Η άνοδος της ακροδεξιάς στη Γερμανία και ο αντίκτυπος στην πολιτική σκηνή

Η προοπτική το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να αναδειχθεί πρώτη δύναμη στις εκλογές του κρατιδίου της Σαξονίας-Άνχαλτ, ένα γεγονός που θα αποτελούσε ιστορική πρωτιά από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έχει πυροδοτήσει έντονο πολιτικό προβληματισμό τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, το αντιμεταναστευτικό κόμμα φαίνεται να εξασφαλίζει την πρωτιά στην ανατολική αυτή περιφέρεια, χωρίς ωστόσο να συγκεντρώνει την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα είχε ως συνέπεια την κατάρριψη του λεγόμενου «τείχους προστασίας», της άτυπης δηλαδή δέσμευσης των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να μην συνεργαστούν με την άκρα δεξιά. Αυτό θα άνοιγε τον δρόμο για την ανάληψη της εξουσίας στο κρατίδιο από τον επικεφαλής του AfD, Ούλριχ Ζίγκμουντ.

Η ενίσχυση των ακροδεξιών κομμάτων δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο στην Ευρώπη. Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, η ιδιαίτερη ιστορική διαδρομή της Γερμανίας προσδίδει σε μια ενδεχόμενη ακροδεξιά διακυβέρνηση μια εντελώς διαφορετική βαρύτητα σε σύγκριση με ό,τι θα συνέβαινε σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πρόγραμμα και οι περιορισμοί του AfD

Το AfD έχει παρουσιάσει ένα αναλυτικό μανιφέστο για τη Σαξονία-Άνχαλτ, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την επιτάχυνση των διαδικασιών απέλασης μεταναστών και την επαναφορά των μαθητικών ανταλλαγών με τη Ρωσία. Οι βασικές του θέσεις είναι σαφείς και επικεντρώνονται στην αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής, στην προώθηση του παραδοσιακού οικογενειακού προτύπου και στην ανάδειξη της γερμανικής ιστορίας και πολιτιστικής κληρονομιάς. Το σύνθημα του κόμματος, «Τα πάντα είναι δυνατά», αποτυπώνει τη φιλοδοξία του για ριζική αλλαγή.

Παρόλα αυτά, η υλοποίηση αυτού του προγράμματος αναμένεται να συναντήσει σημαντικά εμπόδια, με κυριότερο την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ενώ οι κυβερνήσεις των κρατιδίων διαθέτουν αρμοδιότητες σε τομείς όπως η παιδεία, η υγεία και ο πολιτισμός, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση στο Βερολίνο έχει τον τελικό λόγο σε κρίσιμα ζητήματα όπως η εξωτερική πολιτική, η άμυνα και η μεταναστευτική πολιτική.

Το κόμμα έχει ήδη καταρτίσει ένα πλάνο δέκα σημείων για τις πρώτες εκατό ημέρες της διακυβέρνησής του, το οποίο περιλαμβάνει την ακύρωση συμβάσεων με τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό σταθμό MDR, τη δημιουργία ξεχωριστών σχολικών τάξεων για παιδιά μεταναστών, την κατάργηση ενός υπουργείου και τη σύσταση επιτροπής για τη διερεύνηση των μέτρων της πανδημίας. Οι αλλαγές αυτές θα επηρεάσουν την καθημερινότητα των 2,1 εκατομμυρίων πολιτών του κρατιδίου, ωστόσο ο βαθμός εφαρμογής τους παραμένει αβέβαιος, δεδομένων των πιθανών αντιδράσεων από το Βερολίνο και των ενδεχόμενων νομικών προσφυγών.

Οι πολιτικές επιπτώσεις για τον Μερτς

Μια σαφής επικράτηση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αναμένεται να προκαλέσει πολιτικό σεισμό στη Γερμανία. Το κόμμα, το οποίο τελεί υπό παρακολούθηση από τις υπηρεσίες Πληροφοριών για τις εξτρεμιστικές του τάσεις, βλέπει τη δημοτικότητά του να αυξάνεται σταθερά, με τις δημοσκοπήσεις να το φέρνουν πλέον μπροστά από τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) του καγκελάριου Μερτς σε πανεθνικό επίπεδο.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση βρίσκεται ήδη υπό πίεση, καθώς επιχειρεί να εφαρμόσει το μεταρρυθμιστικό της πρόγραμμα εν μέσω αυξανόμενου πληθωρισμού και αναταραχών στο παγκόσμιο εμπόδιο εξαιτίας της πολεμικής σύρραξης στο Ιράν. Η δημοτικότητα του καγκελάριου Μερτς έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, και η απουσία του από την προεκλογική εκστρατεία στο κρατίδιο, με την πρώτη του εμφάνιση να πραγματοποιείται μόλις τη Δευτέρα, έχει εντείνει τις αμφιβολίες για τις ηγετικές του ικανότητες.

Η απώλεια ενός κρατιδίου από το AfD, ενός κόμματος που ιδρύθηκε το 2013, θα αποτελούσε βαριά ήττα για τον Μερτς, ο οποίος είχε δεσμευθεί στο παρελθόν να περιορίσει την επιρροή της ακροδεξιάς. Η κατάσταση για τους Συντηρητικούς επιδεινώνεται περαιτέρω, καθώς ακολουθούν εκλογικές αναμετρήσεις σε δύο ακόμη κρατίδια. Στο Μεκλεμβούργο-Πομερανία, το CDU κινδυνεύει να καταγράψει το χειρότερο αποτέλεσμά του από τη δεκαετία του 1950, ενώ στο Βερολίνο αναμένεται να χάσει τη δημαρχία. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν το σενάριο αμφισβήτησης της ηγεσίας του Μερτς, με δημοσκόπηση του YouGov να δείχνει ότι η πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί πιθανή την αντικατάστασή του πριν από τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές.

Το «τείχος προστασίας» και το μέλλον

Ο υποψήφιος του AfD, Ούλριχ Ζίγκμουντ, εμφανίζεται αισιόδοξος, εκτιμώντας ότι ακόμη και αν δεν σχηματίσει κυβέρνηση, μια ενδεχόμενη συμμαχία των παραδοσιακών κομμάτων θα είναι βραχύβια. Η άποψή του είναι ότι η δυναμική του κόμματός του θα ενισχυθεί περαιτέρω, με το ποσοστό του να μπορεί να φτάσει ακόμη και το 55% σε μελλοντικές εκλογές.

Η αδυναμία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να ανακόψουν την άνοδο του AfD είναι εμφανής. Μετά το 20,8% που συγκέντρωσε στις περσινές ομοσπονδιακές εκλογές, τα ποσοστά του έχουν εκτοξευθεί στο 28% στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Ο πρώην επικεφαλής του SPD, Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, έχει προειδοποιήσει με μεγαλειώδη τρόπο ότι η εξάπλωση της επιρροής του AfD συνιστά μια πυρκαγιά που έχει ήδη πάρει μεγάλες διαστάσεις.

Εντός του CDU, έχουν αρχίσει να ακούγονται φωνές που ζητούν την εγκατάλειψη του «τείχους προστασίας», ωστόσο ο καγκελάριος Μερτς παραμένει σταθερός στην άρνησή του για οποιαδήποτε συνεργασία με το AfD. Στελέχη όπως ο Ράινερ Χάσελοφ προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διχάσει το κόμμα. Ως έσχατο μέτρο για την αποτροπή της ανόδου του AfD στην εξουσία, έχει τεθεί το ζήτημα της απαγόρευσής του από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο. Ο υπουργός Άμυνας, Μπόρις Πιστόριους, και άλλα πολιτικά στελέχη έχουν επαναφέρει αυτό το αίτημα, εστιάζοντας στα «εθνικοσοσιαλιστικά παρακλάδια» του κόμματος στην ανατολική Γερμανία.

Ο Μερτς, ωστόσο, έχει ταχθεί κατά της απαγόρευσης, υποστηρίζοντας ότι το AfD πρέπει να ηττηθεί πολιτικά, αντιμετωπίζοντας τα αίτια της δυσαρέσκειας των πολιτών. Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν ο καγκελάριος θα καταφέρει να διατηρήσει τη θέση του και να αποτρέψει την άνοδο της άκρας δεξιάς στην εξουσία έως το 2029, τηρώντας τις δεσμεύσεις του απέναντι στο εκλογικό σώμα.