Η εμφάνιση 40 παράνομων μεταναστών στη Λήμνο, έπειτα από ένα παρατεταμένο διάστημα απουσίας αντίστοιχων περιστατικών, επαναφέρει με ένταση ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα για την Ελλάδα, αυτό της επαναχρησιμοποίησης του Μεταναστευτικού από την Τουρκία ως μοχλού υβριδικής πίεσης εις βάρος της χώρας μας.
Η Άγκυρα διακρίνει ήδη στο πεδίο μια ευκαιρία, αξιοποιώντας αφενός την κατάσταση στο Ιράν και αφετέρου την έντονη ευαισθησία της Ευρώπης, η οποία επιθυμεί πάση θυσία να αποτρέψει το ενδεχόμενο νέων μεταναστευτικών ροών από το Ιράν, με διαδρομή μέσω Τουρκίας και τελικό προορισμό ευρωπαϊκές χώρες. Για το ζήτημα αυτό έχουν ήδη πραγματοποιηθεί επαφές Ευρωπαίων αξιωματούχων με κυβερνητικούς παράγοντες της Τουρκίας, γεγονός που αναδεικνύει το εύρος της ανησυχίας που επικρατεί στις Βρυξέλλες και σε βασικές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η χρονική συγκυρία εμφανίζεται ευνοϊκή για την τουρκική πλευρά, καθώς η Άγκυρα έχει ανοικτά μέτωπα και επιδιώξεις απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα, όπως η διασφάλιση ευρωπαϊκών κονδυλίων, η συμμετοχή της χώρας στον ευρωπαϊκό μηχανισμό ασφάλειας και άμυνας, η προώθηση των προϊόντων της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στην ευρωπαϊκή αγορά, η αναζήτηση ειδικού καθεστώτος σχέσης με την Ε.Ε., το ζήτημα της βίζας Σένγκεν, καθώς και η προσπάθεια να ανακοπεί ο γεωπολιτικός ρόλος που η ευρωπαϊκή οικογένεια δείχνει διατεθειμένη να αναγνωρίσει σε Ελλάδα και Κύπρο στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα εκτιμά ότι διαμορφώνεται ένα εξαιρετικά πρόσφορο περιβάλλον και για την προώθηση ενός ακόμη πιο σύνθετου σχεδιασμού, εκείνου της νομιμοποίησης δημιουργίας μιας Ουδέτερης Ζώνης εντός του Ιράν, υπό το πρόσχημα της αντιμετώπισης πιθανών μεταναστευτικών ροών, σε περίπτωση που το Κουρδικό, και ειδικότερα το ενδεχόμενο αυτονόμησης των Κούρδων του Ιράν, προσλάβει ουσιαστική δυναμική με την υποστήριξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην επόμενη φάση των εξελίξεων.
Στο πλαίσιο αυτό, μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί η επίσκεψη που πραγματοποίησε στις 11 Μαρτίου ο διοικητής των Χερσαίων Δυνάμεων της Τουρκίας, στρατηγός Μ. Τοκέλ, συνοδευόμενος από τον διοικητή της 3ης Στρατιάς, στην έδρα της 5ης Ταξιαρχίας Συνόρων στο Άγρι, στα σύνορα με το Ιράν, σε μια σαφή κίνηση επίδειξης επιχειρησιακής ετοιμότητας της Άγκυρας απέναντι στο ενδεχόμενο προσφυγικού κύματος προερχόμενου από την ιρανική επικράτεια.
Τα τουρκοϊρανικά σύνορα εκτείνονται σε μήκος 560 χιλιομέτρων, με ένα σχετικά περιορισμένο μόνο τμήμα, περίπου 170 χιλιομέτρων, να προστατεύεται από περίφραξη και σύγχρονα μέσα επιτήρησης, όπως κάμερες, διόπτρες, πυργίσκους και φυλάκια νέου τύπου. Στο υπόλοιπο τμήμα, το σύστημα φύλαξης παραμένει προβληματικό και στηρίζεται κυρίως σε ενεργητικά μέτρα επιτήρησης, όπως σκοποί, εποχούμενες περίπολοι και άλλες μορφές επιτόπιας επιτήρησης, γεγονός που καθιστά απολύτως ορατό τον κίνδυνο εργαλειοποίησης μιας ενδεχόμενης μετακίνησης πληθυσμών.
Η τουρκική ηγεσία αντελήφθη από την πρώτη στιγμή την ευρωπαϊκή νευρικότητα γύρω από το συγκεκριμένο θέμα. Από την πρώτη κιόλας ημέρα του πολέμου στο Ιράν, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικοινώνησε με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του ζήτησε η Τουρκία να πράξει όσα είχε πράξει και κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Συρία σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των προσφυγικών ροών. Πρόκειται για μια αναφορά με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς υπενθυμίζει ότι από το 2015 η Άγκυρα έχει λάβει από την Ευρωπαϊκή Ένωση 10,5 δισ. ευρώ ως οικονομική ενίσχυση για την αποτροπή της διάχυσης μεταναστευτικών ροών προς τις χώρες της Ευρώπης.
Το ίδιο ακριβώς θέμα βρέθηκε στο τραπέζι και κατά την προ ημερών συνάντηση του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών με τον Τούρκο ομόλογό του στην Άγκυρα, αφού ένα νέο κύμα μεταναστών από το Ιράν προς τη Γερμανία μέσω τουρκικού εδάφους θα συνιστούσε εφιαλτικό σενάριο για το Βερολίνο. Ο Ερντογάν παρακολουθεί αυτή την εξέλιξη με προφανή ικανοποίηση, βλέποντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιστρέφει εκ νέου σε μια στάση εξάρτησης απέναντι στην Τουρκία για ένα ζήτημα που η Άγκυρα έχει κατ’ επανάληψη αξιοποιήσει ως μέσο υβριδικής πίεσης τόσο απέναντι στην ίδια την Ευρώπη όσο και, ακόμη πιο στοχευμένα, απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Η εμφάνιση, πάντως, παράνομων μεταναστών στη Λήμνο στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, και μάλιστα μετά από τόσο μεγάλο διάστημα, συνιστά και ένα σαφές μήνυμα προς την Ελλάδα, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι το συγκεκριμένο νησί, λόγω της μεγάλης του απόστασης από τα τουρκικά παράλια, δεν αποτελούσε συνήθη προορισμό μεταναστευτικών ροών. Η Άγκυρα έχει ενοχληθεί βαθύτατα από τις κινήσεις της Αθήνας για την τοποθέτηση συστημάτων Patriot στην Κάρπαθο και τη Σαμοθράκη, καθώς και από τη μεταστάθμευση μαχητικών αεροσκαφών F-16 στη Λήμνο, εξελίξεις που αποδομούν στην πράξη τις τουρκικές αιτιάσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου. Για το συγκεκριμένο ζήτημα υπήρξε, άλλωστε, και σχετική αναφορά από τον εκπρόσωπο Τύπου του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας κατά την τελευταία εβδομαδιαία ενημέρωση των εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης.
Η Ελλάδα οφείλει να βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, καθώς η τουρκική πλευρά έχει ενοχληθεί έντονα και από την απόφαση της Αθήνας να αποστείλει αεροναυτικές μονάδες στην Κύπρο, παρασύροντας προς την ίδια κατεύθυνση και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η εμπειρία του παρελθόντος είναι απολύτως διδακτική και αποκαλύπτει ότι η εργαλειοποίηση του Μεταναστευτικού αποτελεί μία από τις σταθερές και προσφιλείς μεθόδους άσκησης υβριδικής πίεσης που η Άγκυρα επιφυλάσσει για την Ελλάδα και την Κύπρο, κάθε φορά που επιδιώκει να αναβαθμίσει τη διαπραγματευτική της θέση και να επιβάλει τους σχεδιασμούς της στην περιοχή.
