Η "Επανάσταση των Φλαμίνγκο" στην Αλβανία

Στην Αλβανία, το κίνημα που έχει γίνει γνωστό ως "Επανάσταση των Φλαμίνγκο" συνεχίζει να κερδίζει έδαφος, με τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα να επιμένει ότι πρόκειται για μέρος ενός υβριδικού πολέμου που υποκινείται από εξωτερικές δυνάμεις. Κάθε βράδυ στις 19:00, οι διαδηλωτές συγκεντρώνονται στην ίδια πλατεία στα Τίρανα, κρατώντας τα ίδια σύμβολα και προβάλλοντας τα ίδια αιτήματα, σε μια επίδειξη αποφασιστικότητας που διαρκεί ήδη πάνω από τρεις εβδομάδες.

Οι αδιάκοπες αυτές κινητοποιήσεις έχουν μετατρέψει την "Επανάσταση των Φλαμίνγκο" στο μεγαλύτερο κίνημα διαμαρτυρίας από την πτώση του κομμουνισμού στη χώρα. Η αφορμή δόθηκε όταν η κυβέρνηση ενέκρινε ένα πολυτελές τουριστικό έργο στη Ζβερνέτς, μια προστατευόμενη παράκτια περιοχή στη νότια Αλβανία. Ωστόσο, η διαμαρτυρία εξελίχθηκε γρήγορα σε μια μαζική πολιτική κινητοποίηση, που πλέον αγγίζει πολύ ευρύτερα ζητήματα πέρα από την περιβαλλοντική προστασία.

Η θεωρία του υβριδικού πολέμου

Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα, τον οποίο ορισμένοι καλούν να παραιτηθεί, υποστηρίζει ότι οι διαδηλώσεις εκτυλίσσονται στο πλαίσιο ενός "υβριδικού πολέμου", ο οποίος καθοδηγείται από εξωτερικές επιρροές και ψηφιακή χειραγώγηση. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αντιπαράθεση απέκτησε διεθνή ορατότητα μόνο όταν συνδέθηκε με τον Τζάρεντ Κούσνερ, τον γαμπρό του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Ο Ράμα ισχυρίζεται ότι ένας "ψηφιακός κυκλώνας" επέτρεψε στις διαδηλώσεις να ενισχυθούν λόγω διαφόρων εξωτερικών δρώντων, όπως αντίπαλοι του Τραμπ, αντιισραηλινές ομάδες και αυτοί που χαρακτηρίζει ως κρατικά υποστηριζόμενους "ψηφιακούς μισθοφόρους". Μάλιστα, τόνισε ότι "έχουν εντοπιστεί παράγοντες που απολαμβάνουν την υποστήριξη συγκεκριμένων κρατών, μεταξύ αυτών και του Ιράν".

Μια γνώριμη επικοινωνιακή στρατηγική

Η Τζονίλα Γκόντοουλ, ερευνήτρια πολιτικής επικοινωνίας και συλλογικής μνήμης στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων, υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του Ράμα αντανακλά μια γνώριμη επικοινωνιακή στρατηγική: τη μετατόπιση της εστίασης από τα αιτήματα των διαδηλωτών στις υποτιθέμενες δυνάμεις που κρύβονται πίσω από αυτούς. "Όταν μια διαμαρτυρία πολιτών παρουσιάζεται ως ιρανική, αντιισραηλινή ή καθοδηγούμενη από αντιπάλους του Τραμπ, η προσοχή απομακρύνεται από όσα ζητούν οι διαδηλωτές. Η συζήτηση μετατοπίζεται αντίθετα στους υποτιθέμενους δημιουργούς της διαμαρτυρίας – σε έναν εξωτερικό εχθρό", δήλωσε στην DW η ειδικός. Η ίδια βλέπει επίσης αντηχήσεις από το κομμουνιστικό παρελθόν της Αλβανίας στη ρητορική του Ράμα, καθώς κατά την κομμουνιστική περίοδο η πολιτική διαφωνία παρουσιαζόταν συστηματικά ως έργο εχθρικών ξένων δυνάμεων.

Η ειδικός υποστηρίζει πως η γλώσσα περί εξωτερικών εχθρών συνεχίζει να επανεμφανίζεται κάθε φορά που όσοι βρίσκονται στην εξουσία αντιμετωπίζουν παρατεταμένη εγχώρια πίεση. "Ο φόβος ήταν το πολιτικό κεφάλαιο του κομμουνιστικού καθεστώτος", εξηγεί. "Κρατούσε την κοινωνία υπό έλεγχο και συγκέντρωνε την εξουσία γύρω από τον ηγέτη. Σήμερα αυτή η γλώσσα δεν λειτουργεί πλέον με τον ίδιο τρόπο. Οι νέοι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πλέον αυτόν τον πολιτικό κώδικα, αλλά τον απορρίπτουν".

Ο ρόλος των αλγορίθμων και της τεχνολογίας

Ο πανεπιστημιακός και θεωρητικός της επικοινωνίας Άρταν Φούγκα υποστηρίζει πως η απόδοση των διαδηλώσεων σε αλγορίθμους δεν προσφέρει μία πλήρη εξήγηση της πραγματικότητας. Οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να επιταχύνουν την κυκλοφορία της πληροφορίας, αλλά δεν μπορούν να εξηγήσουν το γιατί οι πολίτες επιλέγουν να βγουν στους δρόμους. "Ο αλγόριθμος είναι μέρος του επικοινωνιακού περιβάλλοντος. Μπορεί να επιταχύνει την κυκλοφορία των μηνυμάτων, να ενισχύσει τα συναισθήματα του κόσμου και να αυξήσει την ορατότητα. Αλλά δεν είναι η αιτία της κοινωνικής δυσαρέσκειας", δηλώνει στην DW. "Η τεχνολογία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο εξαπλώνεται μια διαμαρτυρία, αλλά δεν δημιουργεί τους λόγους της διαμαρτυρίας. Το να συγχέει κανείς τους αλγορίθμους με την κοινωνική δυσαρέσκεια σημαίνει πως εκλαμβάνει το κανάλι αυτό ως πηγή".

Πολλοί θεωρούν πως το σημείο καμπής ήταν οι εικόνες από την παραλία στο Ζβερνέτς στις 30 Μαΐου. Τότε, μπροστά σε κάμερες κινητών τηλεφώνων και παρουσία αστυνομικών, ιδιωτικοί φρουροί ασφαλείας άρπαξαν έναν διαδηλωτή και τον έσυραν στην άμμο. Το υλικό διαδόθηκε γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντας αυτό που είχε ξεκινήσει ως περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια ευρύτερη πανεθνική συζήτηση για την εξουσία, τη λογοδοσία και το κράτος δικαίου. Ο Φούγκα υποστηρίζει ότι οι εικόνες είχαν απήχηση, διότι αποτύπωσαν εντάσεις που συσσωρεύονταν στην αλβανική κοινωνία εδώ και χρόνια. "Ήταν μια σοκαριστική στιγμή για το αλβανικό κοινό", λέει ο ειδικός. "Εκείνη η σκηνή εξέθεσε τη σχέση μεταξύ πολιτών και κράτους, αναφορικά με τα άτομα και τα δικαιώματά τους, όπως και τη σύγκρουση μεταξύ ιδιωτικών συμφερόντων και δημοσίων αγαθών".

Ευρύτερο κύμα δυσαρέσκειας και η στάση της ΕΕ

Ο πολιτικός επιστήμονας Μπλέντι Καϊσίου υποστηρίζει πως οι διαδηλώσεις αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κρίση, πολύ πέραν μιας διαφωνίας για την περιβαλλοντική προστασία. Αυτό που ενώνει τους διαδηλωτές δεν είναι μια κοινή ιδεολογία, αλλά μια κοινή απόρριψη του πολιτικού μοντέλου της Αλβανίας. "Γινόμαστε μάρτυρες μιας βαθιάς κρίσης του δημοκρατικού μοντέλου στη χώρα. Αυτό που ενώνει αυτούς τους διαδηλωτές δεν είναι πλέον η ιδεολογία, αλλά η πεποίθηση ότι το πολιτικό σύστημα της χώρας δεν τους εκπροσωπεί πλέον", εξηγεί στην DW.

Τα όσα γίνονται στην Αλβανία απασχολούν και την ΕΕ. Στο πιο πρόσφατο ψήφισμα προόδου για την Αλβανία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε "σοβαρή ανησυχία" για τις εξελίξεις στην προστατευόμενη περιοχή Βιόσα-Νάρτα και ζήτησε την παύση έκδοσης νέων οικοδομικών αδειών σε προστατευόμενες περιοχές. Το ψήφισμα επισημαίνει επιπλέον πως η περιβαλλοντική προστασία και το κράτος δικαίου παραμένουν μέρος των δεσμεύσεων της Αλβανίας για την ένταξη στην ΕΕ. Η Γκόντοουλ πιστεύει πως το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν αναγνωρίσει τις διαστάσεις της διαμάχης αναφορικά τόσο με το περιβάλλον όσο και το κράτος δικαίου. Ωστόσο, τονίζει πως η παρουσίαση των διαδηλώσεων με τη γλώσσα των υβριδικών απειλών και της ξένης παρέμβασης κινδυνεύει να μετατοπίσει τη διεθνή προσοχή μακριά από τα δημοκρατικά αιτήματα των διαδηλωτών και προς ζητήματα ασφάλειας και σταθερότητας.

"Εδώ και χρόνια η Ευρώπη ζητούσε μια ισχυρότερη κοινωνία των πολιτών για την ενίσχυση της δημοκρατίας", λέει. "Σήμερα η Αλβανία έχει μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών που έχει κινητοποιηθεί σε πρωτοφανή κλίμακα, ωστόσο υπήρξε ελάχιστη διεθνής αντίδραση υπέρ αυτής της κινητοποίησης. Το ερώτημα είναι μήπως η κοινωνία των πολιτών είναι ευπρόσδεκτη μονάχα όταν είναι αδύναμη – και όχι όταν εδραιώνεται ως ένας πραγματικός πολιτικός δρώντας".