Η Μαντλίν Λεβίν, μια από τις πιο αναγνωρισμένες διεθνώς αυθεντίες στον τομέα της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων, προειδοποιεί με έμφαση ότι η σύγχρονη κουλτούρα της επίδοσης και της υπερπροστασίας οδηγεί στη δημιουργία παιδιών που στερούνται της ικανότητας να διαχειρίζονται την αποτυχία. Σε μια εκτενή και αποκαλυπτική συζήτηση, η γνωστή παιδοψυχολόγος αναλύει την επιδημία άγχους που πλήττει τους νέους, την τοξική επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και τον ρόλο των γονέων που, με τις καλύτερες προθέσεις, σπεύδουν να εξαλείψουν κάθε εμπόδιο από τη ζωή των παιδιών τους. Η ίδια υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε την αξία των ορίων, της ανθεκτικότητας και του νοήματος, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι μόνο μέσα από τα σφάλματα και τις δυσκολίες μπορεί κανείς να ανακαλύψει τις πραγματικές του δυνατότητες. Η επίσκεψή της στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε κατόπιν πρόσκλησης του μη κερδοσκοπικού σωματείου ΔΕΣΜΟΣ, όπου και μίλησε για τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν παιδιά, έφηβοι και οικογένειες.
Η αφετηρία της ανησυχίας
Η Λεβίν περιγράφει πως η συνειδητοποίηση ότι η προνομιούχα ζωή δεν αποτελεί εγγύηση συναισθηματικής ευημερίας ξεκίνησε πριν από περίπου είκοσι χρόνια, όταν εργαζόταν στην Κομητεία Μαρίν της Καλιφόρνια. Παρατηρούσε παιδιά από μορφωμένες και οικονομικά εύρωστες οικογένειες, τα οποία, παρά τις ευκαιρίες τους, δεν τα πήγαιναν καλά. Η συγγραφή του πρώτου της βιβλίου, "Το τίμημα της αφθονίας", πυροδοτήθηκε από την περίπτωση μιας νεαρής κοπέλας από "καλή οικογένεια" που είχε χαράξει στο χέρι της τη λέξη "κενή". Αυτό το περιστατικό την οδήγησε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια αθέατη ομάδα παιδιών σε κίνδυνο, που προέρχονται από οικονομικά σταθερά περιβάλλοντα, αλλά στερούνται ουσιαστικών προκλήσεων.
Η συσσωρευμένη ανικανότητα
Ένας κοινός παρονομαστής σε αυτές τις οικογένειες είναι η υπερβολική παροχή ευκαιριών και η άμεση παρέμβαση των γονέων για την επίλυση κάθε προβλήματος. Η Λεβίν αναφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από ένα επιφανές ιδιωτικό σχολείο, όπου μαθητές αντέγραψαν στις εξετάσεις SAT και οι γονείς τους προσέλαβαν δικηγόρους για να αποφύγουν τις συνέπειες. Αυτή η πρακτική, αν και γίνεται με σκοπό την προστασία, στερεί από τα παιδιά την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες και να αναπτύξουν την αίσθηση της ικανότητας. Η ίδια ονομάζει αυτό το φαινόμενο "συσσωρευμένη ανικανότητα", όπου τα παιδιά, σταδιακά, χάνουν την ευκαιρία να μάθουν ότι μπορούν να διαχειριστούν μια πρόκληση.
Πίεση και ψυχική υγεία
Η πίεση για αριστεία, σύμφωνα με την ειδικό, δεν είναι από μόνη της επιβλαβής για ψυχικά υγιή παιδιά. Ωστόσο, για εκείνα που δεν διαθέτουν το κατάλληλο υπόβαθρο, η πίεση μετατρέπεται σε αβάσταχτο φορτίο. Ένας χαμηλός βαθμός μπορεί να εκληφθεί όχι ως απλή απογοήτευση, αλλά ως καταστροφή. Η Λεβίν αναφέρεται σε εννέα διαδοχικές αυτοκτονίες στην περιοχή του Στάνφορντ, οι οποίες συνδέονταν με την πίεση, υπογραμμίζοντας ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι η έλλειψη εσωτερικής ανθεκτικότητας.
Ο ρόλος των γονέων και η σημασία των ορίων
Η παιδοψυχολόγος τονίζει ότι δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας για όλες τις οικογένειες, αλλά δύο βασικές αρχές: πρώτον, οι γονείς πρέπει να είναι οι ίδιοι ψυχικά υγιείς, καθώς υπάρχει ισχυρή γενετική και περιβαλλοντική συσχέτιση. Δεύτερον, τα παιδιά χρειάζονται ένα εσωτερικό αίσθημα ικανοτήτων, ταυτότητας και ευεξίας, αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην εξωτερική επιτυχία. Προτείνει στους γονείς να αντικαταστήσουν την ερώτηση "Τι βαθμό πήρες;" με το "Πώς είσαι; Τι έμαθες;", προκειμένου να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη ενός εσωτερικού εαυτού που μπορεί να αυτοαξιολογείται.
Η τοξικότητα των social media
Η Λεβίν χαρακτηρίζει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως "απίστευτα τοξικά", επισημαίνοντας ότι έχουν συμβάλει στην αύξηση του άγχους, της κατάθλιψης, της σωματικής δυσμορφίας, της ανορεξίας και των αυτοκτονιών. Εκφράζει την απορία της για την αδράνεια των γονέων, οι οποίοι, παρά τη γνώση των κινδύνων, διστάζουν να θέσουν χρονικούς περιορισμούς. Αναφέρεται στην πρόσφατη νομοθεσία στην Ελλάδα για απαγόρευση πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 15 ετών, αλλά σημειώνει ότι η αλλαγή κουλτούρας είναι εξίσου σημαντική, όπως συνέβη με το κάπνισμα.
Ανθεκτικότητα και νόημα ζωής
Η συζήτηση επικεντρώνεται στη μειωμένη ανθεκτικότητα των σημερινών παιδιών, η οποία συνδέεται με τη θεωρία της "αναδυόμενης ενηλικίωσης", όπου οι νέοι καθυστερούν να αναλάβουν ευθύνες ενηλίκων. Η Λεβίν τονίζει ότι η ανθεκτικότητα καλλιεργείται μέσα από την αντιμετώπιση μικρών προκλήσεων, όπως το περπάτημα ενός νηπίου που πέφτει. Οι γονείς, ιδιαίτερα οι εύποροι, τείνουν να προστατεύουν υπερβολικά τα παιδιά τους, στερώντας τους την ευκαιρία να μάθουν από τα λάθη τους. Η ίδια υπογραμμίζει την ανάγκη για ισορροπία μεταξύ αυτονομίας και οικογενειακής εγγύτητας, ενώ η καλοσύνη και η αίσθηση του νοήματος πέρα από τον εαυτό είναι κρίσιμες για την ψυχική υγεία.
Η τεχνολογία και το μέλλον
Η Λεβίν εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία, όπως λέει, είναι πολύ πιο προχωρημένη από την κατανόηση και την ηθική μας. Αναφέρει περιπτώσεις ανθρώπων που αποπλανήθηκαν από τσάτμποτ, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο της αποξένωσης. Τέλος, σημειώνει ότι η τάση παθολογοποίησης φυσιολογικών συμπεριφορών, όπως η εφηβική απόσταση, είναι προβληματική, ενώ η πρόσβαση στην ψυχολογική υποστήριξη παραμένει άνιση λόγω οικονομικών ανισοτήτων.
