Ο Χέγκελ είχε περιγράψει με ακρίβεια την ειρωνεία της Ιστορίας: επανέρχεται, πρώτα ως τραγωδία και ύστερα ως φάρσα. Σήμερα, η φάρσα παίζεται μπροστά στα μάτια μας, με πρωταγωνιστές όσους εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.
Η Σύνοδος Ασφαλείας του Μονάχου δεν υπήρξε μια τυπική διπλωματική συνάντηση. Αποτύπωσε με ωμότητα το τέλος μιας εποχής. Η διεθνής τάξη που οικοδομήθηκε μεταπολεμικά και συντηρήθηκε μεταψυχροπολεμικά έχει κλείσει τον κύκλο της. Το δεδομένο αυτό, που μέχρι χθες αντιμετωπιζόταν με δυσφορία από τους επαγγελματίες της αυταπάτης, αναγνωρίζεται πλέον από την ίδια τη δυτική πολιτική και διπλωματική ηγεσία.
Οι διαπιστώσεις δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών. Οι συμμαχίες που θεωρούνταν ακλόνητες δεν επαρκούν. Οι θεσμοί που παρουσιάζονταν ως εγγυητές ασφάλειας έχουν εξαντλήσει τα όριά τους. Η ευθύνη μετατίθεται από την ανάθεση στην ανάληψη. Η στρατηγική αυτονομία αναδεικνύεται ως όρος επιβίωσης. Το μήνυμα είναι ενιαίο και αμείλικτο: οι μηχανισμοί που θεωρήθηκαν αυτονόητοι αδυνατούν να προσφέρουν ασφάλεια σε πραγματικό χρόνο.
Βρισκόμαστε σε μεταβατική φάση. Σε τέτοιες περιόδους, οι νέες δομές δεν γεννιούνται έτοιμες, συγκροτούνται πρόχειρα, δοκιμάζονται στην πράξη και προσαρμόζονται στη σύγκρουση συμφερόντων. Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον εμφανίζεται το Συμβούλιο της Ειρήνης του Τραμπ. Δεν αποτελεί φορέα διεθνούς νομιμοποίησης και δεν αντικαθιστά τον ΟΗΕ. Επιχειρεί όμως κάτι διαφορετικό: τη συνάντηση αντιμαχόμενων μπλοκ στο ίδιο τραπέζι και την αναχαίτιση της ευρασιατικής συσπείρωσης που διαμορφώνεται απέναντι στη Δύση.
Η μέχρι σήμερα «διεθνής τάξη» είχε ήδη θρυμματιστεί σε ανταγωνιστικές αρχιτεκτονικές. Από τη μία, οι δυτικοί σχηματισμοί. Από την άλλη, τα εναλλακτικά σχήματα ισχύος. Οι επικοινωνίες περιορίζονταν εντός στρατοπέδων, με αποκλεισμούς και αμοιβαία καχυποψία. Ο ουσιαστικός διάλογος είχε πρακτικά ακυρωθεί. Το νέο forum επιχειρεί να διαρρήξει αυτά τα στεγανά και να ανοίξει πραγματική συζήτηση για την ασφάλεια, την ενέργεια, την Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη.
Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται το ελληνικό κενό. Η Ελλάδα επιλέγει παρουσία παρατηρητή, περιορισμένη στην εναρκτήρια συνεδρίαση και με υποβαθμισμένη εκπροσώπηση. Την ίδια ώρα, η Κύπρος συμμετέχει, η Ιταλία παρίσταται, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία κάθονται στο τραπέζι, το Ισραήλ συμμετέχει ενεργά. Κράτη με σύνδεση στους BRICS δίνουν το παρόν, χώρες της Μέσης Ανατολής συμμετέχουν κανονικά, κράτη της Κεντρικής Ασίας και της Λατινικής Αμερικής βρίσκονται εντός της διαδικασίας.
Η ελληνική επιλογή δεν συνιστά ουδετερότητα. Παράγει συνέπειες. Η χώρα αυτοπεριθωριοποιείται από τις διαμορφούμενες ισορροπίες στη γειτονιά της. Η διπλωματική της βαρύτητα μειώνεται, ενώ το πλαίσιο συζήτησης χαράσσεται χωρίς τη δική της παρουσία. Οι αντίπαλοι αποκτούν χώρο να διαμορφώσουν όρους και αφηγήσεις.
Κράτη που επηρεάζουν άμεσα την ελληνική ασφάλεια συμμετέχουν. Σύμμαχοι και συνομιλητές βρίσκονται εντός της διαδικασίας. Η Ελλάδα περιορίζεται σε τυπική εμφάνιση, ισοδύναμη με απουσία.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα αποστέλλει υψηλόβαθμες κυβερνητικές αποστολές στην Άγκυρα, αναζητώντας «θετική ατζέντα» με ένα κράτος που παράγει τετελεσμένα, αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα και πιέζει συστηματικά στο πεδίο της ασφάλειας και της ενέργειας. Δηλώνεται διαθεσιμότητα για συζήτηση με τον απειλούντα, ενώ αποφεύγεται η συμμετοχή στη συζήτηση για τη διαμόρφωση της νέας διεθνούς αρχιτεκτονικής.
Η αντίφαση δεν είναι συγκυριακή. Αποκαλύπτει απουσία στρατηγικής συνοχής. Επικαλούνται την ανάγκη διαλόγου για να δικαιολογήσουν τη μονομερή ανοχή, και αποσύρονται όταν ανοίγεται πεδίο ουσιαστικής πολυμερούς διαπραγμάτευσης για την ασφάλεια. Η επιλογή της υποβάθμισης δεν ενισχύει σχέσεις, παράγει ψυχρότητα και στέλνει σήμα αδυναμίας.
Η υποβαθμισμένη παρουσία του σήμερα προαναγγέλλει τη γεωπολιτική ανυπαρξία του αύριο. Δεν πρόκειται για μεμονωμένο σφάλμα. Συνιστά συστηματική αποδόμηση της έννοιας της εξωτερικής πολιτικής. Όταν η λογική εγκαταλείπεται, η Ιστορία επανέρχεται ως φάρσα. Και όταν η φάρσα γίνεται κανόνας, η εξωτερική πολιτική παύει να υφίσταται.
