Αίσθηση προκάλεσαν στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους οι παρεμβάσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη κατά τη διάρκεια των εργασιών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 18ης και 19ης Δεκεμβρίου 2025. Παρεμβάσεις που, ανάλογα με την οπτική γωνία, μπορούν να ερμηνευθούν είτε ως αιφνιδιαστική κριτική απέναντι στην οικονομική και κοινωνική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε ως έμμεση αυτοκριτική για τις επιλογές της δικής του κυβέρνησης τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο Έλληνας πρωθυπουργός εμφανίζεται πλέον προβληματισμένος και ενόψει της άτυπης συνόδου των ηγετών των «27», η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου 2026 στο μεσαιωνικό κάστρο Όλντεν Μπίζεν, στο ανατολικό Βέλγιο. Η σύνοδος αυτή θα επικεντρωθεί στην ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε., καθώς και στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, σε μια περίοδο έντονων γεωοικονομικών ανακατατάξεων.
Έλληνες και ξένοι διπλωμάτες, σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες, αναφέρουν ότι ο κ. Μητσοτάκης αιφνιδίασε τόσο τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα όσο και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αλλά και τους υπόλοιπους ηγέτες των κρατών-μελών. Ο πρωθυπουργός φέρεται να στάθηκε σε τρία βασικά σημεία: την επίμονη ακρίβεια που πιέζει τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, τη δυσλειτουργία της ενιαίας αγοράς και το πρόσθετο κόστος που επιβαρύνει τις ευρωπαϊκές οικονομίες λόγω των εμπορικών πρακτικών τόσο της Ουάσινγκτον όσο και του Πεκίνου.
Κατά τις ίδιες πηγές, ο κ. Μητσοτάκης παραδέχθηκε ότι, παρά τα μέτρα και τις πολιτικές που εφαρμόζονται, «ουσιαστικά δεν έχουμε προοδεύσει επί σχεδόν έξι χρόνια». Ως φυσικό επακόλουθο, το κόστος διαβίωσης έχει αναδειχθεί στο κυρίαρχο πρόβλημα για τους πολίτες της Ένωσης, γεγονός που αντανακλάται πλέον και στις πολιτικές ισορροπίες.
Επιβεβαιωμένες τοποθετήσεις
Οι τοποθετήσεις αυτές, που έρχονται σε σαφή αντίθεση με το επικοινωνιακό αφήγημα της κυβέρνησης στο εσωτερικό, πράγματι αιφνιδιάζουν. Ωστόσο, θεωρούνται απολύτως επιβεβαιωμένες από διπλωματικές πηγές και αποτυπώνουν τις αυξανόμενες πολιτικές δυσκολίες του πρωθυπουργού, καθώς και τις δυσοίωνες προβλέψεις για το 2026. Τα λεγόμενά του φαίνεται να ευθυγραμμίζονται περισσότερο με το βίωμα του μέσου Έλληνα και Ευρωπαίου πολίτη, με πιθανή εξαίρεση ορισμένες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι πρότινος, παρόμοιες κριτικές τοποθετήσεις αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, συχνά αποδίδονταν σε «αντιευρωπαϊσμό» ή ακόμη και σε φιλορωσικές διαθέσεις, με τον Βλαντίμιρ Πούτιν να προβάλλεται ως ο αποκλειστικός υπαίτιος της ακρίβειας. Αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία αναμφίβολα επιδεινώνει την κατάσταση, οι δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας προϋπήρχαν.
Παράλληλα, οι παρεμβάσεις του πρωθυπουργού πίσω από κλειστές πόρτες υπονομεύουν το αφήγημα περί δήθεν αποτελεσματικών πιέσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι επιστολές που είχε αποστείλει στην κ. φον ντερ Λάιεν στις 20 Μαΐου 2024, αναφορικά με τη συνεχιζόμενη πληθωριστική κρίση, και στις 13 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους για τις ακραίες αυξήσεις στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Παρά τις παρεμβάσεις αυτές, ουσιαστικά αποτελέσματα δεν προέκυψαν.
Περιορισμένες προσδοκίες και εσωτερικές ρήξεις
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η άτυπη σύνοδος του Φεβρουαρίου αναμένεται να λειτουργήσει περισσότερο ως πεδίο ανταλλαγής απόψεων παρά ως αφετηρία ουσιαστικών λύσεων. Πολλοί διπλωμάτες εκτιμούν ότι οι ανεπίσημες και πιο ελεύθερες συζητήσεις ενδέχεται να οξύνουν περαιτέρω τις διαφωνίες μεταξύ των «27», λόγω των αντικρουόμενων συμφερόντων γύρω από την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε. και τη στάση της απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα.
Στο πεδίο των διατλαντικών σχέσεων, παραμένουν οι ενδοευρωπαϊκές τριβές σχετικά με την εφαρμογή της Κοινής Δήλωσης Τραμπ – Φον ντερ Λάιεν του περασμένου Αυγούστου. Τέσσερις μήνες μετά, οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο ποια αμερικανικά προϊόντα θα υπόκεινται σε δασμούς ή ποσοστώσεις, ούτε στο πώς θα πρέπει να αντιδρά η Κομισιόν σε εισαγωγές που πλήττουν κρίσιμους τομείς της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το πολιτικό ζήτημα της διάρκειας οποιασδήποτε συμφωνίας με την Ουάσινγκτον. Η Αθήνα τάσσεται υπέρ μιας συμφωνίας περιορισμένου χρόνου, χωρίς όμως να προσδιορίζει σαφώς τους όρους και το χρονοδιάγραμμα επανεξέτασής της.
Αντίστοιχα ασαφής παραμένει και η ελληνική στάση απέναντι στην Κίνα. Παρά τις δηλώσεις του πρωθυπουργού ότι η χώρα δεν κινείται «και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ», στις Βρυξέλλες κυριαρχούν γενικόλογες τοποθετήσεις περί «πρόκλησης» και όχι «απειλής». Ωστόσο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ε.Ε. αναγνωρίζει ότι η κινεζική στρατηγική στοχεύει στην απόλυτη κυριαρχία στη βιομηχανική παραγωγή, τέτοιες διατυπώσεις θεωρούνται ανεπαρκείς, ιδίως υπό το πρίσμα της στενής συνεργασίας Πεκίνου – Μόσχας.
Ενδείξεις προβληματισμού
Σε πιο χαλαρό επίπεδο, πολιτικό ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι δύο από τα έξι βιβλία που επέλεξε ο κ. Μητσοτάκης για τις γιορτές σχετίζονται άμεσα με τα θέματα της επικείμενης συνόδου. Το «The Winter Warriors» ανατρέχει στον σοβιετοφινλανδικό πόλεμο του 1939, ενώ το «Breakneck» εξετάζει τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ΗΠΑ και Κίνας στο ξεκίνημα ενός νέου Ψυχρού Πολέμου.
Χρήσιμα αναγνώσματα, αναμφίβολα. Κανείς δεν αμφισβητεί τη φιλομάθεια του πρωθυπουργού. Το ζητούμενο, ωστόσο, όπως ο ίδιος φέρεται να παραδέχεται, παραμένει αν έχει επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος τα τελευταία έξι χρόνια – και αν αυτή η καθυστερημένη συνειδητοποίηση μπορεί πλέον να μεταφραστεί σε αποτελεσματική πολιτική.
