Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αρχών, αξιών και κατευθύνσεων για τον σύγχρονο χωρικό σχεδιασμό επιχειρεί να διαμορφώσει η «Διακήρυξη των Δελφών για τον Χωρικό Σχεδιασμό», η οποία παρουσιάζεται ως πρωτοβουλία με στόχο την υπέρβαση αποσπασματικών λογικών και πρόσκαιρων προτεραιοτήτων.
Η Διακήρυξη περιλαμβάνει 34 αρχές για τον Νοήμονα Χωρικό Σχεδιασμό και αποτελεί πρωτοβουλία της ακαδημαϊκής κοινότητας, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών ιδρυμάτων όπως το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το κείμενο υπογράφεται συνολικά από 18 ακαδημαϊκούς με εξειδίκευση στον χωρικό σχεδιασμό.
Η πρωτοβουλία ξεκινά από το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και θέτει ως βασική επιδίωξη τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου, των στόχων και των εργαλείων του χωρικού σχεδιασμού.
Πλαίσιο αναφοράς σε μια εποχή πολυπλοκότητας
Η «Διακήρυξη των Δελφών» φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πυξίδα για τον σχεδιασμό του χώρου σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και αλληλεξαρτήσεων. Η οικονομική και κλιματική κρίση, οι κοινωνικές ανισότητες, οι δημογραφικές μεταβολές, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι θεσμικές ασυνέχειες συνθέτουν ένα πεδίο στο οποίο ο χωρικός σχεδιασμός καλείται να απαντήσει με συνοχή, επιστημονική τεκμηρίωση και δημόσια ευθύνη.
Οι αρχές που διατυπώνονται στο κείμενο δεν παρουσιάζονται ως έτοιμες λύσεις ή άκαμπτα κανονιστικά σχήματα. Συγκροτούν ένα κοινό πλαίσιο κατανόησης, κρίσης και ευθύνης, το οποίο μπορεί να στηρίξει τόσο τη θεωρητική προσέγγιση όσο και την πρακτική εφαρμογή του χωρικού σχεδιασμού.
Παράλληλα, οι αρχές αυτές λειτουργούν ως αξιακό σημείο αναφοράς για κάθε χωροτάκτη και πολεοδόμο, προσφέροντας εργαλεία τεκμηρίωσης των επιλογών του. Αφορούν επίσης όσους εφαρμόζουν τις σχετικές ρυθμίσεις, όπως μηχανικούς, στελέχη της διοίκησης και νομικούς, συμβάλλοντας στη σύνταξη και στην υλοποίηση πολιτικών που επηρεάζουν την οργάνωση του χώρου.
Με αυτόν τον τρόπο, η Διακήρυξη αποκτά ρόλο ερμηνευτικού εργαλείου, καθώς αναδεικνύει τον πυρήνα, τη συνοχή και τον δημόσιο χαρακτήρα του χωρικού σχεδιασμού.
Από τη γνώση στη βιώσιμη χωρική ανάπτυξη
Οι αρχές της Διακήρυξης στηρίζονται στη συσσωρευμένη επιστημονική γνώση, στην ευρωπαϊκή εμπειρία και στη μακρά πρακτική του χωρικού σχεδιασμού. Στόχος είναι η διαμόρφωση μιας κοινής γλώσσας για τον χώρο, τον χρόνο και την κοινωνία, σε μια περίοδο κατά την οποία οι χωρικές πολιτικές συνδέονται άμεσα με την ανθεκτικότητα, τη βιωσιμότητα και τη χωρική δικαιοσύνη.
Στον πυρήνα της Διακήρυξης βρίσκεται η μετάβαση από βραχυπρόθεσμες και αποσπασματικές προσεγγίσεις σε ένα πιο ολιστικό μοντέλο σχεδιασμού. Το μοντέλο αυτό ενσωματώνει τη γνώση, τα δεδομένα, την εμπειρία και την κριτική σκέψη, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη διαφάνεια, τη συμμετοχικότητα και τη διαγενεακή ευθύνη.
Η χρονική συγκυρία της υπογραφής έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Η Διακήρυξη υπεγράφη στις 9 Μαΐου 2026, ακριβώς 99 χρόνια μετά τις πρώτες Δελφικές Εορτές του Άγγελου Σικελιανού, που πραγματοποιήθηκαν στις 9 Μαΐου 1927. Η υπογραφή έγινε στο πλαίσιο Συμποσίου για τον Χωρικό Σχεδιασμό, το οποίο φιλοξενήθηκε στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.
Η «Διακήρυξη των Δελφών» επιδιώκει να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την ανανέωση της θεωρίας και της πρακτικής του χωρικού σχεδιασμού. Στοχεύει στη συγκρότηση ενός συνεκτικού, προσαρμοστικού και βιώσιμου πλαισίου χωρικής ανάπτυξης, με κεντρικό άξονα το δημόσιο συμφέρον και τη χωρική δικαιοσύνη.
Οι ακαδημαϊκοί που υπογράφουν τη Διακήρυξη
Το κείμενο συντάχθηκε και υπογράφηκε από μέλη της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας με ειδίκευση στον χωρικό σχεδιασμό.
Συμμετείχαν οι καθηγητές: Μαργαρίτα Αγγελίδου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ευάγγελος Ασπρογέρακας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λουδοβίκος Βασενχόβεν από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Γεωργία Γεμενετζή από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Ανέστης Γουργιώτης από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Βύρων Ιωάννου από το Frederick University, Χάρης Κοκκώσης από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Δημήτρης Μέλισσας από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και Δημήτρης Οικονόμου από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
Στους υπογράφοντες περιλαμβάνονται επίσης οι Αθανάσιος Παγώνης από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ιωάννης Πισσούριος από το Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου, Γεωργία Ποζουκίδου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνος Σερράος από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Αναστασία Τασοπούλου από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Γεώργιος Τσιλιμίγκας από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Νίκος Τριανταφυλλόπουλος από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Μάριος Χαϊνταρλής από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και Χάρις Χριστοδούλου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
