Η νέα αρκτική στρατηγική του ΝΑΤΟ

Σε μια εποχή που η γεωπολιτική σκακιέρα αναδιατάσσεται με ταχείς ρυθμούς, η Αρκτική αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον κρίσιμα πεδία στρατηγικού ανταγωνισμού. Η Συμμαχία του ΝΑΤΟ, αντιμέτωπη με την ενισχυμένη ρωσική παρουσία στην περιοχή και τις αμφιταλαντεύσεις της αμερικανικής δέσμευσης, επιχειρεί να οικοδομήσει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στον παγωμένο Βορρά. Πρόσφατη άσκηση στην αρκτική Νορβηγία, με τη συμμετοχή περίπου 30.000 στρατιωτών, προσομοίωσε μια αντεπίθεση εναντίον ενός εισβολέα από τα ανατολικά, ένα σαφές μήνυμα προς τη Μόσχα, η οποία έχει εκσυγχρονίσει τον μεγαλύτερο παγοθραυστικό στόλο παγκοσμίως και έχει επαναλειτουργήσει σοβιετικές στρατιωτικές βάσεις.

Η πρωτοβουλία Arctic Sentry, που ανακοινώθηκε από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, τον Φεβρουάριο, αποτελεί την απάντηση της Συμμαχίας στην αυξανόμενη στρατιωτική ισχύ της Ρωσίας και την κλιματική αλλαγή, η οποία ανοίγει νέες θαλάσσιες διαδρομές. Ο Ρούτε φέρεται να κατάφερε να μεταπείσει τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τις βλέψεις του για τη Γροιλανδία, ωστόσο η ουσιαστική ενίσχυση της αρκτικής παρουσίας αποδεικνύεται εξαιρετικά απαιτητική. Απαιτούνται μακροχρόνιες επενδύσεις σε παγοθραυστικά, υποβρύχια, drones και δορυφόρους, σε μια περίοδο που η Ουάσιγκτον αποσύρει στρατεύματα και οπλικά συστήματα από την Ευρώπη.

Η πυρηνική απειλή της Χερσονήσου Κόλα

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το ΝΑΤΟ είναι η παρακολούθηση της στρατιωτικής δραστηριότητας στη ρωσική Χερσόνησο Κόλα, η οποία συνορεύει με τη Φινλανδία και τη Νορβηγία. Η περιοχή αυτή συγκεντρώνει περίπου τα δύο τρίτα της ρωσικής ικανότητας για πυρηνικό πλήγμα δεύτερης ανταπόδοσης, συμπεριλαμβανομένου του Βόρειου Στόλου, ο οποίος διαθέτει έξι από τα δώδεκα ρωσικά υποβρύχια που φέρουν πυρηνικά όπλα. Από τη Χερσόνησο Κόλα, η Ρωσία μπορεί να εκτοξεύσει υπερηχητικούς πυραύλους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθιστώντας ζωτικής σημασίας τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

Η Νορβηγία και οι σύμμαχοί της παρακολουθούν τον ρωσικό στόλο στον διάδρομο GIUK και στη Θάλασσα Μπάρεντς, όπου κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια έχουν υποστεί ζημιές. Ωστόσο, το ΝΑΤΟ πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω τις δυνατότητές του στους τομείς των πληροφοριών, της επιτήρησης και της αναγνώρισης, όπως επισημαίνει ο Μάουρο Τζίλι, καθηγητής στρατιωτικής στρατηγικής. Η ανάπτυξη τέτοιων δυνατοτήτων είναι ιδιαίτερα δαπανηρή στις ακραίες συνθήκες της Αρκτικής, όπου η θερμοκρασία μπορεί να πέσει στους -45 βαθμούς Κελσίου.

Η κλιματική αλλαγή περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση, καθώς καθιστά δυσκολότερο τον εντοπισμό των υποβρυχίων. Οι μεταβολές στην αλατότητα και στα θαλάσσια ρεύματα επηρεάζουν τη διάδοση του ήχου στο νερό, μειώνοντας την απόσταση ανίχνευσης. Όπως δήλωσε ο υπουργός Άμυνας της Νορβηγίας, Τόρε Σάντβικ, αν το ΝΑΤΟ χάσει τον έλεγχο των υποβρυχίων στη Θάλασσα Μπάρεντς, θα αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα.

Τον Ιούνιο, ισλανδική κυβερνητική ανακοίνωση γνωστοποίησε ότι ρωσικό πλοίο συλλογής πληροφοριών παρατηρήθηκε να παρακολουθεί ασκήσεις του ΝΑΤΟ στον Βόρειο Ατλαντικό, υπογραμμίζοντας ότι η Μόσχα παρακολουθεί στενά τις στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες οδούς της περιοχής.

Η απάντηση της Συμμαχίας

Παρά τις προκλήσεις, υπάρχουν ενδείξεις ότι το ΝΑΤΟ προσπαθεί να ανταποκριθεί. Οι σκανδιναβικές χώρες συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων αμυντικών δαπανητών της Συμμαχίας, με στόχο αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Φινλανδία συνεργάζονται για την κατασκευή έως και έξι παγοθραυστικών, ενώ η Νορβηγία προχωρά στην αγορά νέων φρεγατών και υποβρυχίων. Παράλληλα, οι σκανδιναβικές χώρες ενοποίησαν τις αεροπορικές τους δυνάμεις, δημιουργώντας έναν στόλο αντίστοιχου μεγέθους με εκείνον της Βρετανίας.

Ο Καναδάς, έχοντας κλονιστεί από τις απειλές του Τραμπ, παρουσίασε σχέδιο ύψους 35 δισεκατομμυρίων καναδικών δολαρίων για την άμυνα της Αρκτικής, το οποίο περιλαμβάνει έργα υποδομής, όπως στρατιωτικά αεροδρόμια. Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, δήλωσε ότι η αυξημένη έμφαση του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής ήρθε με καθυστέρηση, αλλά είναι καλοδεχούμενη.

Το Ηνωμένο Βασίλειο διπλασιάζει σε 2.000 τον αριθμό των Βασιλικών Πεζοναυτών που αναπτύσσονται μόνιμα στη Νορβηγία, ενώ τον Ιούνιο το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε νέα δύναμη 600 στρατιωτών με έδρα τη Λαπωνία. Ωστόσο, η Ίρις Φέργκιουσον, πρώην αναπληρώτρια υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, επισήμανε ότι είναι δύσκολο να δοθεί προτεραιότητα στην Αρκτική όταν υπάρχει ένας πραγματικός πόλεμος σε εξέλιξη στην Ουκρανία.

Η αμερικανική στήριξη υπό αμφισβήτηση

Οι Αμερικανοί στρατιωτικοί διοικητές επιχειρούν να καθησυχάσουν τους Ευρωπαίους ομολόγους τους, με τον υποστράτηγο Ντάνιελ Σίπλεϊ να δηλώνει ότι η δέσμευση των ΗΠΑ είναι να υπερασπιστούν και το τελευταίο εκατοστό εδάφους του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η ανησυχία παραμένει έντονη, μετά τις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία και τις δηλώσεις του περί ενδεχόμενης αποχώρησης από το ΝΑΤΟ. Τον περασμένο μήνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι μειώνουν τη συνεισφορά τους στη δύναμη ταχείας αντίδρασης του ΝΑΤΟ.

Η Νορβηγία, η οποία παραδοσιακά διατηρούσε πολύ στενή στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον, προσχώρησε τον Ιούνιο στη γαλλική πρωτοβουλία πυρηνικής αποτροπής. Νορβηγοί αξιωματούχοι τονίζουν πλέον ότι είναι προς το συμφέρον της ίδιας της Ουάσιγκτον να παραμείνει ενεργά εμπλεκόμενη στην περιοχή. Ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, σε ομιλία του τον Φεβρουάριο, υπενθύμισε στον Τραμπ ότι σε απόσταση μόλις 100 χιλιομέτρων από τα σύνορα της Νορβηγίας βρίσκεται το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, το οποίο είναι στραμμένο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.