Πίσω από τις επίσημες κυβερνητικές διακηρύξεις για ανάπτυξη, επενδύσεις και «νέα εποχή» της ελληνικής οικονομίας, η πραγματική εικόνα στον πυρήνα της παραγωγικής αγοράς εμφανίζεται πολύ πιο πιεστική. Στον χώρο της μεσαίας βιομηχανίας διαμορφώνεται πλέον κλίμα έντονης ανησυχίας, καθώς ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις εξετάζουν σοβαρά τη μεταφορά μέρους της παραγωγικής τους δραστηριότητας σε γειτονικές βαλκανικές χώρες.
Η συζήτηση αυτή δεν κινείται πλέον στο επίπεδο της θεωρητικής διερεύνησης. Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, αρκετές βιομηχανίες έχουν περάσει σε πιο οργανωμένο σχεδιασμό, αναζητώντας πρακτικές λύσεις απέναντι στο αυξημένο λειτουργικό κόστος που πλήττει την ανταγωνιστικότητά τους. Βουλγαρία, Ρουμανία και Σκόπια βρίσκονται στο επίκεντρο των επαφών, καθώς προσφέρουν χαμηλότερο κόστος παραγωγής και ευνοϊκότερες συνθήκες για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε εξαγωγικούς κλάδους.
Παράγοντες της βιομηχανίας αναφέρουν ότι επιχειρήσεις από διαφορετικούς τομείς βρίσκονται ήδη σε επαφή με συμβούλους, τραπεζικά στελέχη και τοπικούς φορείς στις γειτονικές αγορές. Το ζητούμενο, όπως επισημαίνουν, δεν είναι απαραίτητα το κλείσιμο ελληνικών μονάδων, αλλά η δημιουργία δεύτερης παραγωγικής βάσης εκτός Ελλάδας, ώστε να περιοριστεί το κόστος και να διατηρηθούν τα περιθώρια κέρδους.
Το κόστος που σπρώχνει τη βιομηχανία εκτός Ελλάδας
Η τάση αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα για την ελληνική οικονομία. Η παραγωγή στη χώρα γίνεται ολοένα πιο δύσκολη για πολλές μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες βλέπουν το κόστος ενέργειας, τις εργοδοτικές επιβαρύνσεις, τη φορολογική αβεβαιότητα και την έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού να συμπιέζουν τη βιωσιμότητά τους.
Στην κορυφή των πιέσεων βρίσκεται το υψηλό ενεργειακό κόστος. Για ενεργοβόρους κλάδους, όπως το μέταλλο, τα δομικά υλικά και η μεταποίηση τροφίμων, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιβίωσης. Παρά τις κυβερνητικές αναφορές στην πράσινη μετάβαση και στις επενδύσεις στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, οι παραγωγικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να καταγγέλλουν ότι το κόστος ηλεκτροδότησης παραμένει σε επίπεδα που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τις αυξημένες εργοδοτικές εισφορές και τη δυσκολία εύρεσης εξειδικευμένων εργαζομένων. Πολλές επιχειρήσεις αναζητούν προσωπικό με τεχνικές δεξιότητες, εμπειρία και δυνατότητα άμεσης προσαρμογής στις απαιτήσεις της παραγωγής, όμως η αγορά εργασίας αδυνατεί να καλύψει επαρκώς τις ανάγκες τους.
Την ίδια ώρα, η αβεβαιότητα γύρω από το φορολογικό περιβάλλον ενισχύει την επιφυλακτικότητα για μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην Ελλάδα. Για μια βιομηχανία που σχεδιάζει παραγωγή, εξαγωγές και κεφαλαιουχικό εξοπλισμό σε βάθος ετών, η σταθερότητα του πλαισίου είναι κρίσιμη. Όταν αυτή απουσιάζει ή θεωρείται εύθραυστη, η αναζήτηση εναλλακτικής έδρας γίνεται πιο ελκυστική.
Τα μέτρα στήριξης και η πραγματικότητα της αγοράς
Ακόμη και τα πρόσφατα μέτρα στήριξης ύψους 300 εκατομμυρίων ευρώ προς τη βιομηχανία δεν φαίνεται να έχουν ανατρέψει το κλίμα. Στελέχη της αγοράς τα αντιμετωπίζουν ως προσωρινή ανακούφιση, η οποία δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος. Το βασικό ζήτημα παραμένει το μόνιμα υψηλό κόστος ενέργειας, το οποίο, όπως υποστηρίζουν, εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη.
Στην αγορά κυκλοφορούν ήδη πληροφορίες ότι γνωστή ελληνική βιομηχανία τροφίμων με ισχυρή εξαγωγική παρουσία εξετάζει την επέκταση μέρους της παραγωγής της σε γειτονική χώρα. Το μοντέλο που μελετάται προβλέπει παραγωγή εκτός Ελλάδας και στη συνέχεια επανεισαγωγή προϊόντων στην ελληνική αγορά με χαμηλότερο συνολικό κόστος.
Ανάλογους προβληματισμούς φέρονται να έχουν επιχειρήσεις στον κλάδο του μετάλλου και των δομικών υλικών. Σε αυτούς τους τομείς, η κατανάλωση ενέργειας επηρεάζει άμεσα το τελικό κόστος παραγωγής και τα περιθώρια κέρδους. Όταν οι ανταγωνιστές σε γειτονικές χώρες λειτουργούν με μικρότερες επιβαρύνσεις, η ελληνική παραγωγή βρίσκεται σε μειονεκτική θέση.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί εμφανή αντίφαση με το κυβερνητικό αφήγημα περί επενδυτικής δυναμικής, οικονομικής σταθερότητας και πράσινης ανάπτυξης. Στο δημόσιο πεδίο προβάλλονται επιδόσεις, έργα και επενδυτικά σχέδια. Στο παρασκήνιο, όμως, παραγωγικές επιχειρήσεις με πραγματική δραστηριότητα, θέσεις εργασίας και εξαγωγές μελετούν λύσεις εκτός συνόρων.
Το ερώτημα για την παραγωγική βάση της χώρας
Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο μεμονωμένες επιχειρηματικές αποφάσεις. Αγγίζει ευθέως το στρατηγικό ερώτημα αν η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει ισχυρή παραγωγική βάση σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος λειτουργίας αυξάνεται και οι γειτονικές χώρες προσφέρουν πιο ανταγωνιστικές συνθήκες.
Η πιθανή μεταφορά μέρους της παραγωγής στα Βαλκάνια μπορεί αρχικά να εμφανιστεί ως λύση επιβίωσης για τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Σε εθνικό επίπεδο, όμως, σημαίνει απώλεια παραγωγικής δραστηριότητας, περιορισμό της βιομηχανικής προστιθέμενης αξίας και κίνδυνο σταδιακής αποδυνάμωσης της εγχώριας μεταποίησης.
Η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει σε ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς. Η ανάπτυξη χωρίς ισχυρή παραγωγή, χωρίς ανταγωνιστική βιομηχανία και χωρίς σταθερό κόστος ενέργειας παραμένει εύθραυστη. Αν οι μεσαίες βιομηχανίες αρχίσουν να εγκαθιστούν κρίσιμο μέρος της δραστηριότητάς τους εκτός Ελλάδας, το πλήγμα θα ξεπεράσει τα όρια της επιχειρηματικής καθημερινότητας.
Η πραγματική δοκιμασία για την οικονομική πολιτική είναι αν μπορεί να συγκρατήσει την παραγωγή στη χώρα. Οι βιομηχανίες δεν ζητούν ρητορική στήριξη, αλλά περιβάλλον λειτουργίας που να επιτρέπει επενδύσεις, εξαγωγές και ανταγωνιστική παραγωγή. Χωρίς τέτοιες προϋποθέσεις, η βαλκανική έξοδος δεν θα αποτελεί απειλή στα χαρτιά, αλλά σταδιακή πραγματικότητα.
