2025 επιπλέον 5,4 δισεκ. ευρώ μεταβιβάστηκαν από τον κρατικό προϋπολογισμό προς τους φορείς της γενικής κυβέρνησης.
Όπως σημειώνει σε σχετική ανάλυση για την πορεία του ΤΑΑ και η τράπεζα Eurobank, η Ελλάδα επιτυγχάνει σχετικά ικανοποιητικές επιδόσεις στο ποσοστό ολοκλήρωσης οροσήμων/στόχων για το σύνολο των πυλώνων, το οποίο είναι πολύ κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ-27. Στους επιμέρους πυλώνες, ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη.
Στους πυλώνες «Πράσινη μετάβαση» και «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», το ποσοστό ολοκλήρωσης της Ελλάδας είναι υψηλότερο συγκριτικά με το μ.ο. της ΕΕ-27, ενώ στον δεύτερο πυλώνα το ποσοστό υπερβαίνει το 50%.
Στον πυλώνα «Ψηφιακός μετασχηματισμός» το ποσοστό ολοκλήρωσης είναι κοντά στον μ.ο. της ΕΕ-27. Παράλληλα, στον πυλώνα «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα», αν και το ποσοστό της Ελλάδας είναι χαμηλότερο από αυτό του μ.ο. της ΕΕ-27, δεν υπολείπεται σημαντικά. Αντίθετα, στους πυλώνες «Κοινωνική και εδαφική συνοχή» και «Πολιτικές για την επόμενη γενιά» το σχετικό ποσοστό της Ελλάδας είναι αρκετά χαμηλότερο.
Αναφορικά με τις εκταμιεύσεις πόρων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την Ελλάδα την περίοδο 2020-2024, η χώρα εμφανίζει καλύτερες επιδόσεις στην εκταμίευση δανειακών πόρων συγκριτικά με τον μ.ο. της ΕΕ-27, καθώς τόσο το ετήσιο όσο και το σωρευτικό ποσοστό εκταμιεύσεων δανείων προς το σύνολο των διαθέσιμων δανειακών πόρων είναι υψηλότερα. Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, αν και η καμπύλη του σωρευτικού ποσού εκταμιεύσεων της Ελλάδας συμπίπτει στο μεγαλύτερο μέρος της με την αντίστοιχη της ΕΕ-27, το 2024 παρατηρείται απόκλιση μεταξύ των δύο καμπυλών.
Σχετικά με τη χρήση των πόρων του ΤΑΑ, η Ελλάδα επιτυγχάνει οριακά καλύτερη επίδοση από τον μ.ο. της ΕΕ-27 στο ποσοστό χρήσης δανειακών πόρων, ενώ στο σκέλος των επιχορηγήσεων καταγράφεται σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό χρήσης.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή μεταβάλλεται αν ληφθεί υπόψη η εξέλιξη των ετήσιων ποσοστών εκταμίευσης δανείων και επιχορηγήσεων ως προς το σύνολο των διαθέσιμων πόρων. Και στα δύο σκέλη, η Ελλάδα έχει βελτιώσει αισθητά τις επιδόσεις της, οι οποίες τη διετία 2023-2024 είναι υψηλότερες από τον μ.ο. της ΕΕ-27 (το 2024 για τις επιχορηγήσεις και από το 2023 για τα δάνεια).
Ως προς την κατανομή των πόρων του ΤΑΑ, στο σκέλος των επιχορηγήσεων το μεγαλύτερο ποσοστό κατευθύνεται σε κεφαλαιουχικές δαπάνες, επίδοση που είναι η τρίτη υψηλότερη μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27. Στο σκέλος των δανείων, το μεγαλύτερο ποσοστό κατευθύνεται σε άλλα στοιχεία κόστους που δεν λογίζονται ως δαπάνες (π.χ. παροχή δανείων, εισφορές μετοχικού κεφαλαίου), γεγονός που συνδέεται με τη διοχέτευση των δανείων του ΤΑΑ μέσω του τραπεζικού συστήματος.
Τα ορόσημα και οι στόχοι
Σε ό,τι αφορά την επίτευξη οροσήμων/στόχων, η Eurobank επισημαίνει ότι ο αριθμός τους μεταβάλλεται τόσο λόγω των αναθεωρήσεων των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας όσο και επειδή η διαδικασία αξιολόγησης δεν είναι ταυτόχρονη για όλα τα κράτη-μέλη, καθώς τα αιτήματα εκταμίευσης υποβάλλονται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές εντός κάθε έτους.
Στο πλαίσιο αυτό, και σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με ημερομηνία 7/1/2026, η Ελλάδα έχει εκπληρώσει 178 από τα 382 ορόσημα/στόχους, δηλαδή το 46,6%, έναντι 48,8% για τον μ.ο. της ΕΕ-27, καταλαμβάνοντας την 17η θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Σημειώνεται ότι στο τέλος του 2023, τόσο στις εκταμιεύσεις πόρων όσο και στο ποσοστό εκπλήρωσης οροσήμων/στόχων, η Ελλάδα κατείχε υψηλότερες θέσεις (5η και 11η αντίστοιχα) στις σχετικές κατατάξεις.
Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι τα εναπομείναντα ορόσημα/στόχοι είναι περισσότερο απαιτητικά, καθώς αφορούν κυρίως την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, όπως η ολοκλήρωση μεγάλων έργων υποδομής, η πλήρης ολοκλήρωση του κτηματολογίου και η εγκατάσταση δυναμικότητας παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου, σε αντίθεση με προγενέστερα ορόσημα που συνδέονταν με προκηρύξεις, ενάρξεις δράσεων ή ψήφιση νομοθεσίας.
Στους επιμέρους πυλώνες, η Ελλάδα βρίσκεται σε υψηλότερη θέση από τον μ.ο. της ΕΕ-27 σε 2 από τους 6, δηλαδή στους πυλώνες «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» (11η θέση με 55,9% έναντι 49,0%) και «Πράσινη μετάβαση» (12η θέση με 48,2% έναντι 43,4%).
Αντίθετα, παρουσιάζει χαμηλότερα ποσοστά ολοκλήρωσης στους πυλώνες «Ψηφιακός μετασχηματισμός», «Κοινωνική και εδαφική συνοχή», «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» και «Πολιτικές για την επόμενη γενιά». Στις πρώτες θέσεις των σχετικών κατατάξεων συναντώνται συστηματικά χώρες όπως η Αυστρία, η Γαλλία, η Δανία, η Ιταλία, η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο.
Οι καθυστερήσεις
Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα, όπως και αρκετές χώρες της ΕΕ-27, έχει εκπληρώσει λιγότερα από τα μισά ορόσημα/στόχους στο σύνολο των πυλώνων και σε 5 από τους 6 επιμέρους πυλώνες. Σύμφωνα με την Eurobank, μόνο στον πυλώνα «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» το ποσοστό υπερβαίνει το 50%, ενώ στους πυλώνες «Πράσινη μετάβαση» και «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» διαμορφώνεται κοντά στο 50%.
Οι συχνότερες αιτίες για τις καθυστερήσεις στην εκπλήρωση οροσήμων/στόχων και, κατ’ επέκταση, στην απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην ΕΕ-27, σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, περιλαμβάνουν μεταβολές στις εξωτερικές συνθήκες (πληθωρισμός, ελλείψεις εφοδιασμού), αλλαγές στο πολιτικό περιβάλλον, υποεκτίμηση του απαιτούμενου χρόνου υλοποίησης, καθώς και ζητήματα διοικητικής ικανότητας και πολυπλοκότητας των κανόνων σε εθνικό επίπεδο.
Τέλος, σημειώνεται ότι στο σύνολο των πυλώνων 14 από τις 27 χώρες έχουν ολοκληρώσει πάνω από το 50% των οροσήμων/στόχων. Ανά πυλώνα, η επίδοση αυτή καταγράφεται σε λιγότερες χώρες, με εξαίρεση τους πυλώνες «Ψηφιακός μετασχηματισμός», «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» και «Υγεία, οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα», όπου παρατηρείται ευρύτερη πρόοδος σε επίπεδο ΕΕ-27.
